دندانپزشکی عمومی چیست و دندانپزشک عمومی کیست؟
دندانپزشکی عمومی شاخهای از دندانپزشکی است که مراقبت روزمره و پایهی دهان را بر عهده دارد: معاینه، تشخیص، پیشگیری و درمان مشکلات شایع. دندانپزشک عمومی کسی است که دورهی دکترای عمومی دندانپزشکی را گذرانده و مجوز درمان مستقل دارد. در ایران این دوره معمولاً شش سال طول میکشد و شامل درسهای پایهی پزشکی، آموزش بالینی همهی شاخههای دندانپزشکی و کار عملی روی بیمار زیر نظر استادان است.
اگر بخواهیم ساده بگوییم، دندانپزشک عمومی برای دهان همان نقشی را دارد که پزشک عمومی برای بدن: اولین کسی است که شما را میبیند، بیشتر مشکلات را خودش درمان میکند و اگر مشکلی به مهارت یا تجهیزات ویژه نیاز داشته باشد، شما را به متخصص همان حوزه ارجاع میدهد. کسی که سالها پیش یک دندانپزشک عمومی ثابت داشته باشد، معمولاً کمتر به درمانهای سنگین و پرهزینه میرسد؛ چون مشکلها زود دیده میشوند.
دندانپزشک عمومی چه کارهایی انجام میدهد؟
فهرست کارهای دندانپزشک عمومی بلندتر از آن است که بیشتر مردم فکر میکنند. کارهای اصلی اینهاست:
- معاینهی کامل دهان: بررسی همهی دندانها، لثه، زبان، کام، داخل گونهها و مفصل فک؛ نه فقط دندانی که درد میکند.
- درخواست و تفسیر عکس دندان: عکسهای کوچک داخل دهانی برای دیدن پوسیدگی بین دندانها و وضعیت ریشه، و در صورت نیاز عکس پانورامیک.
- جرمگیری و بروساژ: برداشتن جرم بالای لثه و در موارد ساده زیر لثه، و صیقل دادن سطح دندان.
- پر کردن دندان: برداشتن پوسیدگی و ترمیم آن، بیشتر با مواد همرنگ دندان.
- کشیدن دندانهای ساده: دندانهایی که قابل نگهداری نیستند و جراحی پیچیده لازم ندارند.
- مراقبت از دندان کودکان: فلوراید تراپی، سیلانت (شیارپوش)، درمان دندانهای شیری و آموزش به والدین.
- درمانهای اولیهی اورژانسی: کنترل درد، پانسمان موقت دندان، برخورد اولیه با دندان شکسته یا افتاده.
- آموزش بهداشت دهان: نشان دادن روش درست مسواک و نخ دندان و گفتوگو دربارهی رژیم غذایی.
بسیاری از دندانپزشکان عمومی بعضی درمانهای گستردهتر مثل عصبکشی دندانهای ساده یا روکش را هم انجام میدهند. اینکه کدام کار را خود دندانپزشک انجام دهد و کدام را ارجاع دهد، به پیچیدگی مورد و تجربهی او بستگی دارد. دندانپزشک خوب کسی است که مرز کار خودش را بشناسد و بهموقع ارجاع بدهد.
تفاوت دندانپزشک عمومی و متخصص
دندانپزشک متخصص پس از دورهی عمومی، چند سال دورهی دستیاری در یک شاخهی خاص میگذراند؛ مثلاً ارتودنسی، درمان ریشه (اندودانتیکس)، بیماریهای لثه (پریودانتیکس)، پروتز، جراحی دهان و فک و صورت یا دندانپزشکی کودکان. متخصص در یک حوزهی محدود عمیقتر کار میکند؛ عمومی دید کلیتری به کل دهان دارد.
| موضوع | دندانپزشک عمومی | دندانپزشک متخصص |
|---|---|---|
| نقطهی شروع | اولین مراجعه برای هر مشکل یا معاینهی دورهای | معمولاً پس از ارجاع یا برای مشکل مشخص |
| گسترهی کار | پیشگیری، جرمگیری، ترمیم، کشیدن ساده، کودکان | یک حوزهی خاص با موارد پیچیدهتر |
| نمونهی مناسب | پوسیدگی، خونریزی لثه، حساسیت، معاینهی سالانه | دندان نامرتب، عفونت ریشهی پیچیده، دندان عقل نهفته |
| پیگیری | معاینههای دورهای و هماهنگی کل درمان | تا پایان همان درمان تخصصی |
برای بیشتر مردم، شروع کار با دندانپزشک عمومی منطقیتر است. او مشکل را تشخیص میدهد و اگر لازم باشد شما را به حوزهی مناسب، مثل عصبکشی و درمان ریشه یا راهنمای جراحی دهان و دندان، میفرستد. اگر نمیدانید مشکلتان در کدام حوزه است، راهنمای انتخاب خدمات دندانپزشکی کمکتان میکند.
