خدمات پرستاری درمانگاه شبانه‌روزی در تبریز

خدمات پرستاری درمانگاه آذرنجات تبریز شامل همه‌ی کارهایی است که پس از ویزیت پزشک باید انجام شود و نیازی به بستری ندارد: تزریقات، وصل سرم، پانسمان و مراقبت زخم، بخیه و کشیدن بخیه، سونداژ، نوار قلب، اکسیژن‌تراپی و نبولایزر. همه‌ی این‌ها ۲۴ ساعته و در همه‌ی روزهای سال در خیابان امام خمینی، روبه‌روی ایستگاه تپلی باغی، انجام می‌شود.

مزیت انجام این خدمات در یک مرکز شبانه‌روزی روشن است: بیمار پس از ویزیت مجبور نیست جای دیگری برود، نسخه‌ی او همان‌جا اجرا می‌شود، و اگر حین انجام کار مشکلی پیش بیاید — مثل واکنش دارویی — پزشک در محل حاضر است. برای بیمارانی که امکان مراجعه ندارند هم همین خدمات در قالب خدمات پرستاری در منزل ارائه می‌شود.

خدمات پرستاری سرپایی چیست و پرستار درمانگاه چه کارهایی انجام می‌دهد؟

«سرپایی» یعنی بیمار می‌آید، خدمت را می‌گیرد و همان روز یا همان شب به خانه برمی‌گردد. پرستار درمانگاه حلقه‌ی وصل میان دستور پزشک و بدن بیمار است: پزشک تشخیص می‌دهد و می‌نویسد، پرستار آن را درست، ایمن و با توضیح کافی اجرا می‌کند. خیلی از مراجعه‌کنندگان شبانه‌ی ما اصلاً به ویزیت تازه نیاز ندارند؛ نسخه‌شان را از مطب یا بیمارستان گرفته‌اند و فقط جایی می‌خواهند که کار را در ساعت درست انجام دهد. گروهی دیگر سوندی دارند که بسته شده، زخمی که پانسمانش خیس شده یا فشاری که ناگهان بالا رفته است.

جدول زیر خدمات اصلی بخش پرستاری را با یک نگاه نشان می‌دهد:

خدمات پرستاری یعنی چه و با «پرستار همراه» چه فرقی دارد؟

خدمات پرستاری به کارهای بالینی گفته می‌شود که دانش و مهارت پرستاری می‌خواهد: تزریق، رگ‌گیری، پانسمان استریل، سونداژ، پایش علائم حیاتی و تشخیص زودهنگام بدترشدن حال بیمار. «همراه بیمار» یا مراقب سالمند بیشتر در کارهای روزمره کمک می‌کند: غذا، بهداشت فردی، جابه‌جایی و همراهی. هر دو ارزشمندند، اما جای هم را نمی‌گیرند. اگر کسی در خانه سوند یا زخم پیچیده دارد، مراقب عادی نمی‌تواند جای پرستار را بگیرد.

پرستاری درمانگاه یا پرستاری در منزل؛ کدام برای شما مناسب است؟

این پرسش را بیشتر خانواده‌هایی می‌پرسند که سالمندی در خانه دارند. پاسخ به وضعیت بیمار و نوع کار بستگی دارد:

• درمانگاه مناسب‌تر است وقتی کار ممکن است عارضه‌ی فوری داشته باشد (نوبت اول یک داروی تازه، پنی‌سیلین)، وقتی بیمار باید هم‌زمان پزشک را ببیند، وقتی نوار قلب یا پایش چندساعته لازم است، یا وقتی مشکل ناگهانی پیش آمده، مثل سوندی که ادرار نمی‌کند.
• منزل مناسب‌تر است وقتی بیمار زمین‌گیر یا کم‌تحرک است، جابه‌جایی برایش درد یا خطر دارد، کار تکراری و برنامه‌ریزی‌شده است (پانسمان یک‌روزدرمیان، تزریق روزانه)، یا وقتی در یخ‌بندان زمستان تبریز بیرون‌آوردن سالمند خطر زمین‌خوردن دارد.

بسیاری از خانواده‌ها ترکیب این دو را انتخاب می‌کنند: اولین نوبت در درمانگاه، ادامه در خانه. برای خدمات منزل، صفحه‌ی پرستاری در منزل آذرنجات را ببینید و با خط خدمات در منزل، 0914-914-4403، هماهنگ کنید.

تزریق و سرم در بخش پرستاری؛ عضلانی، زیرجلدی و وریدی

تزریق در درمانگاه با نسخه‌ی معتبر پزشک و با اقلام یکبارمصرف انجام می‌شود. انواع رایج:

• تزریق عضلانی (IM): مسکن‌ها، بیشتر آنتی‌بیوتیک‌ها، ویتامین‌ها و آمپول‌های هورمونی
• تزریق زیرجلدی (SC): انسولین، هپارین، انوکساپارین و برخی داروهای باروری
• تزریق وریدی (IV): داروهای سریع‌الاثر و تزریق دارو داخل سرم
• تزریق داخل‌جلدی (ID): در موارد محدود، برای برخی تست‌های پوستی که پزشک دستور می‌دهد
• واکسیناسیون: با نسخه و در صورت حفظ زنجیره‌ی سرد واکسن

بدون نسخه، تزریق انجام نمی‌شود. این محدودیت به نفع شماست. تزریق خودسرانه‌ی مسکن، آنتی‌بیوتیک یا حتی ویتامین می‌تواند واکنش حساسیتی شدید، آسیب عصبی یا مقاومت دارویی ایجاد کند. همچنین حتماً سابقه‌ی حساسیت دارویی‌تان را پیش از تزریق اعلام کنید، حتی اگر کسی نپرسد.

