بانک اطلاعات درمانگاه آذرنجات درمانگاه عمومی شبانه‌روزی

راهنمای کامل مراقبت از زخم و بخیه؛ از شست‌وشو تا جوش‌خوردن

مراقبت درست از زخم یعنی شست‌وشوی ملایم با آب تمیز یا سرم شست‌وشو، بستن پانسمان مناسب، تعویض به‌موقع آن و توجه به علائم عفونت. زخم عمیق، لبه‌باز یا آلوده معمولاً در چند ساعت اول به بخیه نیاز دارد. این راهنما مراحل مراقبت از بریدگی، بخیه، سوختگی، زخم دیابتی و زخم بستر را توضیح می‌دهد.

  • ۱۳ گام
  • ۲۶ دقیقه مطالعه
  • تیم درمانی آذرنجات · بازبینی ۲۰ آبان ۱۴۰۵

بخش پانسمان و مراقبت از زخم درمانگاه شبانه‌روزی آذرنجات، در خیابان امام خمینی تبریز، در همه‌ی ساعات شبانه‌روز و بدون نوبت قبلی بریدگی‌ها را شست‌وشو و در صورت نیاز بخیه می‌کند، سوختگی‌های سطحی را پانسمان می‌کند، وضعیت واکسن کزاز را بررسی می‌کند و برای زخم‌های دیرجوش مانند زخم پای دیابتی و زخم بستر، برنامه‌ی تعویض پانسمان می‌گذارد.

پانسمان و مراقبت از زخم شامل چه خدماتی است؟

زخم، چه یک بریدگی ساده در آشپزخانه باشد و چه زخمی که هفته‌هاست خوب نمی‌شود، اگر درست تمیز و پوشانده نشود ممکن است عفونت کند یا دیر جوش بخورد. در بخش پانسمان درمانگاه شبانه‌روزی آذرنجات این خدمات انجام می‌شود:

  • شست‌وشو و ضدعفونی زخم: خارج کردن آلودگی و بافت‌های آزاد و بررسی عمق زخم؛
  • بخیه‌ی زخم‌های ساده: بریدگی‌هایی که لبه‌هایشان از هم فاصله دارد و به عضله، تاندون یا عصب آسیب نرسیده است؛
  • پانسمان سوختگی‌های سطحی و کوچک: سوختگی درجه یک و سوختگی‌های کوچک با تاول محدود؛
  • تعویض پانسمان و کشیدن بخیه: برای زخم‌هایی که جای دیگری درمان شده‌اند یا پس از جراحی؛
  • پیگیری زخم‌های دیرجوش: مانند زخم پای دیابتی و زخم بستر، طبق برنامه‌ای که پزشک تعیین می‌کند؛
  • بررسی نیاز به واکسن کزاز: در هر زخم آلوده یا عمیق، و راهنمایی برای تزریق آن در صورت نیاز.

آماده‌ی مراجعه هستید؟

شرایط پذیرش، مراحل مراجعه و فرم درخواست در صفحه‌ی خدمت است.

پانسمان و مراقبت از زخم در آذرنجات

پرسش‌های متداول درباره‌ی پانسمان و مراقبت از زخم

روی سوختگی چه بگذارم؟

اول محل سوختگی را حدود ۲۰ دقیقه زیر آب خنک بگیرید، نه آب یخ. خمیردندان، روغن، کره یا تخم‌مرغ نمالید و تاول را نترکانید. سپس با پارچه‌ی تمیز یا یک لایه سلفون آشپزخانه بپوشانید و برای بررسی مراجعه کنید. سوختگی وسیع یا سوختگی صورت، دست، مفاصل، برق‌گرفتگی و سوختگی شیمیایی را باید اورژانس بیمارستانی بررسی کند. سوختگی‌های کوچک و سطحی در درمانگاه پانسمان می‌شوند.