معاینهی دورهای دندان: هر چند وقت یک بار و در آن چه میگذرد؟
معاینهی دورهای ستون اصلی دندانپزشکی عمومی است. پوسیدگی بین دو دندان یا زیر یک پرکردگی قدیمی، تا وقتی به عصب نزدیک نشده، معمولاً دردی ندارد. بیماری لثه هم سالها بیصدا پیش میرود و فقط با کمی خونریزی هنگام مسواک خودش را نشان میدهد. کسی که فقط وقتی درد دارد به دندانپزشک میرود، معمولاً دیر رسیده است.
فاصلهی معاینه برای هر فرد فرق دارد
برای بیشتر بزرگسالان، معاینهی هر شش ماه تا یک سال مناسب است. اما این عدد قانون ثابتی نیست. دندانپزشک فاصله را بر اساس «خطر» شما تعیین میکند:
- کسی که در دو سال گذشته پوسیدگی تازه نداشته و لثهی سالمی دارد، ممکن است با معاینهی سالانه کاملاً در امان باشد.
- کسی که پوسیدگیهای مکرر دارد، زیاد نوشیدنی شیرین یا تنقلات میخورد یا دهانش به خاطر دارو خشک است، شاید به معاینهی هر سه تا شش ماه نیاز داشته باشد.
- افراد دارای دیابت، سیگاریها، کسانی که دستگاه ارتودنسی دارند و کسانی که سابقهی بیماری لثه دارند، معمولاً به پیگیری منظمتری نیاز دارند.
در یک معاینهی کامل چه اتفاقی میافتد؟
- گفتوگو دربارهی سابقه: بیماریها، داروها، بارداری، حساسیت دارویی و هر تغییری از آخرین مراجعه.
- معاینهی بافت نرم: زبان، کف دهان، کام و داخل گونهها برای پیدا کردن زخم، لکهی سفید یا قرمز یا تورم غیرعادی بررسی میشود. این بخش کوتاه است ولی مهم؛ چون برخی ضایعههای خطرناک دهان بیدرد شروع میشوند.
- معاینهی لثه: رنگ، تورم، خونریزی و در صورت نیاز عمق شیار بین لثه و دندان با یک ابزار مدرج اندازه گرفته میشود.
- معاینهی دندانها: پوسیدگی، ترک، سایش، پرکردگیهای فرسوده و لقی دندان.
- بررسی بایت و مفصل فک: نحوهی روی هم آمدن دندانها، صدای مفصل و نشانههای دندانقروچه.
- عکس در صورت نیاز: عکس رادیوگرافی هر بار لازم نیست؛ دندانپزشک بر اساس خطر شما زمانش را تعیین میکند.
- برنامه: اگر مشکلی هست، اولویت درمان و تعداد تقریبی جلسات توضیح داده میشود؛ اگر نیست، زمان معاینهی بعدی.
نکتهی پزشکی: عکسهای دندانی دوز پرتو بسیار کمی دارند، اما اگر باردار هستید یا احتمال بارداری میدهید، پیش از هر عکسی به دندانپزشک بگویید. در بارداری فقط عکسهای ضروری، با رعایت ملاحظات محافظتی، گرفته میشود.
نشانههایی که یعنی زودتر از موعد بروید
| نشانه | علت احتمالی | چقدر عجله لازم است |
|---|---|---|
| خونریزی لثه هنگام مسواک یا نخ دندان | التهاب لثه، جرم | در چند هفتهی آینده نوبت بگیرید |
| حساسیت کوتاه به سرما | تحلیل لثه، سایش مینا، پوسیدگی سطحی | نوبت عادی |
| درد طولانی به گرما یا درد شبانه | درگیری عصب دندان | هرچه زودتر، در همین هفته |
| لکهی تیره یا سوراخ روی دندان | پوسیدگی | نوبت عادی، ولی عقب نیندازید |
| افتادن یا شکستن پرکردگی | ترمیم فرسوده یا پوسیدگی زیر آن | در چند روز آینده |
| زخم دهانی بیش از دو هفته | نیاز به بررسی دقیق | حتماً معاینه شوید |
| تورم صورت همراه با تب | عفونت در حال گسترش | فوری؛ ۱۱۵ یا اورژانس بیمارستانی |
برای هماهنگی نوبت معاینه یا جرمگیری در تبریز، صفحهی دندانپزشکی عمومی آذرنجات راههای پذیرش را توضیح میدهد.