جزئیات بیشتر درباره‌ی محل تزریق، علت درد آمپول، شرایط ویژه‌ی پنی‌سیلین و نشانه‌های واکنش حساسیتی را در صفحه‌ی تزریقات و سرم‌تراپی درمانگاه نوشته‌ایم. این‌جا روی بخشی تمرکز می‌کنیم که کمتر گفته می‌شود: کار پرستار پیش و پس از تزریق.

پرستار پیش از هر تزریق چه چیزهایی را بررسی می‌کند؟

• درستی بیمار: نام و مشخصات با نسخه یکی باشد؛
• درستی دارو: نام، غلظت، تاریخ انقضا و ظاهر دارو؛
• درستی دوز و روش: مقدار و راه تزریق با نسخه و برگه‌ی دارو هم‌خوان باشد؛
• درستی زمان: فاصله از نوبت قبلی رعایت شده باشد؛
• سابقه‌ی حساسیت، بارداری، مصرف داروی ضدانعقاد و بیماری‌های زمینه‌ای.

این فهرست ساده به نظر می‌رسد، اما بسیاری از خطاهای دارویی از جاافتادن یکی از همین موارد رخ می‌دهد. اگر پرستار این سؤال‌ها را از شما پرسید، حوصله کنید؛ این بخشی از ایمنی شماست.

سرم‌تراپی و وصل سرم

سرم‌تراپی برای جبران کم‌آبی، رساندن دارو به‌صورت وریدی و حمایت از بیمارانی که نمی‌توانند مایعات کافی بخورند انجام می‌شود. رایج‌ترین موارد: کم‌آبی ناشی از اسهال و استفراغ، تب طول‌کشیده، ضعف و بی‌حالی شدید، و دوره‌های آنتی‌بیوتیک وریدی.

در طول سرم‌تراپی، بیمار روی تخت مستقر می‌شود و وضعیتش پایش می‌گردد. اگر سرعت تزریق یا نوع سرم برای بیمار مناسب نباشد، عوارضی مانند ورم و اختلال الکترولیتی ممکن است ایجاد شود؛ به همین دلیل سرم همیشه باید با دستور پزشک و زیر نظر پرستار وصل شود، نه به‌صورت خودسرانه. پرستار در طول سرم محل آنژیوکت را از نظر تورم، سوزش و قرمزی بررسی می‌کند؛ اگر سرم از رگ بیرون بزند، دست ورم می‌کند و سرد و دردناک می‌شود و باید فوراً قطع و جابه‌جا شود.

درباره‌ی «سرم تقویتی»: سرم به‌خودی‌خود «تقویت‌کننده» نیست. سرم مایع و الکترولیت را جبران می‌کند و در کم‌آبی حیاتی است، اما جایگزین تغذیه و درمان علت اصلی نیست. اگر بی‌حالی و خستگی مزمن دارید، ریشه‌یابی آن (کم‌خونی، تیروئید، کمبود ویتامین) مهم‌تر از وصل سرم است.

پانسمان و مراقبت زخم در درمانگاه

زخم‌ها همه یک‌جور نیستند و پانسمانشان هم یکسان نیست:

• زخم‌های حاد: بریدگی، ساییدگی و زخم‌های جراحی پس از ترخیص
• زخم بستر: در بیماران کم‌تحرک و بستری؛ نیازمند پانسمان تخصصی و تغییر مکرر وضعیت بیمار
• زخم پای دیابتی: حساس‌ترین نوع زخم؛ تأخیر در رسیدگی می‌تواند به عوارض جدی منجر شود
• سوختگی‌های سطحی
• زخم‌های عفونی که نیاز به شست‌وشو و تعویض مکرر پانسمان دارند

پانسمان فقط پوشاندن زخم با گاز نیست. پرستار پیش از هر تعویض، زخم را نگاه می‌کند و تغییرش را با نوبت قبل می‌سنجد: اندازه، عمق، رنگ کف زخم، مقدار و نوع ترشح، بو و وضعیت پوست اطراف. همین مقایسه است که نشان می‌دهد زخم رو به بهبود است یا نیاز دارد پزشک دوباره ببیند. یکی از دلایلی که توصیه می‌کنیم پانسمان‌های دوره‌ای تا جای ممکن در یک مرکز انجام شود، همین پیوستگی مشاهده است.

انواع پانسمان به زبان ساده

نام‌های تجاری پانسمان‌ها زیاد است، اما از نظر کارکرد چند گروه اصلی وجود دارد. انتخاب میان آن‌ها با پزشک و پرستار است و به نوع زخم بستگی دارد:

• پانسمان ساده‌ی خشک: گاز استریل و چسب؛ برای زخم‌های تمیز و کم‌ترشح و بخیه‌ها.
• پانسمان‌های نگه‌دارنده‌ی رطوبت: زخم را مرطوب نگه می‌دارند تا بافت تازه راحت‌تر رشد کند؛ در بسیاری از زخم‌های مزمن و سوختگی‌های سطحی کاربرد دارند.
• پانسمان‌های جاذب: برای زخم‌هایی که ترشح زیاد دارند تا پوست اطراف خیس و فرسوده نشود.
• پانسمان‌های ضدمیکروبی: برای زخم‌هایی که در معرض عفونت‌اند یا عفونت دارند، به تشخیص پزشک.