پانسمان را هر چند وقت یک‌بار باید عوض کرد؟

زمان تعویض پانسمان به نوع زخم و پانسمان بستگی دارد. برخی زخم‌ها روزانه و برخی هر چند روز یک‌بار تعویض می‌شوند و بعضی پانسمان‌های نوین چند روز روی زخم می‌مانند. اگر پانسمان خیس، کثیف یا شل شد، زودتر عوض کنید. کادر درمان پس از پانسمان زمان مراجعه‌ی بعدی را به شما می‌گوید؛ در صورت دشواری رفت‌وآمد، پانسمان در منزل نیز امکان‌پذیر است.

بخیه تا چند روز نباید آب بخورد؟

معمولاً توصیه می‌شود زخم بخیه‌شده تا حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول خشک بماند. پس از آن، دوش کوتاه و ملایم معمولاً اشکالی ندارد، به شرطی که زخم را زیر فشار مستقیم آب نگیرید، نسابید و بعد آرام خشکش کنید. تا زمان کشیدن بخیه از خیس ماندن طولانی، مثل وان، استخر، دریا و حمام طولانی، پرهیز کنید. اگر پزشک دستور متفاوتی داده، همان را رعایت کنید.

بخیه را چند روز بعد باید کشید؟

به محل زخم بستگی دارد. بخیه‌ی صورت معمولاً حدود ۳ تا ۵ روز بعد کشیده می‌شود تا رد کوک‌ها نماند. پوست سر، سینه، شکم و بازو معمولاً حدود ۷ تا ۱۰ روز، و پشت، دست، پا و روی مفاصل معمولاً حدود ۱۰ تا ۱۴ روز زمان می‌خواهند. در افراد دیابتی یا با گردش خون ضعیف ممکن است بیشتر شود. زمان دقیق را پزشک پس از بخیه به شما می‌گوید و کشیدن بخیه در درمانگاه انجام می‌شود.

بخیه جذبی چیست و چند روزه جذب می‌شود؟

بخیه‌ی جذبی نخی است که بدن کم‌کم آن را تجزیه می‌کند و نیازی به کشیدن ندارد. بیشتر برای لایه‌های زیر پوست، داخل دهان، زخم‌های جراحی و گاهی پوست کودکان استفاده می‌شود. زمان جذب به نوع نخ بستگی دارد؛ برخی در چند هفته از بین می‌روند و برخی ماه‌ها طول می‌کشند. گاهی بخشی از نخ جذبی روی پوست می‌ماند و پس از جوش خوردن زخم، کادر درمان آن را برمی‌دارد.

بخیه جذبی چه رنگی است؟

نخ‌های جذبی رنگ‌های مختلفی دارند؛ برخی بنفش‌اند و برخی بی‌رنگ یا کرم. نخ‌های غیرجذبی هم ممکن است آبی، مشکی یا بی‌رنگ باشند. بنابراین از روی رنگ نخ نمی‌توان فهمید بخیه جذبی است یا باید کشیده شود. هنگام بخیه یا در برگه‌ی ترخیص بپرسید چه نوع نخی استفاده شده و آیا باید برای کشیدنش مراجعه کنید. اگر مطمئن نیستید، در زمان معمول مراجعه کنید تا زخم بررسی شود.

چسب بخیه چیست و برای چه زخمی مناسب است؟

چسب بخیه یا چسب پوستی، چسب مخصوص پزشکی است که لبه‌های زخم را کنار هم نگه می‌دارد و پس از چند روز خودش پوسته می‌شود و می‌ریزد. برای زخم‌های کوچک، تمیز، صاف و کم‌کشش، به‌ویژه در کودکان و روی صورت، مناسب است و درد بخیه را ندارد. برای زخم عمیق، زخم روی مفصل، زخم آلوده یا گازگرفتگی مناسب نیست. روی چسب پماد نمالید و آن را خیس نگه ندارید.

سرم شستشوی زخم چیست؟

سرم شست‌وشو همان محلول نمکی استریل سدیم کلراید ۰٫۹ درصد یا نرمال سالین است. این محلول با بافت بدن سازگار است و سلول‌های در حال ترمیم را آزار نمی‌دهد؛ به همین دلیل برای شستن زخم‌های مزمن، زخم بستر و زخم دیابتی هنگام تعویض پانسمان رایج است. برای زخم‌های ساده‌ی تازه، شستن با آب لوله‌کشی آشامیدنی هم معمولاً کافی است. پس از باز کردن بطری، آن را مدت طولانی نگه ندارید.

