بانک اطلاعات درمانگاه آذرنجات بخش خدمات تشخیصی و تصویربرداری

راهنمای کامل رادیولوژی: انواع عکس، عوارض، بارداری و آمادگی

رادیولوژی یا عکس‌برداری با اشعه‌ی ایکس روشی چند ثانیه‌ای و بدون درد است که با عبور مقدار کمی اشعه از بدن، تصویر استخوان‌ها، ریه‌ها و دندان‌ها را می‌سازد. پزشک آن را برای شکستگی، ذات‌الریه، سنگ ادراری یا مشکلات دندان درخواست می‌کند. اشعه‌ی عکس ساده معمولاً کم است، اما عکس فقط باید با دلیل پزشکی و با اطلاع از بارداری گرفته شود.

  • ۱۳ گام
  • ۲۲ دقیقه مطالعه
  • تیم درمانی آذرنجات · بازبینی ۲۰ آبان ۱۴۰۵

این راهنما آموزشی است. خدمت «رادیولوژی و تصویربرداری پزشکی» در آذرنجات در حال راه‌اندازی است و هنوز پذیرش ندارد؛ برای اطلاع از زمان شروع با درمانگاه تماس بگیرید.

رادیولوژی یا عکس‌برداری با اشعه‌ی ایکس روشی چند ثانیه‌ای و بدون درد است که با عبور مقدار کمی اشعه از بدن، تصویری از استخوان‌ها، ریه‌ها و برخی اندام‌ها می‌سازد. پزشک برای بررسی شکستگی، دررفتگی، عفونت ریه، سنگ ادراری یا مشکلات دندان آن را درخواست می‌کند. اشعه‌ی عکس ساده معمولاً کم است، ولی عکس فقط باید با دلیل پزشکی گرفته شود.

رادیولوژی چیست و چگونه انجام می‌شود؟

در این راهنما همه‌ی چیزهایی را که پیش از گرفتن یک عکس رادیولوژی، در حین آن و بعد از گرفتن جواب لازم است بدانید، به ترتیب آورده‌ایم: از اسم عکس‌ها و کاربردشان تا عوارض، بارداری، کودکان و عامل‌هایی که هزینه را تعیین می‌کنند. هدف این است که وقتی پزشک برگه‌ی درخواست عکس را به دستتان می‌دهد، بدانید چه چیزی در انتظارتان است و چه سؤال‌هایی بپرسید.

اشعه‌ی ایکس چطور تصویر می‌سازد؟

اشعه‌ی ایکس نوعی پرتو پرانرژی است که چشم آن را نمی‌بیند. دستگاه رادیولوژی یک باریکه‌ی کوتاه و کنترل‌شده از این پرتو را از ناحیه‌ای از بدن عبور می‌دهد و پشت بدن، یک صفحه‌ی آشکارساز (در دستگاه‌های دیجیتال) یا فیلم (در دستگاه‌های قدیمی‌تر) پرتوهای عبوری را ثبت می‌کند. هر بافت به اندازه‌ی تراکمش پرتو را جذب می‌کند. استخوان که کلسیم زیادی دارد، بیشترین جذب را دارد و در تصویر سفید دیده می‌شود. هوا، مثلاً هوای داخل ریه‌ها، تقریباً هیچ جذبی ندارد و سیاه دیده می‌شود. عضله، چربی و اندام‌های نرم در طیف‌های خاکستری میان این دو قرار می‌گیرند.

این خدمت به‌زودی در آذرنجات

وضعیت راه‌اندازی و زمان شروع پذیرش را در صفحه‌ی خدمت ببینید یا تماس بگیرید.

رادیولوژی و تصویربرداری پزشکی در آذرنجات

پرسش‌های متداول درباره‌ی رادیولوژی و تصویربرداری پزشکی

اشعه‌ی عکس‌برداری ساده خطرناک است؟

مقدار اشعه در عکس‌برداری ساده معمولاً کم است و وقتی پزشک آن را لازم بداند، فایده‌ی تشخیص معمولاً بیشتر از خطر آن است. مثلاً پرتو یک عکس قفسه‌ی سینه تقریباً با پرتو طبیعی چند روز زندگی برابر است. با این حال اصل این است که عکس بی‌دلیل یا تکراری گرفته نشود. عکس‌های قبلی خود را نگه دارید و به پزشک نشان دهید تا از تکرار غیرضروری جلوگیری شود.