پانسمان «گران‌تر» لزوماً «بهتر» نیست. پانسمان مناسب پانسمانی است که با وضعیت امروز زخم جور باشد، و همین وضعیت ممکن است هفته‌ی بعد عوض شود.

پانسمان را هر چند وقت یک‌بار باید عوض کرد؟

عدد ثابتی وجود ندارد. بعضی پانسمان‌ها روزانه عوض می‌شوند و بعضی برای ماندن چندروزه طراحی شده‌اند و تعویض زودهنگامشان ترمیم را عقب می‌اندازد. پرستار زمان نوبت بعد را مشخص می‌کند. اما در این حالت‌ها منتظر نوبت نمانید و زودتر مراجعه کنید: پانسمان خیس یا آلوده شده، ترشح از آن بیرون زده، بوی بد می‌دهد، یا درد زخم ناگهان بیشتر شده است.

زخم بستر؛ پیشگیری مهم‌تر از پانسمان

زخم بستر در بیماری که ساعت‌ها در یک حالت دراز کشیده یا نشسته، از فشار مداوم روی پوست و بافت زیر آن شروع می‌شود؛ بیشتر روی دنبالچه، پاشنه‌ها، باسن، کناره‌ی لگن و پشت سر. اولین نشانه معمولاً لکه‌ی قرمزی است که با فشار انگشت سفید نمی‌شود. در این مرحله هنوز می‌شود جلوی زخم باز را گرفت. تغییر وضعیت بیمار هر چند ساعت، خشک و تمیز نگه‌داشتن پوست، تغذیه و آب کافی، بالشتک زیر پاشنه‌ها و استفاده از تشک مواج با نظر کادر درمان، از مهم‌ترین کارهاست. وقتی زخم بستر باز شد، پانسمان آن کار تخصصی است و معمولاً هفته‌ها طول می‌کشد؛ بنابراین هر قرمزی ماندگار روی این نقاط را همان روز به پرستار نشان دهید.

علائم عفونت زخم — چه زمانی زودتر مراجعه کنید

• قرمزی که از لبه‌ی زخم گسترش می‌یابد
• تورم و گرمی موضعی فزاینده
• ترشح چرکی یا بوی بد
• درد رو به افزایش به‌جای کاهش تدریجی
• تب

برای زخم‌های پیچیده‌تر، از سوختگی تا زخم دیابتی، توضیح کامل‌تر را در صفحه‌ی پانسمان و مراقبت از زخم درمانگاه بخوانید. اگر بیمار زمین‌گیر است و پانسمان دوره‌ای لازم دارد، پانسمان در منزل هم امکان‌پذیر است.

نکته‌ی پزشکی: در افراد دیابتی، حتی یک تاول یا ترک کوچک کف پا را جدی بگیرید. کاهش حس پا باعث می‌شود بیمار درد را حس نکند و زخم بی‌صدا عمیق شود. اگر زخم پای دیابتی رنگ سیاه یا خاکستری پیدا کرد، بو گرفت یا با تب و بالا رفتن قند همراه شد، همان روز معاینه شوید.

بخیه و کشیدن بخیه

بخیه‌زدن پس از معاینه‌ی پزشک انجام می‌شود؛ پزشک تصمیم می‌گیرد زخم بخیه می‌خواهد، چسب پوستی کافی است یا باید باز بماند. نقش پرستار آماده‌کردن زخم، شست‌وشو، کمک در بی‌حسی موضعی و پانسمان پس از بخیه و بعدتر کشیدن بخیه است.

کدام زخم بخیه می‌خواهد؟

• لبه‌های زخم از هم باز می‌مانند و با نزدیک‌کردن، جمع نمی‌شوند
• زخم عمیق است و بافت زیرین دیده می‌شود
• خون‌ریزی با فشار مستقیم بند نمی‌آید
• زخم روی صورت، مفصل یا نواحی پرتحرک است
• طول زخم بیش از حدی است که خودبه‌خود جوش بخورد

پیش از مراجعه چه کنیم؟

• زخم را با آب تمیز بشویید
• با گاز یا پارچه‌ی تمیز، فشار ملایم و مستقیم بدهید تا خون‌ریزی کم شود
• اگر امکان دارد، عضو را بالاتر از سطح قلب نگه دارید
• از ریختن مواد خانگی روی زخم بپرهیزید — خاکستر، خمیردندان، پودر قهوه و مشابه آن‌ها فقط خطر عفونت را بالا می‌برند
• هرچه زودتر مراجعه کنید؛ زمان طلایی بخیه معمولاً ۶ تا ۸ ساعت اول است

واکسن کزاز

در زخم‌های آلوده، بریدگی با اجسام زنگ‌زده یا کثیف، و گازگرفتگی، وضعیت واکسیناسیون کزاز بررسی می‌شود. اگر آخرین نوبت واکسن شما بیش از ده سال گذشته باشد (یا در زخم‌های آلوده بیش از پنج سال)، تزریق یادآور لازم است. اگر تاریخ آخرین واکسن را نمی‌دانید، همین را بگویید؛ تصمیم با پزشک است.

