بانک اطلاعات درمانگاه آذرنجات بخش آزمایشگاه پزشکی

راهنمای کامل آزمایش خون و ادرار

آزمایش خون (مثل CBC، قند، چربی و CRP) سلول‌ها و مواد محلول خون را می‌سنجد و آزمایش ادرار (کامل ادرار، کشت و ۲۴ ساعته) کار کلیه و مجاری ادراری را بررسی می‌کند. بیشتر این آزمایش‌ها ناشتایی نمی‌خواهند، جز قند و چربی. محدوده‌ی طبیعی در هر آزمایشگاه فرق دارد و جواب را فقط پزشک، کنار علائم شما، تفسیر می‌کند.

  • ۱۳ گام
  • ۲۰ دقیقه مطالعه
  • تیم درمانی آذرنجات · بازبینی ۲۰ آبان ۱۴۰۵

این راهنما آموزشی است. خدمت «آزمایش‌های خون و ادرار» در آذرنجات در حال راه‌اندازی است و هنوز پذیرش ندارد؛ برای اطلاع از زمان شروع با درمانگاه تماس بگیرید.

آزمایش خون و ادرار چیست و چه چیزی را نشان می‌دهد؟

آزمایش خون و ادرار دو آزمایش پایه‌ای هستند که پزشک بیشتر از هر آزمایش دیگری درخواست می‌کند. هر دو ارزان‌تر و ساده‌تر از روش‌های تصویربرداری‌اند و در عین حال اطلاعات زیادی درباره‌ی کار کلیه، کبد، مغز استخوان، قند و چربی بدن و وجود عفونت یا التهاب می‌دهند. ولی هیچ‌کدام به‌تنهایی «تشخیص» نیست. یک عدد روی برگه‌ی جواب فقط وقتی معنا پیدا می‌کند که پزشک آن را کنار علائم، معاینه و سابقه‌ی شما بگذارد.

بخش آزمایشگاه درمانگاه آذرنجات در تبریز در حال راه‌اندازی است و هنوز آزمایش انجام نمی‌دهد. این راهنما برای این نوشته شده که هر جا آزمایش می‌دهید، درست آماده شوید، نمونه را درست تحویل دهید و جواب را بهتر بفهمید. اگر می‌خواهید از زمان شروع پذیرش باخبر شوید، صفحه‌ی آزمایش خون و ادرار در تبریز را ببینید.

آزمایش خون دقیقاً چه چیزی را می‌سنجد؟

خون از دو بخش ساخته شده است: سلول‌ها (گلبول قرمز، گلبول سفید و پلاکت) و مایعی به نام پلاسما که صدها ماده‌ی محلول در آن جریان دارد. وقتی پزشک «آزمایش خون» می‌نویسد، در واقع یکی یا چند تا از این گروه‌ها را می‌خواهد:

این خدمت به‌زودی در آذرنجات

وضعیت راه‌اندازی و زمان شروع پذیرش را در صفحه‌ی خدمت ببینید یا تماس بگیرید.

آزمایش‌های خون و ادرار در آذرنجات

پرسش‌های متداول درباره‌ی آزمایش‌های خون و ادرار

برای آزمایش ادرار حتماً باید ادرار صبح باشد؟

معمولاً اولین ادرار صبح غلیظ‌تر است و برای آزمایش کامل ادرار مناسب‌تر است، ولی در بسیاری از موارد نمونه‌ی هر زمانی از روز هم پذیرفته می‌شود. مهم‌تر از زمان، روش درست جمع‌آوری است: شستن ناحیه، دور ریختن ادرار اول و گرفتن قسمت میانی در ظرف استریل. اگر پزشک دستور خاصی داده، همان را رعایت کنید.

برای CBC ناشتایی لازم است؟

معمولاً نه. شمارش کامل سلول‌های خون به ناشتایی نیاز ندارد. اما اگر پزشک هم‌زمان قند ناشتا یا چربی خون هم نوشته باشد، باید برای همه‌ی آن‌ها معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید و فقط آب بنوشید. برای اطمینان، برگه‌ی آزمایش را به پزشک یا آزمایشگاه نشان دهید و دستور ناشتایی بگیرید.

آیا در دوران قاعدگی می‌توان آزمایش ادرار داد؟

خون قاعدگی ممکن است وارد نمونه شود و جواب را به‌اشتباه غیرطبیعی نشان دهد. بهتر است در صورت امکان آزمایش ادرار را به بعد از قاعدگی موکول کنید؛ معمولاً دو سه روز پس از قطع کامل خونریزی. اگر آزمایش فوری است، حتماً به آزمایشگاه و پزشک بگویید در دوران قاعدگی هستید تا جواب با در نظر گرفتن این موضوع تفسیر شود.