اگر باردار باشم، می‌توانم عکس رادیولوژی بگیرم؟

اگر باردار هستید یا احتمال بارداری می‌دهید، حتماً پیش از عکس‌برداری به پزشک و کارشناس رادیولوژی اطلاع دهید. آن‌ها درباره‌ی ضرورت عکس، امکان استفاده از روش بدون اشعه مثل سونوگرافی یا محافظت از ناحیه‌ی شکم تصمیم می‌گیرند. عکس‌های دور از شکم، مثل دست، پا و دندان، پرتو بسیار ناچیزی به جنین می‌رسانند. تصمیم نهایی به شرایط شما و نظر پزشک بستگی دارد.

برای عکس‌برداری چه آمادگی لازم است؟

برای بیشتر عکس‌های ساده آمادگی خاصی لازم نیست؛ فقط زیورآلات، ساعت و اشیای فلزی ناحیه‌ی عکس‌برداری را جدا می‌کنید. برخی بررسی‌های رادیولوژی که با ماده‌ی حاجب انجام می‌شوند، ممکن است ناشتایی یا آمادگی دیگری نیاز داشته باشند که هنگام گرفتن نوبت گفته می‌شود. هیچ دارویی را خودسرانه پیش از عکس قطع نکنید و اگر دستوری نگرفته‌اید، از مرکز بپرسید.

آیا سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی هم انجام خواهد شد؟

سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی در برنامه‌ی این بخش نیستند. اگر پزشک درمانگاه پس از معاینه تشخیص دهد که به یکی از این بررسی‌ها نیاز دارید، دلیل آن را توضیح می‌دهد و شما را برای انجامش به مرکز مناسب معرفی می‌کند. نتیجه را برای پیگیری می‌توانید نزد پزشک بیاورید. پیش از ام‌آرآی، داشتن ضربان‌ساز یا هر جسم فلزی در بدن را حتماً اطلاع دهید.

رادیولوژی چیست و چه کاربردی دارد؟

رادیولوژی ساده یعنی عبور مقدار کمی اشعه‌ی ایکس از بخشی از بدن و ثبت آن روی صفحه‌ی دیجیتال یا فیلم. استخوان سفید، هوا سیاه و بافت نرم خاکستری دیده می‌شود. کاربردهای رایج آن بررسی شکستگی و دررفتگی، ذات‌الریه و مشکلات ریه، ساییدگی مفاصل، برخی سنگ‌های ادراری، مشکلات دندان و فک و تعیین سن استخوانی در کودکان است.

آیا عکس رادیولوژی برای کودکان و نوزادان ضرر دارد؟

بدن کودک به پرتو حساس‌تر است، به همین دلیل عکس فقط با درخواست پزشک گرفته می‌شود و دستگاه برای اندازه‌ی بدن کوچک تنظیم می‌شود. پرتو عکس‌های ساده‌ی دست، پا و ریه بسیار کم است و وقتی عکس لازم باشد، نگرفتن آن و دیر تشخیص دادن شکستگی یا ذات‌الریه خطر بیشتری دارد. می‌توانید از پزشک بپرسید آیا روش بدون اشعه مثل سونوگرافی کافی است.

عکس رادیولوژی دندان در بارداری عارضه دارد؟

عکس دندان از کم‌پرتوترین عکس‌های پزشکی است و ناحیه‌ی آن از رحم فاصله‌ی زیادی دارد. انجمن‌های تخصصی دندانپزشکی عکس ضروری دندان را در بارداری قابل‌انجام می‌دانند، چون درمان نکردن عفونت دندان برای مادر و جنین خطرناک‌تر است. به دندانپزشک بگویید باردارید تا فقط عکس‌های لازم گرفته شود. عکس‌های غیرضروری را می‌توان تا بعد از زایمان عقب انداخت.