مراقبت پس از بخیه

• محل بخیه را خشک نگه دارید؛ درباره‌ی زمان مجاز برای خیس‌شدن از پرستار بپرسید
• پانسمان را طبق دستور تعویض کنید
• با دیدن قرمزی گسترده، تورم، ترشح چرکی یا تب، زودتر مراجعه کنید
• زمان کشیدن بخیه بسته به محل آن متفاوت است — از چند روز برای صورت تا حدود دو هفته برای اندام‌ها

کشیدن بخیه؛ زود یا دیر چه اشکالی دارد؟

اگر بخیه زودتر از موعد کشیده شود، لبه‌های زخم ممکن است دوباره باز شوند؛ اگر بیش از حد بماند، رد نخ روی پوست می‌ماند و احتمال التهاب اطراف نخ بیشتر می‌شود. پرستار پیش از کشیدن بخیه، جوش‌خوردن زخم را بررسی می‌کند. گاهی بخیه‌ها یکی‌درمیان کشیده می‌شوند و بقیه چند روز بعد. کشیدن بخیه معمولاً درد چندانی ندارد و کمتر از چند دقیقه طول می‌کشد. بخیه‌های قابل‌جذب که بعضی جراحان در لایه‌های زیرین یا روی پوست می‌گذارند، کشیدن نمی‌خواهند؛ اگر نمی‌دانید بخیه‌ی شما از کدام نوع است، برگه‌ی ترخیص را همراه بیاورید.

اگر بخیه را در بیمارستان یا شهر دیگری زده‌اید، مثلاً در سفر یا پس از جراحی در مرکز دیگر، می‌توانید برای کشیدن بخیه یا تعویض پانسمانش به درمانگاه بیایید. خلاصه‌ی پرونده یا دستور جراح را همراه داشته باشید.

سونداژ ادراری و تعویض سوند؛ هر چند وقت یک‌بار و چه وقت فوری؟

سونداژ یعنی قراردادن لوله‌ی نرم در مثانه برای تخلیه‌ی ادرار. موارد رایج: احتباس ادراری (ناتوانی در دفع ادرار)، بیماران بستری و کم‌تحرک، دوره‌ی پس از جراحی، و نیاز به اندازه‌گیری دقیق حجم ادرار.

این کار با تکنیک استریل انجام می‌شود، چون شایع‌ترین عارضه‌ی سوند ادراری، عفونت مجاری ادراری است. تعویض دوره‌ای سوند و آموزش مراقبت به بیمار و خانواده بخشی از همین خدمت است. برای حفظ حریم بیمار، سونداژ در محیطی جدا و پوشیده انجام می‌شود و بانوان می‌توانند درخواست کنند که در صورت امکان کادر خانم این کار را انجام دهد.

احتباس ادراری یک فوریت است. اگر چند ساعت است نمی‌توانید ادرار کنید و مثانه‌تان پر و دردناک است، منتظر نمانید. احتباس طولانی می‌تواند به کلیه‌ها آسیب بزند. این یکی از مواردی است که دسترسی شبانه‌روزی واقعاً اهمیت دارد.

سوند فولی چیست؟

سوند فولی رایج‌ترین سوند ادراری ماندگار است: لوله‌ای نرم که سر آن یک بالون کوچک دارد. پس از ورود سوند به مثانه، بالون با آب استریل پر می‌شود تا سوند بیرون نلغزد. ادرار از راه لوله به کیسه‌ی جمع‌آوری می‌رود. سوند فولی در اندازه‌ها و جنس‌های مختلف ساخته می‌شود و انتخاب آن با توجه به جنس، سن، مدت لازم و دستور پزشک انجام می‌شود.

تعویض سوند فولی هر چند وقت یک‌بار لازم است؟

این پرسش را تقریباً هر خانواده‌ای که بیمار سونددار دارد می‌پرسد. پاسخ یک عدد ثابت برای همه نیست. بازه‌ی تعویض به جنس سوند و توصیه‌ی سازنده‌ی آن، دستور پزشک و وضعیت بیمار بستگی دارد. بعضی سوندها برای استفاده‌ی کوتاه‌مدت ساخته شده‌اند و بعضی برای ماندن چندهفته‌ای. تاریخ گذاشتن سوند را روی برگه‌ای یادداشت کنید و نوع آن را از کادر درمان بپرسید تا نوبت بعد دقیق تنظیم شود.

جدا از برنامه‌ی معمول، در این حالت‌ها تعویض یا بررسی زودتر لازم است:

• ادرار از کنار سوند نشت می‌کند و کیسه پر نمی‌شود؛
• چند ساعت است ادرار وارد کیسه نشده، در حالی که بیمار مایعات خورده است؛
• رسوب یا لخته در لوله دیده می‌شود؛
• ادرار کدر و بدبو شده و بیمار تب، لرز یا گیجی تازه دارد؛
• سوند بیرون افتاده یا بیمار آن را کشیده است.

فرایند تعویض سوند معمولاً چند دقیقه طول می‌کشد. پرستار ابتدا بالون را تخلیه و سوند قبلی را خارج می‌کند، ناحیه را تمیز می‌کند و سوند تازه را با تکنیک استریل می‌گذارد. ادرار همان لحظه شروع به خروج می‌کند و این نشان می‌دهد سوند در جای درست است.

سوند سوپراپوبیک (سیستوستومی یا سوند شکمی)

در بعضی بیماران، سوند به‌جای مجرای ادرار از راه یک سوراخ کوچک در پایین شکم، درست بالای استخوان لگن، وارد مثانه می‌شود. این روش را پزشک متخصص برای کسانی انتخاب می‌کند که به سوند طولانی‌مدت نیاز دارند یا سوند معمولی برایشان مشکل‌ساز است. تعویض اول این سوند معمولاً به دست پزشک متخصص یا در بیمارستان انجام می‌شود. پس از جاافتادن مسیر، تعویض‌های بعدی ممکن است با دستور پزشک به دست پرستار آموزش‌دیده انجام شود.

