بانک اطلاعات درمانگاه آذرنجات بخش آزمایشگاه پزشکی

راهنمای کامل آزمایش‌های بیوشیمی و هماتولوژی

آزمایش بیوشیمی مواد شیمیایی سرم خون مثل قند، چربی، کراتینین و آنزیم‌های کبدی را می‌سنجد و هماتولوژی سلول‌های خون و انعقاد را، مثل CBC و INR. برای قند ناشتا و چربی معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی با آب ساده لازم است و CBC ناشتایی نمی‌خواهد. محدوده‌ی طبیعی بین آزمایشگاه‌ها فرق دارد و تفسیر با پزشک است.

  • ۱۳ گام
  • ۲۰ دقیقه مطالعه
  • تیم درمانی آذرنجات · بازبینی ۲۰ آبان ۱۴۰۵

این راهنما آموزشی است. خدمت «آزمایش‌های بیوشیمی و هماتولوژی» در آذرنجات در حال راه‌اندازی است و هنوز پذیرش ندارد؛ برای اطلاع از زمان شروع با درمانگاه تماس بگیرید.

آزمایش بیوشیمی مواد شیمیایی سرم خون را می‌سنجد؛ مثل قند، چربی، اوره، کراتینین، آنزیم‌های کبدی و املاح. آزمایش هماتولوژی به خود سلول‌های خون و انعقاد می‌پردازد؛ یعنی CBC، ESR و PT/INR. این دو گروه پرتکرارترین آزمایش‌های چکاپ و پیگیری بیماری‌های مزمن‌اند و جوابشان فقط کنار علائم و معاینه، با نظر پزشک معنا پیدا می‌کند.

آزمایش بیوشیمی و هماتولوژی چیست و چه فرقی با هم دارند؟

وقتی پزشک برگه‌ی درخواست آزمایش را پر می‌کند، معمولاً بیشتر سطرها به همین دو گروه تعلق دارد. شاید روی برگه چیزهایی مثل FBS، Chol، TG، Urea، Cr، SGPT یا CBC دیده باشید. هر کدام از این علامت‌های اختصاری به یکی از دو بخش آزمایشگاه می‌رود و با روش و لوله‌ی متفاوتی بررسی می‌شود.

پیش از ادامه یک نکته‌ی صادقانه: بخش آزمایشگاه درمانگاه آذرنجات در تبریز در حال راه‌اندازی است و هنوز پذیرش ندارد. این راهنما را نوشته‌ایم تا بدانید هر آزمایش چه می‌سنجد، چطور آماده شوید و جواب را چطور با پزشک مرور کنید. برای اطلاع از زمان شروع پذیرش، صفحه‌ی آزمایش بیوشیمی و هماتولوژی در تبریز را ببینید یا با درمانگاه تماس بگیرید.

بیوشیمی خون؛ شیمی مایع خون

در بیوشیمی، نمونه‌ی خون پس از لخته شدن سانتریفیوژ می‌شود و مایع زردرنگ بالای آن، یعنی سرم، به دستگاه می‌رود. آنچه در سرم اندازه گرفته می‌شود تصویری از کار اندام‌هاست: کلیه‌ای که مواد زائد را دفع می‌کند، کبدی که آنزیم و پروتئین می‌سازد، لوزالمعده‌ای که قند را تنظیم می‌کند و تعادل آب و نمک بدن. برای همین اغلب آزمایش‌های چکاپ سالانه، از قند ناشتا تا چربی خون، بیوشیمی‌اند.

این خدمت به‌زودی در آذرنجات

وضعیت راه‌اندازی و زمان شروع پذیرش را در صفحه‌ی خدمت ببینید یا تماس بگیرید.

آزمایش‌های بیوشیمی و هماتولوژی در آذرنجات

پرسش‌های متداول درباره‌ی آزمایش‌های بیوشیمی و هماتولوژی

هموگلوبین A1c با قند ناشتا چه فرقی دارد؟

قند ناشتا مقدار قند خون را در همان لحظه نشان می‌دهد و تحت تأثیر غذا، استرس و خواب شب قبل است. هموگلوبین A1c تصویری از میانگین قند حدود دو تا سه ماه اخیر می‌دهد و ناشتایی نمی‌خواهد. پزشک معمولاً از هر دو برای تشخیص و کنترل دیابت استفاده می‌کند و تفسیر آن‌ها با پزشک است.

برای آزمایش چربی خون چه آمادگی لازم است؟

معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی توصیه می‌شود و در این مدت فقط آب ساده بنوشید. شب قبل غذای خیلی چرب نخورید و الکل مصرف نکنید. در برخی موارد پزشک آزمایش غیرناشتا را هم می‌پذیرد، پس دستور دقیق را از او بپرسید. داروهای کاهنده‌ی چربی را بدون اجازه‌ی پزشک قطع نکنید.