جرمگیری دندان چیست و برای چیست؟
هر روز، چند ساعت پس از مسواک، لایهی چسبنده و بیرنگی از باکتری روی دندانها مینشیند که به آن پلاک میگویند. پلاک نرم است و با مسواک و نخ دندان برداشته میشود. اما بخشی که در جاهای سختدسترس میماند، بهخصوص پشت دندانهای جلوی پایین و کنار خط لثه، با املاح بزاق ترکیب میشود و بهتدریج سفت میشود. این رسوب سخت همان جرم است.
جرم دیگر با مسواک پاک نمیشود. سطحش زبر است و پلاک تازه راحتتر به آن میچسبد. لثهی کنار جرم قرمز و متورم میشود و با کوچکترین تماسی خون میآید؛ این مرحله را التهاب لثه (ژنژیویت) میگویند و با جرمگیری و بهداشت درست کاملاً برگشتپذیر است. اگر سالها رها شود، التهاب به استخوان نگهدارندهی دندان میرسد، شیار بین لثه و دندان عمیق میشود و دندانها بهمرور لق میشوند. این مرحله بیماری پیشرفتهی لثه (پریودنتیت) است و آسیب استخوانی آن معمولاً برنمیگردد.
پس جواب کوتاه «جرمگیری دندان برای چیست؟» این است: برای برداشتن چیزی که مسواک از عهدهاش برنمیآید، پیش از آنکه لثه و استخوان آسیب جدی ببینند. بوی بد دهان و لکههای زرد و قهوهای (بهخصوص در سیگاریها و کسانی که چای پررنگ زیاد مینوشند) هم با جرمگیری کمتر میشود، ولی هدف اصلی سلامت لثه است، نه ظاهر.
جرمگیری و بروساژ چه فرقی دارند؟
جرمگیری یعنی برداشتن رسوب سخت. بروساژ یعنی صیقل دادن سطح دندان پس از جرمگیری با برس یا لاستیک چرخان و خمیر مخصوص، تا لکههای سطحی پاک و سطح دندان صاف شود. سطح صافتر پلاک کمتری جذب میکند. این دو معمولاً در یک جلسه پشت سر هم انجام میشوند و بروساژ بهتنهایی جای جرمگیری را نمیگیرد.
جرمگیری دندان چگونه انجام میشود؟ گامبهگام
بیشتر کسانی که میپرسند «جرمگیری چطوریه»، نگران صدای دستگاه یا درد هستند. دانستن مراحل، بخش زیادی از این نگرانی را کم میکند:
- معاینه و بررسی لثه: دندانپزشک میزان جرم، محل آن (بالای لثه یا زیر لثه) و حساسیت دندانها را میبیند.
- جرمگیری با دستگاه اولتراسونیک: نوک فلزی دستگاه با لرزش بسیار سریع جرم را میشکند و همزمان آب میپاشد تا ناحیه خنک و تمیز بماند. صدای وزوز و احساس لرزش طبیعی است. ساکشن، آب جمعشده در دهان را میکشد.
- تکمیل با ابزار دستی: جرمهای ریز و چسبیده در بین دندانها یا کمی زیر لثه با ابزارهای ظریف دستی برداشته میشوند.
- بروساژ و صیقل: سطح دندان صاف و لکههای سطحی پاک میشود.
- شستوشو و توضیح: دندانپزشک جاهایی را که مسواک شما به آن نمیرسد نشان میدهد و زمان جرمگیری بعدی را میگوید.
جرمگیری معمولی بین نیم ساعت تا یک ساعت طول میکشد. اگر جرم زیاد و زیر لثه باشد، ممکن است کار در دو جلسه یا بهصورت «جرمگیری عمقی» (پاکسازی سطح ریشه زیر لثه) با بیحسی موضعی انجام شود.
جرمگیری با لیزر چیست؟
در جستوجوها زیاد به «جرمگیری لیزری» برمیخوریم. در عمل، ابزار اصلی جرمگیری همان دستگاه اولتراسونیک و ابزار دستی است. لیزر در درمان بیماری لثه گاهی بهعنوان کمککننده، مثلاً برای کاهش باکتریهای داخل شیار لثه، به کار میرود، اما جایگزین برداشتن مکانیکی جرم نیست. عوارض لیزر در دست کاربر آموزشدیده کم است، ولی اگر جایی لیزر را راهی برای «جرمگیری بدون هیچ حساسیتی» معرفی میکند، با احتیاط برخورد کنید.
جرمگیری درد دارد؟ عوارض جرمگیری و عوارض جرمگیری نکردن
برای بیشتر افراد جرمگیری دردناک نیست؛ بیشتر «ناخوشایند» است. لرزش، آب سرد و صدای دستگاه آزاردهندهتر از خود کار است. دو گروه بیشتر ناراحتی حس میکنند: کسانی که لثهی بسیار ملتهب دارند و کسانی که ریشهی دندانشان به خاطر تحلیل لثه بیرون آمده و به سرما حساس است. برای این افراد بیحسی موضعی یا ژل بیحسی کمک میکند. اگر در حین کار درد داشتید، دستتان را بالا بیاورید؛ میشود مکث کرد یا فشار و تنظیم دستگاه را تغییر داد.