کشت ادرار چه فرقی با آزمایش کامل ادرار دارد؟

آزمایش کامل ادرار نشانه‌هایی مثل گلبول سفید، خون و پروتئین را بررسی می‌کند و جوابش زود آماده می‌شود. کشت ادرار نشان می‌دهد آیا میکروبی در ادرار رشد می‌کند، نوع آن چیست و به کدام آنتی‌بیوتیک حساس است؛ به همین دلیل جوابش معمولاً دو تا سه روز طول می‌کشد. تصمیم به درخواست کشت با پزشک است.

آزمایش ادرار باید ناشتا باشیم؟

برای آزمایش کامل ادرار و کشت ادرار معمولاً ناشتایی لازم نیست. فقط اگر پزشک هم‌زمان آزمایش خون ناشتا نوشته، بهتر است نمونه‌ی ادرار را همان صبح ناشتا تحویل دهید. از نوشیدن مقدار خیلی زیاد آب درست پیش از نمونه پرهیز کنید، چون ادرار را رقیق می‌کند و ممکن است برخی یافته‌ها کم‌رنگ‌تر دیده شوند. مکمل ویتامین C را هم اطلاع دهید.

آزمایش خون CBC چه چیزی را نشان می‌دهد؟

CBC تعداد گلبول‌های سفید، قرمز و پلاکت‌ها، مقدار هموگلوبین، هماتوکریت و اندازه‌ی گلبول‌ها را می‌سنجد. پزشک از آن برای بررسی کم‌خونی، عفونت، التهاب، برخی بیماری‌های خونی و عوارض بعضی داروها استفاده می‌کند. CBC به‌تنهایی معمولاً علت مشکل را مشخص نمی‌کند و ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مثل فریتین، ویتامین B12 یا الکتروفورز هموگلوبین لازم شود.

WBC بالا در آزمایش خون یعنی عفونت دارم؟

نه همیشه. گلبول سفید بالا بیشتر در عفونت‌های باکتریایی دیده می‌شود، ولی استرس شدید، ورزش سنگین، سیگار، بارداری و مصرف کورتون هم آن را بالا می‌برند. محدوده‌ی رایج بزرگسالان معمولاً حدود ۴ تا ۱۱ هزار در میکرولیتر است و هر آزمایشگاه محدوده‌ی خودش را دارد. پزشک با نگاه به افتراق گلبول‌ها و علائم شما تصمیم می‌گیرد؛ تکرار آزمایش هم گاهی لازم است.

MCV و MCH پایین یعنی کمبود آهن دارم؟

ممکن است، ولی ناقل بودن تالاسمی هم دقیقاً همین تصویر را می‌سازد و در آذربایجان کم نیست. درمان این دو کاملاً فرق دارد و مصرف آهن برای ناقل تالاسمی که آهن کافی دارد کمکی نمی‌کند. پزشک معمولاً با فریتین و در صورت لزوم الکتروفورز هموگلوبین علت را مشخص می‌کند. پیش از شروع قرص آهن، حتماً این بررسی را انجام دهید.

هماتوکریت بالا یا «غلظت خون» خطرناک است؟

هماتوکریت بالا گاهی فقط نشانه‌ی کم‌آبی است، مثلاً بعد از اسهال، استفراغ یا ناشتایی طولانی بدون نوشیدن آب. سیگار، برخی بیماری‌های ریه و خواب، و بیماری‌های مغز استخوان هم می‌توانند علت باشند. در بزرگسالان محدوده‌ی رایج معمولاً برای مردان حدود ۴۰ تا ۵۰ و برای زنان حدود ۳۶ تا ۴۵ درصد است. پزشک پس از بررسی علت درباره‌ی درمان تصمیم می‌گیرد.

CRP و ESR بالا چه معنایی دارد؟

هر دو نشان می‌دهند در بدن التهابی وجود دارد، ولی نمی‌گویند التهاب کجاست. CRP در عفونت‌ها و التهاب‌های حاد سریع بالا و پایین می‌رود؛ ESR کندتر تغییر می‌کند و با سن، کم‌خونی و بارداری هم بالا می‌رود. عدد بالا نیاز به بررسی پزشک دارد و ممکن است معاینه یا آزمایش‌های دیگری برای پیدا کردن علت لازم شود. درمان فقط بر اساس این دو عدد انجام نمی‌شود.

آزمایش ادرار ۲۴ ساعته را چطور جمع کنم؟

صبح روز اول، اولین ادرار را دور بریزید و ساعت را یادداشت کنید. همه‌ی ادرارهای بعدی تا همان ساعت صبح روز بعد را در ظرف مخصوص جمع کنید و آخرین ادرار صبح دوم را هم اضافه کنید. ظرف را در جای خنک یا یخچال نگه دارید. اگر نوبتی جا افتاد، معمولاً بهتر است جمع‌آوری از نو شروع شود تا جواب کمتر از واقعیت نشان ندهد.