INR چیست و چرا مدام باید آزمایش بدهم؟

INR نشان می‌دهد خون چقدر طول می‌کشد تا لخته شود. در بیمارانی که وارفارین مصرف می‌کنند، دوز دارو بر اساس INR تنظیم می‌شود؛ INR پایین خطر لخته و INR بالا خطر خونریزی را بیشتر می‌کند. غذا، داروهای دیگر و بیماری روی آن اثر دارند و به همین دلیل پزشک آزمایش منظم می‌خواهد. دوز را خودسرانه تغییر ندهید.

آنزیم‌های کبدم کمی بالاست؛ یعنی کبدم بیمار است؟

نه لزوماً. افزایش خفیف آنزیم‌های کبدی می‌تواند به دلیل کبد چرب، برخی داروها، ورزش سنگین، عفونت ویروسی یا عوامل دیگر باشد و گاهی موقتی است. پزشک با توجه به سابقه، معاینه و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی یا سونوگرافی علت را بررسی می‌کند. پیش از قضاوت، جواب را با پزشک خود مرور کنید.

آزمایش CBC چیست و باید برایش ناشتا بود؟

CBC یا شمارش کامل سلول‌های خون، گلبول‌های قرمز، هموگلوبین، گلبول‌های سفید و پلاکت را می‌شمارد و اندازه‌ی آن‌ها را می‌سنجد. با آن کم‌خونی، نشانه‌های عفونت یا التهاب و کمبود یا افزایش پلاکت بررسی می‌شود. CBC به ناشتایی نیاز ندارد؛ اما اگر در همان برگه قند ناشتا یا چربی خون هم نوشته شده، باید برای آن‌ها ناشتا بمانید.

CBC diff با CBC معمولی چه فرقی دارد؟

در CBC diff علاوه بر شمارش کلی، گلبول‌های سفید به پنج نوع نوتروفیل، لنفوسیت، مونوسیت، ائوزینوفیل و بازوفیل تفکیک می‌شوند. این تفکیک به پزشک سرنخ می‌دهد؛ مثلاً نوتروفیل بالا بیشتر با عفونت باکتریایی و ائوزینوفیل بالا با حساسیت یا انگل همراه است. این‌ها فقط گرایش‌اند و تشخیص نهایی با معاینه و علائم شماست. CBC diff هم ناشتایی نمی‌خواهد.

قند خون ناشتا باید چند باشد؟

در بزرگسالان غیرباردار، قند ناشتای کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر معمولاً طبیعی است، ۱۰۰ تا ۱۲۵ در محدوده‌ی پیش‌دیابت و ۱۲۶ یا بیشتر در دو نوبت در محدوده‌ی دیابت قرار می‌گیرد. تشخیص با یک بار آزمایش گذاشته نمی‌شود. اگر دیابت دارید، هدف قند شما را پزشک بر اساس سن، داروها و بیماری‌های دیگر تعیین می‌کند.

برای آزمایش قند خون چند ساعت ناشتا باشیم؟

برای قند ناشتا معمولاً ۸ ساعت ناشتایی کافی است و ۸ تا ۱۲ ساعت توصیه‌ی رایج است. در این مدت آب ساده آزاد است، اما چای، قهوه، آب‌میوه، آدامس و سیگار نه. ناشتایی بیش از حدود ۱۴ ساعت دقت را بیشتر نمی‌کند و ممکن است جواب را تغییر دهد. اگر ناخواسته چیزی خوردید، به آزمایشگاه بگویید.

آزمایش قند خون سه‌ماهه چیست؟

منظور هموگلوبین A1c است که نشان می‌دهد در حدود دو تا سه ماه اخیر چه مقدار قند به هموگلوبین گلبول‌های قرمز چسبیده است. در بزرگسالان معمولاً کمتر از ۵٫۷ درصد طبیعی، ۵٫۷ تا ۶٫۴ پیش‌دیابت و ۶٫۵ یا بیشتر در محدوده‌ی دیابت است. کم‌خونی، بارداری و برخی انواع هموگلوبین می‌توانند جواب آن را تغییر دهند و پزشک این را در نظر می‌گیرد.

آزمایش قند خون بارداری در چند هفتگی انجام می‌شود؟

قند ناشتا معمولاً در اولین ملاقات بارداری بررسی می‌شود و آزمون تحمل گلوکز اغلب بین هفته‌ی ۲۴ تا ۲۸ انجام می‌شود. در این آزمون پس از نمونه‌ی ناشتا، محلول قندی می‌نوشید و در زمان‌های مشخص دوباره نمونه می‌دهید و در این فاصله باید بنشینید و چیزی نخورید. معیار تفسیر در بارداری متفاوت است و برنامه‌ی دقیق را ماما یا پزشک زنان تعیین می‌کند.

آزمایش چربی خون باید چند باشد؟

در بیشتر بزرگسالان، کلسترول تام کمتر از ۲۰۰، تری‌گلیسیرید کمتر از ۱۵۰ و LDL کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر مطلوب شمرده می‌شود و HDL بهتر است در مردان بیش از ۴۰ و در زنان بیش از ۵۰ باشد. اما عدد هدف برای همه یکی نیست؛ در بیمار دیابتی یا قلبی، LDL هدف پایین‌تر است. پزشک عدد را کنار سن، فشار، قند و سیگار تفسیر می‌کند.