نکته‌ی پزشکی: اگر سوند سوپراپوبیک بیرون افتاد، وقت را از دست ندهید. سوراخ پوست ممکن است در مدت کوتاهی تنگ شود و گذاشتن دوباره‌ی سوند را دشوار کند. روی محل گاز تمیز بگذارید و فوراً به درمانگاه یا اورژانس بیمارستانی مراجعه کنید؛ سوند قبلی را دور نیندازید و همراه بیاورید.

مراقبت از سوند ادراری در خانه

• پیش و پس از هر دست‌زدن به سوند یا کیسه، دست‌ها را بشویید.
• کیسه را همیشه پایین‌تر از سطح مثانه نگه دارید، اما روی زمین نگذارید.
• لوله را تا یا گره نزنید و زیر بدن بیمار نماند.
• کیسه را پیش از پرشدن کامل خالی کنید و شیر تخلیه را تمیز نگه دارید.
• محل ورود سوند را روزانه با آب و صابون ملایم بشویید.
• اگر محدودیت مایعات ندارید، آب کافی بنوشید تا ادرار رقیق بماند.
• سوند را با چسب یا بند مخصوص به ران ثابت کنید تا کشیده نشود.
• هرگز خودتان بالون را خالی نکنید یا سوند را بیرون نکشید.

سناریوی واقعی: ساعت یازده شب و کیسه‌ای که پر نمی‌شود

پیرمردی هشتادساله که چند ماه است سوند دائمی دارد، از عصر بی‌قرار است و شکمش درد می‌کند. دخترش متوجه می‌شود کیسه از ظهر تقریباً خالی مانده. بیرون برف نشسته و دختر نمی‌داند تا صبح صبر کند یا نه. در درمانگاه، پرستار ابتدا لوله را از نظر تاخوردگی بررسی می‌کند؛ مشکلی نیست. شکم پایینی برجسته و دردناک است. با دستور پزشک، سوند تعویض می‌شود و همان لحظه حجم زیادی ادرار خارج می‌شود و بی‌قراری پیرمرد فروکش می‌کند. سوند قبلی پر از رسوب بود. پزشک برای بررسی عفونت ادراری و ادامه‌ی درمان توصیه‌های لازم را می‌دهد و پرستار به دختر یاد می‌دهد چطور کیسه و لوله را هر چند ساعت نگاه کند. اگر این خانواده تا صبح صبر کرده بود، ساعت‌ها درد و فشار روی کلیه‌ها ادامه پیدا می‌کرد.

سوند معده و تغذیه‌ی لوله‌ای؛ مراقبت به زبان ساده

سوند معده (لوله‌ی بینی‌معدی) لوله‌ای باریک است که از بینی وارد می‌شود و از راه مری به معده می‌رسد. از آن برای رساندن غذا و دارو به بیمارانی استفاده می‌شود که نمی‌توانند بلع ایمن داشته باشند، مثل بعضی بیماران پس از سکته‌ی مغزی یا سالمندان با اختلال بلع. گاهی هم برای تخلیه‌ی محتویات معده به کار می‌رود.

گذاشتن و تعویض سوند معده فقط با دستور پزشک انجام می‌شود و پس از گذاشتن، جای درست لوله باید با روش استاندارد تأیید شود؛ اگر لوله به‌اشتباه وارد مسیر تنفسی شود، غذادادن از آن خطر جدی دارد. بعضی بیماران به‌جای لوله‌ی بینی، لوله‌ای دارند که مستقیم از شکم وارد معده می‌شود (گاستروستومی). تعویض این لوله‌ها معمولاً به دست پزشک متخصص انجام می‌شود و اگر بیرون بیفتد، مثل سوند سوپراپوبیک، باید زود مراجعه کرد.

نکته‌های مراقبت از سوند معده در خانه

• پیش از هر بار غذادادن، مطمئن شوید علامت روی لوله در همان نقطه‌ی همیشگی کنار بینی است. اگر لوله بیرون‌تر آمده، غذا ندهید و تماس بگیرید.
• هنگام غذادادن و تا مدتی بعد از آن، سر و بالاتنه‌ی بیمار را بالا نگه دارید.
• پیش و پس از غذا و دارو، لوله را طبق آموزش پرستار با آب شست‌وشو دهید تا بسته نشود.
• قرص‌ها را بدون پرسیدن از داروساز خرد نکنید؛ بعضی داروها نباید خرد شوند.
• پوست بینی را از نظر زخم فشاری بررسی کنید و جای چسب را گاهی جابه‌جا کنید.
• اگر هنگام غذادادن سرفه، تنگی نفس یا کبودی لب پیدا شد، فوراً غذا را قطع کنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

پایش علائم حیاتی، نوار قلب و اکسیژن‌تراپی

علائم حیاتی چهار پنج عدد ساده‌اند که خیلی چیزها را درباره‌ی حال بیمار می‌گویند: فشار خون، ضربان قلب، تعداد تنفس، دمای بدن و درصد اکسیژن خون. پرستار این‌ها را پیش از بسیاری از کارها، در طول سرم و هنگام هر تغییر حال بیمار می‌سنجد. پایش علائم حیاتی در اورژانس و روی تخت‌های تحت نظر درمانگاه انجام می‌شود و اگر عددی غیرعادی باشد، پزشک بلافاصله در جریان قرار می‌گیرد.