آزمایش ادرار ۲۴ ساعته در بارداری برای چیست؟

در بارداری، پزشک معمولاً وقتی ادرار ۲۴ ساعته را درخواست می‌کند که فشار خون بالا رفته یا در آزمایش ساده پروتئین دیده شده است. هدف، سنجش دقیق مقدار پروتئین دفع‌شده برای بررسی احتمال پره‌اکلامپسی است. اگر در بارداری سردرد شدید، تاری دید، درد بالای شکم یا ورم ناگهانی صورت و دست دارید، منتظر جمع‌آوری ادرار نمانید و فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس زنان بروید.

نمونه‌ی ادرار و مدفوع تا چند ساعت قابل نگهداری است؟

نمونه‌ی ادرار بهتر است ظرف حدود یک تا دو ساعت به آزمایشگاه برسد. اگر ممکن نیست، آن را در یخچال (نه فریزر) بگذارید و زمان مجاز را از آزمایشگاه بپرسید؛ معمولاً بیش از ۲۴ ساعت پذیرفته نمی‌شود. نمونه‌ی مدفوع هم در بیشتر آزمایش‌ها باید تازه باشد و گاهی ظرف حاوی محلول نگهدارنده داده می‌شود. ماندن نمونه در دمای اتاق جواب را خراب می‌کند.

آزمایش ادرار نوزاد دختر چطور گرفته می‌شود؟

در نوزادان معمولاً پس از شستن ناحیه، کیسه‌ی ادرار استریل چسبی روی پوست چسبانده می‌شود و به‌محض پر شدن جدا می‌شود. کیسه نباید ساعت‌ها بماند، چون احتمال آلودگی بالا می‌رود. اگر نوزاد تب دارد و نمونه‌ی کیسه‌ای عفونت نشان دهد، پزشک ممکن است برای تأیید روش دقیق‌تری مثل نمونه‌گیری با سوند را لازم بداند. نوزاد تب‌دار زیر سه ماه را بدون معطلی به پزشک نشان دهید.

آزمایش خون عارضه دارد؟

خون‌گیری کم‌خطر است، ولی ممکن است کبودی، درد خفیف یا سرگیجه ایجاد کند؛ به‌خصوص در افراد ناشتا یا کسانی که از سوزن می‌ترسند. فشار دادن محل سوزن به مدت دو تا سه دقیقه با دست صاف کبودی را کمتر می‌کند. اگر تورم دردناک رو به افزایش، قرمزی و چرک، بی‌حسی تیرکشنده به انگشتان یا خونریزی طولانی داشتید، به پزشک مراجعه کنید.

آزمایش خون HPV یا MS وجود دارد؟

ویروس HPV در زنان معمولاً با نمونه‌ی دهانه‌ی رحم (تست HPV یا پاپ اسمیر) بررسی می‌شود، نه با آزمایش خون. برای MS هم آزمایش خونی نیست که بیماری را تأیید کند؛ تشخیص با معاینه‌ی متخصص مغز و اعصاب و MRI است و آزمایش خون فقط برای کنار گذاشتن بیماری‌های مشابه درخواست می‌شود. برای این موارد مستقیم با پزشک مربوط مشورت کنید.

آزمایش انعقاد خون چیست و چه کسی باید بدهد؟

آزمایش‌های انعقادی مثل PT، INR و PTT نشان می‌دهند خون چقدر سریع لخته می‌شود. بیشتر برای پایش داروی وارفارین، پیش از جراحی یا کشیدن دندان، در بیماری کبد و در بررسی کبودی یا خونریزی بی‌دلیل درخواست می‌شوند. هدف INR برای هر بیمار را پزشک بر اساس بیماری‌اش تعیین می‌کند. دوز وارفارین را خودتان بر اساس جواب تغییر ندهید.

جواب آزمایشم کمی بیرون از محدوده است؛ آزمایش را تکرار کنم؟

تصمیم تکرار با پزشک است. محدوده‌ی مرجع بر اساس بیشتر افراد سالم تعریف می‌شود و برخی افراد سالم کمی بیرون از آن قرار می‌گیرند. ناشتایی ناکافی، ورزش، کم‌آبی، دارو یا خطای نمونه‌گیری هم می‌تواند عدد را جابه‌جا کند. جواب را با علائم خود به پزشک نشان دهید؛ ویزیت پزشک عمومی شبانه‌روزی آذرنجات برای مرور جواب در دسترس است.

درمانگاه شبانه‌روزی آذرنجات، تبریز

اورژانس و درمانگاه عمومی ۲۴ ساعته و بدون نوبت؛ برای سایر بخش‌ها زمان پذیرش را تلفنی بپرسید.

این راهنما برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. در فوریت‌های تهدیدکننده‌ی حیات با ۱۱۵ تماس بگیرید.