اسم چربی خون در برگه‌ی آزمایش چیست؟

چربی خون معمولاً با عنوان Lipid Profile یا در چند سطر جدا نوشته می‌شود: Chol یا TC برای کلسترول تام، TG برای تری‌گلیسیرید، LDL برای کلسترول کم‌چگال که «بد» نامیده می‌شود و HDL برای کلسترول پرچگال یا «خوب». گاهی VLDL یا Non-HDL هم گزارش می‌شود. آزمایش چربی همیشه با نمونه‌ی خون انجام می‌شود، نه ادرار.

چربی کبد در آزمایش خون مشخص می‌شود؟

آزمایش خون به‌طور مستقیم چربی کبد را نشان نمی‌دهد. کبد چرب معمولاً با سونوگرافی دیده می‌شود. در آزمایش خون ممکن است ALT و AST کمی بالا باشد یا تری‌گلیسیرید و قند بالا دیده شود، اما بسیاری از افراد مبتلا به کبد چرب آنزیم‌های کاملاً طبیعی دارند. تصمیم درباره‌ی پیگیری را پزشک با کنار هم گذاشتن سونوگرافی، آزمایش و وزن می‌گیرد.

MCV و MCH پایین یعنی کمبود آهن دارم یا تالاسمی؟

هر دو ممکن است. در کمبود آهن معمولاً فریتین پایین است، تعداد گلبول قرمز کم می‌شود و RDW بالا می‌رود. در ناقلان تالاسمی تعداد گلبول قرمز اغلب طبیعی یا بالاست و فریتین طبیعی است. تشخیص قطعی ناقل بودن با آزمایش‌های تکمیلی مثل الکتروفورز هموگلوبین است. پیش از شروع قرص آهن، جواب را به پزشک نشان دهید، چون مصرف بی‌دلیل آهن آسیب‌زاست.

آزمایش CBC در کودکان برای چیست؟

در کودکان CBC معمولاً برای بررسی رنگ‌پریدگی، خستگی، کم‌اشتهایی، تب طولانی یا کبودی‌های بی‌دلیل خواسته می‌شود و کم‌خونی فقر آهن را هم نشان می‌دهد. محدوده‌ی طبیعی در کودکان با سن تغییر می‌کند؛ مثلاً نوزادان هموگلوبین بالاتر و کودکان کوچک لنفوسیت بیشتری دارند. پس جواب کودک را با محدوده‌ی بزرگسالان نسنجید و تفسیر را به پزشک کودک بسپارید.

کراتینین کمی بالاست؛ کلیه‌ام مشکل دارد؟

نه همیشه. کم‌آبی، اسهال و استفراغ، ورزش سنگین، خوردن گوشت زیاد پیش از آزمایش و عضله‌ی زیاد می‌توانند کراتینین را کمی بالا ببرند. پزشک معمولاً پس از نوشیدن مایعات کافی آزمایش را تکرار می‌کند و eGFR را هم در نظر می‌گیرد. اگر کراتینین در چند آزمایش پشت سر هم بالا برود، به‌ویژه در دیابت یا فشار خون، پیگیری جدی لازم است.

چرا پتاسیم من بالا گزارش شده ولی پزشک گفت تکرار کن؟

پتاسیم به نحوه‌ی نمونه‌گیری حساس است. اگر هنگام خون‌گیری مشت زیاد باز و بسته شود، تورنیکه طولانی بسته بماند یا نمونه دیر به آزمایشگاه برسد و گلبول‌ها بشکنند، پتاسیم به‌طور کاذب بالا گزارش می‌شود. برای همین پتاسیم بالای بی‌علامت معمولاً تکرار می‌شود. اما اگر بیماری کلیه دارید یا ضعف عضلانی و تپش قلب دارید، فوراً با پزشک تماس بگیرید.

ESR و فریتین بالا یعنی چه؟

ESR یک شاخص کلی التهاب است و با عفونت، بیماری‌های التهابی، کم‌خونی، بارداری و افزایش سن بالا می‌رود؛ پس نمی‌گوید مشکل کجاست. فریتین ذخیره‌ی آهن را نشان می‌دهد، اما در التهاب، عفونت و بیماری کبد هم بالا می‌رود. بنابراین فریتین بالا همیشه به معنای آهن زیاد نیست. پزشک این دو را کنار علائم، CRP و آزمایش‌های دیگر تفسیر می‌کند.

درمانگاه شبانه‌روزی آذرنجات، تبریز

اورژانس و درمانگاه عمومی ۲۴ ساعته و بدون نوبت؛ برای سایر بخش‌ها زمان پذیرش را تلفنی بپرسید.

این راهنما برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. در فوریت‌های تهدیدکننده‌ی حیات با ۱۱۵ تماس بگیرید.