جدول زیر محدوده‌های معمول را برای بزرگسالِ در حال استراحت نشان می‌دهد. این اعداد راهنما هستند، نه حکم قطعی؛ پزشک آن‌ها را در کنار سن، بیماری‌ها و داروهای شما تفسیر می‌کند.

فشار خون را در خانه درست اندازه بگیرید

بسیاری از کسانی که شبانه با «فشار بالا» مراجعه می‌کنند، فشار را در خانه در شرایط نادرست گرفته‌اند. این نکته‌ها عدد واقعی‌تری می‌دهند:

• پیش از اندازه‌گیری، حدود پنج دقیقه آرام بنشینید و تا نیم ساعت قبل سیگار، قهوه یا ورزش نداشته باشید؛
• پشت به صندلی، پاها روی زمین و بدون انداختن پا روی پا بنشینید؛
• بازو روی میز و هم‌سطح قلب باشد و بازوبند روی پوست برهنه بسته شود؛
• اندازه‌ی بازوبند با دور بازوی شما متناسب باشد؛
• دو بار با فاصله‌ی یکی دو دقیقه اندازه بگیرید و هر دو را یادداشت کنید.

اگر فشار بالاست ولی علامت خطری ندارید، خودسرانه چند قرص فشار پشت سر هم نخورید؛ افت ناگهانی فشار هم خطرناک است. اگر فشار بالا با درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، ضعف یک طرف بدن، اختلال گفتار یا سردرد شدید ناگهانی همراه است، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

نوار قلب فوری (ECG)

نوار قلب یک بررسی ساده، سریع و بدون درد است که فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند. چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد اما در تشخیص سکته‌ی قلبی، اختلالات ریتم و بسیاری از مشکلات قلبی نقش تعیین‌کننده دارد.

در آذرنجات، هر بیماری که با درد قفسه‌ی سینه، تپش قلب، تنگی نفس یا غش‌کردن مراجعه کند، بلافاصله نوار قلب می‌گیرد و پزشک کشیک تفسیر اولیه را همان لحظه انجام می‌دهد. نوار قلب در معاینات پیش از عمل و چکاپ دوره‌ای هم کاربرد دارد. برای بیمارانی که امکان مراجعه ندارند، نوار قلب در منزل انجام می‌شود.

یک نوار قلب طبیعی همه‌ی مشکلات قلبی را رد نمی‌کند. گاهی پزشک پس از چند ساعت نوار دوم می‌خواهد یا بیمار را برای بررسی‌های بیشتر به بیمارستان می‌فرستد. اگر نوار قلب قبلی دارید، همراه بیاورید؛ مقایسه با نوار قبلی برای پزشک بسیار کمک‌کننده است.

اکسیژن‌تراپی و نبولایزر

اکسیژن‌تراپی برای بیمارانی است که اشباع اکسیژن خونشان پایین آمده: تشدید بیماری ریوی، عفونت تنفسی، حمله‌ی آسم و نارسایی قلبی. میزان و مدت اکسیژن بر اساس دستور پزشک و پایش پالس‌اکسیمتر تنظیم می‌شود.

نبولایزر دارو را به بخار تبدیل می‌کند تا مستقیم وارد ریه شود و در حمله‌ی آسم، برونشیت و تنگی نفس کودکان بسیار مؤثر است. اگر پزشک استفاده‌ی طولانی‌مدت در منزل را لازم بداند، تهیه یا اجاره‌ی دستگاه نبولایزر و اکسیژن‌ساز هم از طریق آذرنجات امکان‌پذیر است.

نکته‌ی پزشکی: اکسیژن بیشتر همیشه بهتر نیست. در بعضی بیماران ریوی مزمن، اکسیژن بیش از حد می‌تواند تنفس را کند کند. شدت جریان اکسیژن در خانه را خودتان تغییر ندهید و عددی را که پزشک گفته رعایت کنید. کنار کپسول یا دستگاه اکسیژن هم سیگار نکشید و آن را از بخاری و شعله دور نگه دارید.

آموزش به بیمار و خانواده؛ بخش ناپیدای کار پرستار

بیمار چند دقیقه در درمانگاه است و بقیه‌ی شبانه‌روز در خانه. برای همین، بخش مهمی از کار پرستار درمانگاه آموزش است: اینکه بیمار و خانواده بدانند در خانه چه کنند، به چه چیزی دست نزنند و چه علامتی یعنی باید برگشت. این آموزش‌ها معمولاً کوتاه، عملی و روی همان وسیله‌ای است که بیمار با خودش به خانه می‌برد.

چه چیزهایی را می‌توانید از پرستار یاد بگیرید؟

• تزریق زیرجلدی: انسولین یا ضدانعقاد، با تمرین زیر نظر پرستار و آموزش چرخش محل تزریق؛
• نگهداری دارو: کدام دارو یخچالی است، کدام نباید یخ بزند و چطور در سفر حمل شود؛
• مراقبت از سوند: خالی‌کردن کیسه، شست‌وشوی محل و تشخیص انسداد؛
• مراقبت از زخم: اینکه پانسمان را چه وقت دست نزنید و چه وقت نشانه‌ی عفونت است؛
• اندازه‌گیری فشار و قند خون: روش درست، زمان مناسب و ثبت اعداد در دفترچه؛
• استفاده از نبولایزر و اسپری‌های تنفسی: بسیاری از بیماران اسپری را درست استفاده نمی‌کنند و دارو به ریه نمی‌رسد؛
• جابه‌جایی بیمار زمین‌گیر: برای پیشگیری از زخم بستر و آسیب کمر مراقب.