آیا می‌توانم زخم را با بتادین یا آب اکسیژنه بشویم؟

برای زخم‌های ساده، شستن با آب فراوان یا سرم شست‌وشو بهتر از این مواد است. آب اکسیژنه و الکل، علاوه بر میکروب، سلول‌های ترمیم‌کننده را هم آسیب می‌زنند و استفاده‌ی مکرر از آن‌ها ترمیم را کند می‌کند. بتادین را پزشک گاهی برای ضدعفونی پوست اطراف زخم یا در موارد خاص به کار می‌برد، اما شستن روزانه‌ی زخم با آن، به‌ویژه زخم دیابتی، بدون دستور پزشک توصیه نمی‌شود.

زخم دیابتی چه شکلی است و از کجا شروع می‌شود؟

زخم پای دیابتی بیشتر در نقاط پرفشار شروع می‌شود: کف پا زیر برجستگی انگشت‌ها، پاشنه، نوک و پشت انگشت‌ها و زیر پینه‌ها. ممکن است گرد با لبه‌های ضخیم باشد، یا با قرمزی، تورم، ترشح و بوی بد همراه شود. گاهی زیر پینه پنهان است و فقط با لکه‌ی خون یا ترشح روی جوراب خودش را نشان می‌دهد. چون پای دیابتی حس کمتری دارد، زخم معمولاً درد ندارد و دیر دیده می‌شود.

کدام پماد برای زخم دیابتی بهتر است؟

یک پماد برای همه‌ی زخم‌های دیابتی وجود ندارد. زخم خشک، پرترشح، عفونی یا دارای بافت مرده، هر کدام پانسمان متفاوتی می‌خواهند و نوع آن در طول درمان تغییر می‌کند. مالیدن پمادهای آنتی‌بیوتیک یا داروهای خانگی بدون تشخیص گاهی فقط عفونت عمقی را پنهان می‌کند. آنچه بیش از هر پمادی اثر دارد، کنترل قند، برداشتن فشار از روی زخم، شست‌وشو و پانسمان منظم و بررسی گردش خون پاست.

زخم بستر را چطور پانسمان و پیشگیری کنیم؟

پیشگیری مهم‌تر از درمان است: بیمار کم‌تحرک را معمولاً هر دو ساعت جابه‌جا کنید، پاشنه‌ها را با بالش زیر ساق آزاد نگه دارید، پوست را خشک و تمیز نگه دارید و به تغذیه و پروتئین کافی توجه کنید. قرمزی ماندگار روی دنبالچه یا پاشنه اولین هشدار است. پانسمان زخم بستر به مرحله و ترشح آن بستگی دارد و باید زیر نظر کادر درمان انجام شود؛ برای بیمار زمین‌گیر، پانسمان در منزل هم ممکن است.

پانسمان نوین زخم چیست؟

پانسمان‌های نوین، مانند هیدروکلوئید، فوم، آلژینات، هیدروژل و پانسمان‌های ضدمیکروب، برخلاف گاز ساده محیط کمی مرطوب و مناسب برای ترمیم ایجاد می‌کنند، ترشح را مدیریت می‌کنند و برخی چند روز روی زخم می‌مانند. هر کدام برای نوع خاصی از زخم ساخته شده‌اند و استفاده‌ی نابه‌جا، مثلاً هیدروکلوئید روی زخم عفونی، ممکن است زخم را بدتر کند. انتخاب پانسمان با کادر درمان و بر اساس وضعیت زخم است.