عوارض بعد از جرمگیری دندان
- حساسیت به سرما: شایعترین عارضه است، چون سطحی که سالها زیر جرم پنهان بوده حالا در معرض است. معمولاً ظرف چند روز تا دو هفته کم میشود. خمیردندان ضدحساسیت کمک میکند.
- خونریزی خفیف لثه: در یکی دو روز اول، بهخصوص اگر لثه از قبل ملتهب بوده، طبیعی است.
- احساس فاصله بین دندانها: جرم گاهی فضای بین دندانها را پر کرده بود. وقتی برداشته شود، آن فاصله که قبلاً وجود داشت دیده میشود. جرمگیری فاصله نمیسازد.
- احساس لقی: در لثهای که استخوانش تحلیل رفته، جرم مثل آتل دندانها را به هم چسبانده بود. پس از برداشتن، لقی واقعی دندان حس میشود؛ علت آن بیماری لثه است، نه جرمگیری.
جرمگیری خوبه یا بد؟ باور و واقعیت
| باور رایج | واقعیت |
|---|---|
| جرمگیری مینای دندان را میساید | جرمگیری درست فقط رسوب را برمیدارد و مینا را نازک نمیکند. |
| جرمگیری دندان را لق میکند | لقی ناشی از تحلیل استخوان است که جرم خودش عامل آن بوده. |
| جرمگیری ضرر دارد و دندان را حساس میکند | حساسیت معمولاً موقت است؛ ضرر رها کردن جرم بسیار بیشتر است. |
| اگر مسواک بزنم جرم نمیگیرم | مسواک دقیق جرم را کمتر میکند، اما بیشتر افراد در طول زمان کمی جرم پیدا میکنند. |
| جرمگیری فقط برای سفیدی دندان است | هدف اصلی پیشگیری از بیماری لثه و از دست رفتن دندان است. |
عوارض جرمگیری نکردن را هم باید کنار عوارض خود جرمگیری گذاشت: التهاب مزمن لثه، بوی بد دهان، تحلیل استخوان، لق شدن و در پایان از دست رفتن دندان. شواهد علمی نشان میدهد بیماری لثه با کنترل سختتر قند خون در افراد دیابتی ارتباط دارد. پس پاسخ «جرمگیری خوبه یا بد» روشن است: وقتی لازم باشد، کاری مفید و کمعارضه است.
جرمگیری هر چند وقت یک بار؟
فاصلهی ثابتی برای همه وجود ندارد. بسیاری از افراد هر شش ماه تا یک سال، همزمان با معاینهی دورهای، به جرمگیری نیاز دارند. کسی که سریع جرم میگیرد یا بیماری لثه دارد، ممکن است هر سه تا چهار ماه به پاکسازی نیاز داشته باشد و کسی که جرم کمی دارد شاید سالها فقط به بروساژ. دندانپزشک پس از دیدن دهان شما فاصله را میگوید.
جرمگیری در بارداری
تغییرات هورمونی بارداری لثه را حساستر میکند و خونریزی لثه در این دوران شایع است. جرمگیری در بارداری معمولاً بیخطر و حتی توصیهشده است. برای بیشتر خانمها سهماههی دوم راحتترین زمان است، چون تهوع سهماههی اول کمتر شده و دراز کشیدن طولانی هنوز سخت نیست. بارداری خود را به دندانپزشک بگویید. برای مراقبتهای عمومی بارداری میتوانید از خدمات زنان و مامایی درمانگاه هم کمک بگیرید.
جرمگیری دندان در خانه ممکن است؟
نه به شکل امن. ابزارهای فلزی که در فروشگاههای اینترنتی با عنوان «جرمگیر خانگی» فروخته میشوند، در دست فرد ناآشنا لثه را زخمی میکنند، مینا را خراش میدهند و جرم زیر لثه را اصلاً نمیبینند. ترکیبهایی مثل جوش شیرین و سرکه یا لیمو هم یا سایندهاند یا اسیدی و به مینا آسیب میزنند. کاری که در خانه از دستتان برمیآید، جلوگیری از تشکیل جرم است: مسواک دوبار در روز، نخ دندان یا مسواک بیندندانی روزانه و مراجعهی منظم.
نکتهی پزشکی: خونریزی لثه را با کنار گذاشتن مسواک درمان نکنید. لثهای که خون میآید ملتهب است و به تمیز کردن بیشتر، با مسواک نرم و ملایم، نیاز دارد. اگر با وجود بهداشت درست بیش از دو هفته ادامه داشت، معاینه شوید.