آموزش برای هر بیمار شکل خودش را دارد. با سالمندی که کم‌شنواست آهسته‌تر و با جمله‌های کوتاه حرف می‌زنیم و اگر لازم باشد، نکته‌ها را برای همراهش هم تکرار می‌کنیم. بپرسید و یادداشت کنید. اگر پرستار چیزی را سریع توضیح داد، بخواهید یک بار دیگر آهسته‌تر بگوید یا شما جلوی او انجامش دهید. آموزش وقتی کامل است که شما بتوانید کار را خودتان درست تکرار کنید.

سناریوی واقعی: دختری که تزریق انسولین پدرش را یاد گرفت

پدری هفتادساله تازه از بیمارستان مرخص شده و پزشک برایش انسولین روزانه نوشته است. دخترش شب اول با قلم انسولین نو به درمانگاه می‌آید و نگران است که اشتباه کند. پرستار ابتدا قلم را باز می‌کند، نشان می‌دهد سوزن چطور وصل می‌شود، چطور دوز تنظیم و هوا خارج می‌شود و چرا هر بار باید محل تزریق را چند سانتی‌متر جابه‌جا کرد. بعد دختر خودش زیر نظر پرستار تزریق می‌کند. پرستار علائم افت قند، مثل لرزش، تعریق، گرسنگی ناگهانی و گیجی، و اقدام فوری در آن لحظه را توضیح می‌دهد و تأکید می‌کند که اگر پدر هوشیاری‌اش را از دست داد، چیزی در دهانش نگذارند و با ۱۱۵ تماس بگیرند. یک برگه‌ی ساده‌ی ثبت قند و دوز هم به آن‌ها داده می‌شود تا در ویزیت بعدی پزشک ببیند.

استانداردهای ایمنی و کنترل عفونت

در خدمات پرستاری، خطر اصلی خودِ خدمت نیست؛ رعایت‌نشدن اصول ایمنی است. این‌ها اصولی است که در آذرنجات بدون استثنا رعایت می‌شود:

• همه‌ی اقلام تزریقی یکبارمصرف‌اند و جلوی بیمار باز می‌شوند
• بهداشت دست پیش و پس از هر بیمار
• تکنیک استریل در پانسمان، سونداژ و هر اقدام تهاجمی
• کنترل تاریخ انقضا و تطابق دارو با نسخه پیش از هر تزریق
• پرسش از سابقه‌ی حساسیت دارویی
• پایش کوتاه بیمار پس از تزریق داروهای پرخطر
• دفع پسماند تیز در Safety Box مطابق استاندارد

حق شما به‌عنوان بیمار

شما حق دارید بپرسید و ببینید. اگر مطمئن نیستید وسیله‌ای یکبارمصرف است یا نه، بپرسید. اگر می‌خواهید بسته جلوی چشمتان باز شود، بگویید. هیچ کادر درمانی حرفه‌ای از این پرسش‌ها ناراحت نمی‌شود — این‌ها نشانه‌ی بیمار آگاه است. همین‌طور حق دارید نام دارو و دلیل هر کاری را که روی بدنتان انجام می‌شود بدانید، و اگر کاری را نمی‌خواهید، پیش از انجام آن بگویید تا پزشک درباره‌ی جایگزین با شما صحبت کند.

نقش شما در ایمنی

ایمنی یک طرفه نیست. چند کار ساده از سمت بیمار، احتمال خطا را خیلی کمتر می‌کند:

• فهرست داروهای مصرفی، از جمله داروهای گیاهی و مکمل‌ها، را همراه داشته باشید؛
• سابقه‌ی حساسیت را هر بار بگویید، حتی اگر فکر می‌کنید در پرونده ثبت شده؛
• اگر داروی ضدانعقاد یا رقیق‌کننده‌ی خون مصرف می‌کنید، حتماً اطلاع دهید؛
• برگه‌ی ترخیص بیمارستان، دستور جراح و نسخه را همراه بیاورید؛
• اگر چیزی با دفعه‌ی قبل فرق داشت، مثلاً رنگ قرص یا شکل آمپول، بپرسید.

فصل سرماخوردگی و آنفولانزا؛ از دیگران هم محافظت کنید

در ماه‌های سرد، اتاق انتظار درمانگاه هم‌زمان بیمار تب‌دار، سالمند با سوند، نوزاد و بیمار تحت شیمی‌درمانی را کنار هم می‌نشاند. اگر سرفه، عطسه یا تب دارید، ماسک بزنید و هنگام سرفه دهانتان را با آرنج بپوشانید. اگر برای کار پرستاری بیماری با ایمنی ضعیف آمده‌اید، به پذیرش بگویید تا در صورت امکان در فضای جداتری منتظر بماند. پرستاران هم برای هر بیمار دستکش تازه می‌پوشند و سطوح و وسایل مشترک مثل بازوبند فشارسنج و تخت، میان بیماران تمیز می‌شود.

پیش از مراجعه به بخش پرستاری چه همراه بیاورید؟

یک کیف کوچک آماده، شب مراجعه را کوتاه‌تر و ایمن‌تر می‌کند؛ به‌ویژه وقتی بیمار مراجعه‌ی دوره‌ای دارد:

• نسخه یا دستور کتبی پزشک، کاغذی یا الکترونیک؛
• دارو با جعبه‌ی اصلی، و برای داروهای یخچالی، کیف خنک؛
• کارت شناسایی و در صورت داشتن، دفترچه یا کارت بیمه؛
• برگه‌ی ترخیص، دستور جراح و آخرین نوار قلب یا جواب آزمایش‌ها؛
• برای بیمار سونددار، اطلاعات نوع و تاریخ گذاشتن سوند قبلی؛
• برای بیمار دیابتی، دستگاه قند خون و دفترچه‌ی ثبت قند؛
• لباس گشاد که دسترسی به بازو، شکم یا محل زخم را آسان کند.