علائم عفونت زخم چیست؟

کمی قرمزی و درد در یکی دو روز اول طبیعی است. اما دردی که پس از روز دوم یا سوم بیشتر می‌شود، قرمزی رو به گسترش یا خط‌های قرمز به سمت بالای اندام، گرمی و تورم بیشتر، ترشح چرکی یا بوی بد، باز شدن لبه‌های زخم و تب یا لرز، نشانه‌ی احتمال عفونت‌اند. در این حالت دوباره مراجعه کنید. اگر تب بالا با گیجی، تپش قلب یا افت فشار همراه شد، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

بعد از گاز گرفتن سگ چه کار کنیم؟

محل گازگرفتگی را بی‌درنگ دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب و صابون فراوان بشویید و هرچه زودتر، ترجیحاً همان روز، به مرکز پیشگیری از هاری وابسته به مرکز بهداشت مراجعه کنید. تصمیم درباره‌ی واکسن هاری و سرم ضدهاری در همان مرکز گرفته می‌شود، حتی اگر سگ خانگی باشد. زخم گازگرفتگی معمولاً محکم بخیه نمی‌شود. درمانگاه می‌تواند زخم را شست‌وشو و پانسمان کند و وضعیت کزاز را بررسی کند.

خونریزی زخم را در خانه چطور بند بیاورم؟

یک پارچه‌ی تمیز یا گاز روی زخم بگذارید و دست‌کم ده دقیقه، بدون برداشتن برای نگاه کردن، محکم و پیوسته فشار دهید. اگر زخم در دست یا پاست، اندام را بالاتر از سطح قلب نگه دارید. اگر پارچه خیس شد، پارچه‌ی دیگری رویش بگذارید و فشار را ادامه دهید. پودر قهوه، توتون یا خاکستر روی زخم نریزید. خونریزی جهنده یا خونریزی که پس از ده دقیقه فشار بند نمی‌آید، فوریت است.

مراقبت از زخم بعد از کشیدن بخیه چگونه است؟

پس از کشیدن بخیه، زخم هنوز به استحکام کامل نرسیده است؛ تا چند هفته از کشش شدید و ضربه به آن پرهیز کنید. محل زخم را تا چند ماه از آفتاب مستقیم دور نگه دارید یا ضدآفتاب بزنید تا جای زخم تیره نشود. چرب نگه داشتن پوست و ماساژ ملایم، طبق نظر پزشک، به نرم شدن رد زخم کمک می‌کند. اگر جای زخم برجسته، سفت یا خارش‌دار شد، برای بررسی اسکار مراجعه کنید.

زخم را باز بگذارم بهتر است یا بپوشانم؟

برخلاف باور رایج، بیشتر زخم‌ها در محیط پوشیده و کمی مرطوب سریع‌تر و با جای کمتر خوب می‌شوند. زخمی که در هوا خشک می‌شود و دلمه‌ی ضخیم می‌بندد، معمولاً دیرتر ترمیم می‌شود و جای بیشتری می‌گذارد. پس از شستن زخم، یک لایه‌ی نازک وازلین و چسب زخم یا گاز تمیز کافی است. پوشش را هر روز یا هر وقت خیس و کثیف شد عوض کنید و زخم را در هر تعویض نگاه کنید.

مراقبت از خراشیدگی و زخم سطحی چگونه است؟

خراش را چند دقیقه زیر آب روان تمیز بشویید تا خاک و ذرات ریز بیرون بیایند، اطرافش را با صابون ملایم تمیز کنید و آرام خشک کنید. یک لایه‌ی نازک وازلین و پانسمان غیرچسبنده کمک می‌کند زخم مرطوب بماند و پانسمان به آن نچسبد. اگر در خراش‌های بزرگ، مثل زمین خوردن روی آسفالت، ذرات سنگ بیرون نمی‌آیند، برای شست‌وشوی دقیق مراجعه کنید تا زیر پوست نمانند و رد تیره نگذارند.

درمانگاه شبانه‌روزی آذرنجات، تبریز

اورژانس و درمانگاه عمومی ۲۴ ساعته و بدون نوبت؛ برای سایر بخش‌ها زمان پذیرش را تلفنی بپرسید.

این راهنما برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. در فوریت‌های تهدیدکننده‌ی حیات با ۱۱۵ تماس بگیرید.