پوسیدگی و پر کردن دندان: از لکهی سفید تا ترمیم
پوسیدگی ناگهانی نیست. باکتریهای پلاک از قند و نشاستهی غذا اسید میسازند و هر بار که چیزی شیرین میخورید، چند ده دقیقه سطح دندان زیر حملهی اسید است. بزاق و فلوراید بخشی از این آسیب را ترمیم میکنند. وقتی حملهها از ترمیم بیشتر شود، مینا املاحش را از دست میدهد و پوسیدگی شروع میشود. همین منطق توضیح میدهد چرا تعداد دفعات خوردن تنقلات از مقدار آن مهمتر است: یک بیسکویت هر ساعت، از یک بشقاب شیرینی در یک وعده بدتر است.
مراحل پوسیدگی و درمان هر مرحله
| مرحله | چه میبینید یا حس میکنید | درمان رایج |
|---|---|---|
| لکهی سفید گچی روی مینا | معمولاً هیچ؛ فقط در معاینه دیده میشود | فلوراید، بهتر کردن بهداشت و رژیم؛ گاهی بدون تراش برمیگردد |
| پوسیدگی مینا | لکهی قهوهای یا سوراخ کوچک، بیدرد | پر کردن کوچک |
| رسیدن به عاج | حساسیت به شیرینی و سرما | پر کردن؛ گاهی بزرگتر |
| نزدیک شدن به عصب | درد طولانیتر، گاهی شبانه | ترمیم عمیق یا عصبکشی بسته به وضعیت عصب |
| عفونت عصب و ریشه | درد ضرباندار، درد با گاز گرفتن، گاهی تورم | عصبکشی یا در صورت تخریب زیاد، کشیدن دندان |
اگر دندانی درد شبانهی خودبهخودی دارد، معمولاً با پر کردن ساده درمان نمیشود. برای آشنایی با درمان این مرحله، راهنمای کامل عصبکشی و درمان ریشه را ببینید.
پر کردن دندان چگونه انجام میشود؟
- ناحیه با تزریق بیحس میشود. در پوسیدگیهای خیلی کوچک گاهی بیحسی لازم نیست.
- بافت پوسیده با فرز و ابزار دستی برداشته میشود؛ هدف حفظ هرچه بیشتر بافت سالم است.
- حفره تمیز و در صورت نیاز یک لایهی محافظ روی بخش عمیق گذاشته میشود.
- مادهی ترمیمی لایهلایه قرار میگیرد و در ترمیمهای همرنگ، با نور مخصوص سخت میشود.
- شکل و ارتفاع ترمیم با گاز گرفتن روی کاغذ رنگی تنظیم و سطح آن صیقل داده میشود.
جنس پرکردگی: کامپوزیت، آمالگام یا گلاس آینومر؟
- کامپوزیت (همرنگ دندان): ظاهر طبیعی دارد، به دندان میچسبد و تراش کمتری لازم دارد. بیشترین کاربرد را دارد. به رطوبت حساس است و انجام درستش دقت میخواهد.
- آمالگام (پرکردگی نقرهای): مقاوم و کمحساس به رطوبت است، اما رنگش تیره است و به تراش بیشتری نیاز دارد. استفاده از آن در بسیاری از کشورها کم شده است. پرکردگی آمالگام سالم را فقط به خاطر ترس از جیوه نباید برداشت؛ برداشتن آن خودش بخشی از بافت دندان را از بین میبرد.
- گلاس آینومر: فلوراید آزاد میکند و برای دندانهای شیری، پوسیدگیهای ریشه در سالمندان و ترمیمهای موقت مناسب است، ولی استحکامش برای سطح جوندهی بزرگسالان کمتر است.
وقتی بخش زیادی از تاج دندان از بین رفته باشد، پرکردگی بزرگ ممکن است دوام نیاورد و دندان بشکند. در این حالت روکش گزینهی مطمئنتری است؛ توضیح آن را در صفحهی پروتز و روکش دندان میخوانید. برای ترمیمهایی که بیشتر به ظاهر دندانهای جلو مربوطاند، ترمیم و زیبایی دندان را ببینید.
بعد از پر کردن دندان
- تا وقتی لب و زبان بیحس است غذا نخورید و نوشیدنی داغ ننوشید تا ناخواسته گاز نگیرید یا نسوزید.
- حساسیت خفیف به سرما تا چند روز، گاهی چند هفته، طبیعی است و بهتدریج کم میشود.
- اگر هنگام گاز گرفتن احساس کردید ترمیم «بلند» است، برگردید؛ تنظیم آن چند دقیقه طول میکشد و رها کردنش ممکن است به درد و التهاب بینجامد.