اشتباه‌های رایج در مراقبت‌های پرستاری خانگی

این‌ها اشتباه‌هایی است که شب‌ها در درمانگاه بیشتر از همه می‌بینیم. بیشترشان از سر دلسوزی است، نه بی‌توجهی:

• کشیدن سوند به‌خاطر ناراحتی بیمار: بیرون‌کشیدن سوند با بالون پر می‌تواند به مجرای ادرار آسیب جدی بزند.
• بالا نگه‌داشتن کیسه‌ی ادرار هنگام جابه‌جایی: ادرار به مثانه برمی‌گردد و خطر عفونت بیشتر می‌شود.
• باز کردن هرروزه‌ی پانسمان برای «سرزدن» به زخم: زخم سرد و آلوده می‌شود و ترمیم کند می‌شود.
• ریختن پودر آنتی‌بیوتیک، روغن یا مواد گیاهی روی زخم بدون دستور پزشک.
• تزریق دوباره‌ی انسولین وقتی یادتان نیست زده‌اید یا نه: خطر افت شدید قند دارد؛ در تردید، به پزشک یا پرستار زنگ بزنید.
• غذادادن از سوند معده‌ای که جابه‌جا شده.
• تغییر خودسرانه‌ی جریان اکسیژن.
• صبرکردن تا صبح با سوندی که ادرار نمی‌کند یا زخمی که بو گرفته: برای همین است که بخش پرستاری شبانه‌روزی کار می‌کند.

سالمندی که تنها زندگی می‌کند

در تبریز خانواده‌های زیادی هستند که پدر یا مادر سالمندشان در خانه‌ی خودش تنها زندگی می‌کند و فرزندان در محله یا شهر دیگری‌اند. چنین سالمندی اگر انسولین می‌زند، سوند دارد یا داروهای متعدد مصرف می‌کند، در معرض خطاهای کوچکی است که می‌تواند بزرگ شود: دوز فراموش‌شده یا تکراری، زمین‌خوردن هنگام رفتن به دستشویی در شب، یا تبی که کسی متوجهش نمی‌شود. چند راهکار ساده کمک می‌کند: جعبه‌ی داروی هفتگی که روزها و نوبت‌ها رویش نوشته شده، فهرست داروها و شماره‌های ضروری روی در یخچال، تماس تلفنی روزانه در ساعت مشخص، و چراغ خواب در مسیر اتاق تا دستشویی، به‌خصوص در شب‌های طولانی زمستان. اگر کارهای پرستاری او مرتب و تکراری است، هماهنگی پرستار در منزل برای نوبت‌های ثابت بار نگرانی را از دوش خانواده برمی‌دارد و هر بار کسی علائم حیاتی و حال عمومی او را هم نگاه می‌کند.

چه وقت نباید منتظر ماند؛ فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید

بخش پرستاری درمانگاه برای کارهای برنامه‌ریزی‌شده و مشکلات نیمه‌فوری است. اما در این حالت‌ها وقت را برای آمدن به درمانگاه از دست ندهید؛ با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستانی بروید:

• درد قفسه‌ی سینه که بیش از چند دقیقه طول کشیده، به‌ویژه با تعریق، تهوع یا انتشار به بازو و فک؛
• تنگی نفس شدید، کبودی لب یا ناتوانی در گفتن یک جمله‌ی کامل؛
• ضعف ناگهانی یک طرف بدن، کج‌شدن صورت یا اختلال گفتار؛
• کاهش هوشیاری، تشنج یا گیجی شدید و ناگهانی؛
• تورم صورت و گلو، یا کهیر گسترده پس از یک دارو؛
• خون‌ریزی که با فشار مستقیم بند نمی‌آید؛
• تب بالا و لرز در بیمار سونددار همراه با افت فشار یا گیجی؛
• سرفه و خفگی هنگام غذادادن از سوند معده.

در این شرایط، تیم اورژانس شبانه‌روزی درمانگاه هم بیمار را می‌پذیرد، اما اگر آمدن بیمار به درمانگاه خودش زمان‌بر یا خطرناک است، تماس با ۱۱۵ اولویت دارد.

خدمات مرتبط

• اورژانس شبانه‌روزی — برای فوریت‌هایی که نیاز به ویزیت پزشک دارند
• ویزیت پزشک عمومی — گرفتن نسخه پیش از انجام خدمت پرستاری
• تخت بستری اورژانس — برای سرم‌تراپی طولانی و تحت‌نظر ماندن
• تزریقات در منزل — همین خدمات در خانه‌ی شما
• پانسمان در منزل — مراقبت دوره‌ای از زخم در منزل
• پرستاری در منزل — پرستار برای مراقبت کوتاه‌مدت یا طولانی‌مدت در خانه، با هماهنگی خط 0914-914-4403

سلب مسئولیت پزشکی: مطالب این صفحه صرفاً جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و تجویز پزشک نیست. همه‌ی خدمات تزریقی و تهاجمی تنها با نسخه‌ی معتبر پزشک انجام می‌شوند.