اگر پیش از اطلاع از بارداری عکس گرفته باشم، چه کنم؟

نگران نشوید و تصمیم شتاب‌زده نگیرید. پرتوی بیشتر عکس‌های تشخیصی ساده، به‌ویژه عکس‌هایی که از شکم و لگن دور هستند، بسیار کمتر از حدی است که برای جنین نگران‌کننده دانسته می‌شود. نوع عکس، تعداد نماها و تاریخ تقریبی آن را یادداشت کنید و با پزشک زنان یا ماما در میان بگذارید تا بر اساس شرایط شما توضیح دهد.

ریپورت عکس رادیولوژی چیست؟

ریپورت گزارشی است که متخصص رادیولوژی پس از دیدن تصویر می‌نویسد و معمولاً روش، یافته‌ها و نتیجه‌گیری را دارد. اصطلاحاتی مثل «تغییرات دژنراتیو» در بزرگسالان شایع است و معمولاً ساییدگی مرتبط با سن است. عبارت «تطبیق با بالین» یعنی پزشک معالج باید یافته را با علائم شما بسنجد. گزارش را خودتان تفسیر نکنید و آن را همراه تصویر نزد پزشک ببرید.

عکس OPG و CBCT چه فرقی دارند؟

OPG یا پانورامیک یک تصویر دوبعدی کلی از همه‌ی دندان‌ها و هر دو فک است و پرتو کمی دارد؛ برای دندان عقل، پیش از ارتودنسی و بررسی کلی دهان به کار می‌رود. CBCT تصویر سه‌بعدی فک و دندان است، پرتو بیشتری دارد و برای موقعیت‌هایی مثل برنامه‌ریزی ایمپلنت، دندان نهفته‌ی نزدیک عصب یا ضایعه‌های فک خواسته می‌شود. انتخاب بین این دو با دندانپزشک است.

عکس رادیولوژی KUB چیست؟

KUB عکس ساده‌ی شکم است که کلیه‌ها، حالب‌ها و مثانه را در بر می‌گیرد. پزشک آن را بیشتر برای دیدن برخی سنگ‌های ادراری و پیگیری آن‌ها، معمولاً در کنار سونوگرافی، درخواست می‌کند. همه‌ی سنگ‌ها در این عکس دیده نمی‌شوند، به همین دلیل گاهی روش دیگری لازم است. معمولاً آمادگی خاصی نمی‌خواهد، مگر اینکه مرکز دستور دیگری بدهد.

عکس رادیولوژی الایمنت چیست؟

الایمنت عکس تمام‌قد ستون فقرات یا اندام تحتانی در حالت ایستاده است. پزشک ارتوپد از آن برای بررسی اسکولیوز (انحراف ستون فقرات)، کجی پاها، اختلاف طول دو پا و برنامه‌ریزی برخی جراحی‌های زانو و لگن استفاده می‌کند. چون ناحیه‌ی بزرگ‌تری از بدن در تصویر قرار می‌گیرد، فقط وقتی خواسته می‌شود که برای تصمیم درمانی لازم باشد.

عکس مچ دست برای رشد قد چه چیزی را نشان می‌دهد؟

در این عکس، که معمولاً از دست و مچ چپ گرفته می‌شود، صفحه‌های رشد استخوان دیده می‌شوند. پزشک با مقایسه‌ی آن‌ها با الگوهای استاندارد، سن استخوانی کودک را تخمین می‌زند. اگر سن استخوانی با سن تقویمی تفاوت داشته باشد، به پزشک کودکان یا غدد کمک می‌کند فرصت باقی‌مانده برای رشد و نیاز به بررسی بیشتر را بسنجد. پرتو این عکس بسیار کم است.

آیا برای کمردرد حتماً باید عکس گرفت؟

نه همیشه. در کمردرد تازه و معمولی که بعد از یک حرکت نادرست شروع شده و علامت هشداری ندارد، راهنماهای پزشکی معمولاً عکس را در هفته‌های اول لازم نمی‌دانند. اما اگر کمردرد با تب، کاهش وزن بی‌دلیل، سابقه‌ی سرطان، ضربه‌ی شدید، ضعف پا یا اختلال در کنترل ادرار همراه باشد، باید سریع معاینه شوید و پزشک درباره‌ی تصویربرداری تصمیم می‌گیرد.