- درد خودبهخودی، ضرباندار یا شبانه پس از ترمیم عمیق را گزارش دهید؛ ممکن است عصب نیاز به بررسی داشته باشد.
کشیدن دندان ساده و مراقبت بعد از آن
هدف دندانپزشکی عمومی حفظ دندان است، اما گاهی دندان آنقدر تخریب شده، ریشهاش شکسته یا لقیاش به حدی است که نگه داشتنش ممکن نیست. کشیدن ساده با بیحسی موضعی انجام میشود. در حین کار فشار حس میکنید، نه درد تیز. دندانهای عقل نهفته، ریشههای شکستهی داخل استخوان و موارد پیچیده معمولاً به حوزهی جراحی دهان و دندان ارجاع میشوند.
چکلیست ۲۴ ساعت اول پس از کشیدن دندان
- گاز استریل را حدود نیم ساعت تا یک ساعت محکم گاز بگیرید؛ هر چند دقیقه برش ندارید.
- روز اول دهان را محکم نشویید، تف نکنید و با نی ننوشید؛ این کارها لخته را جابهجا میکنند.
- سیگار نکشید. سیگار از عوامل اصلی «حفرهی خشک» است.
- غذای نرم و ولرم بخورید و از سمت مقابل بجوید.
- کمپرس سرد روی گونه در ساعات اول تورم را کم میکند.
- از روز دوم، شستوشوی ملایم با آبنمک ولرم پس از غذا کمک میکند.
- داروهای تجویزشده را طبق دستور مصرف کنید و داروی رقیقکنندهی خون را بدون مشورت قطع نکنید.
نکتهی پزشکی: اگر دو تا چهار روز پس از کشیدن دندان، بهجای بهتر شدن، درد شدیدی پیدا کردید که به گوش تیر میکشد و بوی بدی در دهان دارید، ممکن است دچار «حفرهی خشک» (از دست رفتن لخته) شده باشید. این وضعیت خطرناک نیست اما دردناک است و با مراجعه و پانسمان محل کشیدن بهتر میشود.
دندان کودکان در دندانپزشکی عمومی
بخش بزرگی از کار دندانپزشکی عمومی به کودکان برمیگردد. نخستین معاینه با رویش اولین دندان یا حداکثر تا یکسالگی توصیه میشود. این جلسه بیشتر آموزش به والدین است: چطور مسواک بزنند، چه نوشیدنیهایی در شیشهی شیر نگذارند و نشانههای اولیهی پوسیدگی چه شکلی است.
مقدار خمیردندان کودک
- از رویش اولین دندان تا ۳ سالگی: خمیردندان فلورایددار به اندازهی یک دانهی برنج؛ مسواک را والدین میزنند.
- ۳ تا ۶ سالگی: به اندازهی یک نخود؛ والدین مسواک میزنند یا کودک با کمک و زیر نظر آنها.
- بالای ۶ سال: به اندازهی یک نخود؛ کودک خودش مسواک میزند، با نظارت تا وقتی مهارتش کافی شود.
فلوراید تراپی و سیلانت
فلوراید تراپی یعنی زدن وارنیش یا ژل فلوراید روی دندانها در مطب، که مینا را در برابر اسید مقاومتر میکند. سیلانت یا شیارپوش، پوشش نازکی است که روی شیارهای عمیق دندانهای آسیای دائمی قرار میگیرد تا غذا و باکتری در آن نمانند. سیلانت بدون تراش انجام میشود و بیشتر پس از رویش آسیای اول دائمی، در حدود ششسالگی، و آسیای دوم، در حدود دوازدهسالگی، توصیه میشود.
دندان شیری پوسیده را باید درمان کرد؟
بله، در بیشتر موارد. دندان شیری جای دندان دائمی را نگه میدارد. اگر زودتر از موعد از دست برود، دندانهای کناری به فضای خالی کج میشوند و دندان دائمی جای کافی برای رویش پیدا نمیکند؛ نتیجه میتواند نیاز به ارتودنسی در آینده باشد. عفونت دندان شیری هم ممکن است به جوانهی دندان دائمی زیرش آسیب بزند. فقط وقتی زمان افتادن طبیعی دندان نزدیک است، دندانپزشک ممکن است پیگیری را به درمان ترجیح دهد.
مراقبت روزانه در خانه: چکلیستی که جای دندانپزشک را نمیگیرد ولی کارش را کم میکند
آنچه بین دو معاینه در خانه انجام میدهید، از هر درمانی در مطب مؤثرتر است. این چکلیست ساده است، اما بیشتر مردم دستکم یکی از بندهایش را جا میاندازند:
- دو بار در روز، هر بار حدود دو دقیقه مسواک بزنید؛ مهمترین نوبت، شب پیش از خواب است، چون جریان بزاق در خواب کم میشود.
- مسواک نرم یا متوسط انتخاب کنید و آن را با زاویهی حدود ۴۵ درجه رو به خط لثه بگیرید؛ حرکتهای کوتاه و ملایم، نه سابیدن محکم افقی.
- خمیردندان فلورایددار استفاده کنید و بعد از مسواک، دهان را زیاد آب نکشید؛ فقط کف را بیرون بریزید تا فلوراید روی دندان بماند.
- روزی یک بار بین دندانها را تمیز کنید: نخ دندان، یا اگر فاصلهها بازتر است، مسواک بیندندانی. مسواک به بیش از یکسوم سطح دندانها، یعنی سطوح بین آنها، نمیرسد.
- زبان را هم تمیز کنید؛ بخش بزرگی از بوی بد دهان از روی زبان است.
- دفعات خوردن قند و نوشیدنیهای اسیدی را کم کنید: نوشابه، آبمیوهی صنعتی و چای شیرین پشت سر هم، از بدترین عادتها برای دندان است.
- مسواک را هر سه تا چهار ماه یا وقتی موهایش باز شد عوض کنید.
مسواک برقی برای کسانی که مهارت دستی کمتری دارند، مثل سالمندان یا افراد دارای آرتروز، کمک خوبی است؛ اما مسواک دستی هم اگر درست استفاده شود کافی است. دهانشویه مکمل است و جای مسواک و نخ را نمیگیرد. دهانشویههای دارای کلرهگزیدین فقط برای مدت کوتاه و با تجویز مصرف شوند، چون استفادهی طولانیشان ممکن است دندان را رنگی کند.
چه کسانی به مراقبت دندانی دقیقتری نیاز دارند؟
افراد مبتلا به دیابت
دیابت و بیماری لثه رابطهی دوطرفه دارند: قند کنترلنشده لثه را مستعد عفونت میکند و التهاب مزمن لثه هم کنترل قند را سختتر میکند. اگر دیابت دارید، معاینهی منظمتر لازم است و بهتر است پیش از درمانهای طولانی صبحانه خورده و داروی خود را طبق روال مصرف کرده باشید. اگر در کنترل قند یا فشار خون مشکل دارید، هماهنگی با متخصص داخلی درمانگاه پیش از درمانهای دندانی بزرگ کمک میکند.
مصرفکنندگان داروی رقیقکنندهی خون
بیشتر کارهای دندانپزشکی عمومی، از جرمگیری تا کشیدن ساده، معمولاً بدون قطع داروی رقیقکننده انجام میشود و قطع خودسرانهی این داروها خطر لخته و سکته را بالا میبرد. نام دارو و آخرین نتیجهی آزمایش انعقادی (اگر دارید) را همراه بیاورید تا دندانپزشک تصمیم بگیرد و در صورت نیاز با پزشک معالج شما مشورت کند.
بیماران قلبی و کسانی که داروی پوکی استخوان مصرف میکنند
اگر دریچهی مصنوعی قلب یا سابقهی عفونت داخلی قلب (اندوکاردیت) دارید، پیش از برخی درمانها ممکن است آنتیبیوتیک پیشگیرانه لازم باشد. داروهای پوکی استخوان از گروه بیسفسفوناتها، بهویژه شکل تزریقی و طولانیمدت، خطر نادر اما جدی ترمیمنشدن استخوان فک پس از کشیدن دندان را بالا میبرند. این را حتماً پیش از هر کشیدن دندان بگویید.
سالمندان
بسیاری از داروهای فشار خون، افسردگی و آلرژی دهان را خشک میکنند. دهان خشک یعنی بزاق کمتر و پوسیدگی بیشتر، بهخصوص روی ریشههایی که با تحلیل لثه بیرون آمدهاند. نوشیدن جرعهجرعهی آب، آدامس بدون قند و خمیردندان با فلوراید بیشتر (با تجویز) کمک میکند. دندان مصنوعی هم باید شبها از دهان خارج و تمیز شود.
اشتباههای رایج دربارهی دندانپزشکی عمومی
- «درد ندارم، پس دندانم سالم است.» بیشتر پوسیدگیها و بیماریهای لثه تا مراحل پیشرفته بیدردند.
- آسپرین روی دندان یا لثه گذاشتن. این کار لثه را میسوزاند و زخم میکند؛ مسکن را باید بلعید، طبق دستور.
- قطع کردن آنتیبیوتیک پس از کم شدن درد، یا خوردن آنتیبیوتیک مانده از قبل. آنتیبیوتیک جای درمان دندان را نمیگیرد و فقط عفونت را موقتاً عقب میاندازد.
- نیمهکاره رها کردن درمان. دندانی که پانسمان موقت دارد و ماهها رها شده، معمولاً دوباره عفونی میشود یا میشکند.