آیا با عکس ساده‌ی ریه می‌شود فهمید ریه‌ی فرد سیگاری سالم است؟

عکس ساده‌ی ریه برای ذات‌الریه، آب آوردن ریه و برخی مشکلات قلب و ریه مفید است، اما بسیاری از آسیب‌های اولیه‌ی سیگار در آن دیده نمی‌شود. پس عکس طبیعی به معنای سالم بودن کامل ریه‌ی فرد سیگاری نیست. برای غربالگری سرطان ریه در سیگاری‌های سنگین، راهنماهای بین‌المللی سی‌تی‌اسکن کم‌دوز را توصیه می‌کنند؛ این تصمیم را با پزشک بگیرید.

چند بار در سال می‌توان عکس رادیولوژی گرفت؟

عدد ثابتی وجود ندارد. معیار، تعداد عکس نیست بلکه ضرورت هر عکس است؛ اگر هر عکس دلیل پزشکی روشن داشته باشد، گرفتن آن قابل‌قبول است. برای کاهش پرتو غیرضروری، عکس‌های قبلی را نگه دارید و به هر پزشک جدید نشان دهید، از تکرار عکس در مراکز مختلف پرهیز کنید و دلیل هر عکس را بپرسید. سی‌تی‌اسکن پرتو بیشتری از عکس ساده دارد.

فرق دکتر رادیولوژی با کارشناس رادیولوژی چیست؟

کارشناس یا تکنولوژیست رادیولوژی در رشته‌ی کارشناسی رادیولوژی آموزش دیده و دستگاه را کار می‌کند، بیمار را در وضعیت درست قرار می‌دهد و ایمنی پرتو را رعایت می‌کند. متخصص رادیولوژی پزشکی است که پس از پزشکی عمومی، دوره‌ی تخصص رادیولوژی را گذرانده و تصویرها را تفسیر و گزارش می‌کند. تصمیم درمانی هم با پزشک معالج شماست.

عکس رنگی رادیولوژی چیست؟

عکس اشعه‌ی ایکس همیشه سیاه‌وسفید و خاکستری است. چیزی که در گفت‌وگوی روزمره «عکس رنگی» نامیده می‌شود، معمولاً سونوگرافی داپلر است که جریان خون را با رنگ‌های قرمز و آبی نشان می‌دهد، یا تصویرهای سه‌بعدی بازسازی‌شده‌ی سی‌تی‌اسکن که نرم‌افزار به آن‌ها رنگ می‌دهد. اگر چنین عکسی در نسخه آمده، از پزشک بپرسید منظورش دقیقاً کدام بررسی است.

آیا بعد از عکس رادیولوژی می‌توانم به نوزادم شیر بدهم؟

بله. عکس ساده هیچ اثری بر شیر مادر ندارد و بدن پس از عکس‌برداری اشعه‌ای در خود نگه نمی‌دارد؛ پس بلافاصله می‌توانید شیر بدهید و نوزاد را در آغوش بگیرید. درباره‌ی ماده‌ی حاجب تزریقی هم راهنماهای تخصصی معمولاً قطع شیردهی را لازم نمی‌دانند. اگر بررسی خاصی با ماده‌ی حاجب برایتان خواسته شده و نگران هستید، پیش از آن با پزشک صحبت کنید.

آیا خار پاشنه در عکس رادیولوژی دیده می‌شود؟

بله، خار پاشنه زائده‌ی استخوانی کوچکی است که معمولاً در عکس نیم‌رخ پا دیده می‌شود. ولی نکته‌ی مهم این است که درد پاشنه همیشه از خود خار نیست؛ بسیاری از افراد خار دارند و دردی ندارند و درد اغلب از التهاب نیام کف پا است. پزشک با معاینه و شرح حال تصمیم می‌گیرد که عکس لازم است یا نه و درمان را بر اساس علائم تنظیم می‌کند.

درمانگاه شبانه‌روزی آذرنجات، تبریز

اورژانس و درمانگاه عمومی ۲۴ ساعته و بدون نوبت؛ برای سایر بخش‌ها زمان پذیرش را تلفنی بپرسید.

این راهنما برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. در فوریت‌های تهدیدکننده‌ی حیات با ۱۱۵ تماس بگیرید.