- «دندان شیری که میافتد، درمان نمیخواهد.» در بخش کودکان دیدید که این باور چه هزینهای برای دندان دائمی دارد.
- مسواک محکم و سفت. فشار زیاد لثه را عقب میبرد و ریشه را حساس میکند؛ ملایم و دقیق بهتر از محکم است.
چه وقت منتظر نوبت دندانپزشکی نمانید؟
ساعت دو بامداد یک شب زمستانی، مردی میانسال با گونهای که از عصر ورم کرده بیدار میشود. تب دارد و حس میکند آب دهانش را سخت قورت میدهد. این دیگر «دنداندرد» نیست؛ نشانهی عفونتی است که از دندان به بافتهای صورت و گردن راه پیدا کرده. در این حالت باید منتظر صبح و نوبت دندانپزشکی ماند؟ نه.
اگر هرکدام از اینها را دارید، با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیکترین اورژانس بیمارستانی بروید:
- تورم صورت یا گردن همراه با تب؛
- سختی بلع، تنفس یا صحبت کردن؛
- تورمی که به زیر چشم یا زیر فک و گردن رسیده یا سریع بزرگ میشود؛
- ناتوانی در باز کردن دهان؛
- ضربهی شدید به صورت، یا خونریزیای که با فشار گاز بند نمیآید.
برای دنداندرد شدید بدون این علائم، در ساعاتی که بخش دندانپزشکی پذیرش ندارد، اورژانس درمانگاه آذرنجات برای کنترل موقت درد و بررسی نشانههای عفونت در دسترس است؛ درمان خود دندان در نوبت بخش دندانپزشکی انجام میشود.
نکتهی پزشکی: اگر دندان دائمی در اثر ضربه کامل بیرون افتاد، آن را از تاج بگیرید، به ریشه دست نزنید، اگر کثیف است فقط چند ثانیه با شیر یا آب بشویید و در شیر یا داخل دهان کنار گونه نگه دارید. هرچه زودتر، ترجیحاً در کمتر از یک ساعت، به دندانپزشک برسید. دندان شیری افتاده را دوباره در جایش نگذارید.
هزینهی جرمگیری و پر کردن دندان به چه چیزهایی بستگی دارد؟
جستوجوی «قیمت جرمگیری دندان ۱۴۰۵» یا «هزینهی جرمگیری در تبریز» زیاد است، اما عدد ثابتی که برای همه درست باشد وجود ندارد. این عوامل هزینهی نهایی را تعیین میکنند:
- میزان و محل جرم: جرم سطحی در یک جلسه برداشته میشود؛ جرم زیر لثه یا جرمگیری عمقی زمان و جلسهی بیشتری میخواهد.
- نیاز به بیحسی و بروساژ یا فلوراید تراپی همراه آن.
- اندازه و تعداد سطوح پرکردگی: پر کردن یک سطح کوچک با ترمیمی که چند سطح دندان را میپوشاند فرق دارد.
- جنس مادهی ترمیمی و نیاز به لایهی محافظ زیر آن.
- عکس رادیوگرافی در صورت نیاز.
- پوشش بیمه: بسیاری از بیمههای پایه و تکمیلی برخی خدمات دندانپزشکی عمومی را تا سقف مشخصی پوشش میدهند؛ شرایط بیمهی خود را بپرسید.
کمهزینهترین درمان دندان، همانی است که زود انجام شود. پوسیدگی کوچکی که امروز با یک ترمیم ساده درمان میشود، اگر یک سال رها شود ممکن است به عصبکشی و روکش برسد.
جمعبندی عملی: از کجا شروع کنید؟
- اگر بیش از یک سال است معاینه نشدهاید، همین هفته برای معاینه و جرمگیری نوبت بگیرید.
- فهرست داروها، بیماریها و عکسهای قبلی دندان را آماده کنید.
- در جلسهی اول بپرسید: خطر پوسیدگی من چقدر است؟ چند وقت یک بار باید بیایم؟ کدام درمان اولویت دارد؟
- درمانها را به ترتیب اولویت کامل کنید: اول درد و عفونت، بعد پوسیدگیها و لثه، بعد بازسازی.
- بین جلسهها، چکلیست مراقبت روزانه را جدی بگیرید.
برای زمان پذیرش، نوبت معاینه، جرمگیری یا پر کردن دندان در تبریز، به صفحهی دندانپزشکی عمومی آذرنجات در تبریز سر بزنید یا با درمانگاه تماس بگیرید.
آمادهی مراجعه هستید؟
شرایط پذیرش، مراحل مراجعه و فرم درخواست در صفحهی خدمت است.
دندانپزشکی عمومی در آذرنجات
پشتیبانی
24 ساعتهپشتیبانی تلفنی
پشتیبانی آنلاین