عصبکشی دندان چیست؟
عصبکشی یا درمان ریشه، درمانی است که در آن بافت ملتهب یا عفونی داخل دندان (پالپ) با بیحسی موضعی برداشته میشود، کانالهای ریشه تمیز، ضدعفونی و پر میشوند و دندان با ترمیم یا روکش بسته میشود. هدف، حفظ دندان طبیعی و رفع درد و عفونت بهجای کشیدن آن است.
درون هر دندان فضایی به نام پالپ وجود دارد که عصب، رگهای خونی و بافت همبند را در خود جا داده و از تاج تا نوک ریشه ادامه دارد. این بافت در دوران رشد، دندان را میسازد و پس از رویش کامل، بیشتر نقش حسگر دارد: سرما، گرما و فشار را حس میکند. وقتی پوسیدگی عمیق، ترک یا ضربه باعث التهاب برگشتناپذیر یا عفونت این بافت شود، دندان دیگر خودبهخود ترمیم نمیشود. در این حالت دو راه وجود دارد: کشیدن دندان یا درمان ریشه.
اسم «عصبکشی» کمی ترسناک است و باعث میشود بسیاری فکر کنند عصبی از صورت کشیده میشود. واقعیت سادهتر است: فقط بافت نرم داخل همان یک دندان برداشته میشود. حس صورت، لب و لثه دستنخورده میماند و دندانی که عصب ندارد همچنان در فک میماند، از طریق رشتههای اطراف ریشه تغذیه و حمایت میشود و با ترمیم مناسب میتواند سالها کار کند.
چرا دندان ملتهب خودش خوب نمیشود؟
بافتهای دیگر بدن وقتی ملتهب میشوند، متورم میشوند و جا برای تورم دارند. پالپ دندان در محفظهای سخت از عاج و مینا محبوس است و تنها راه ورود و خروج خونش، سوراخ بسیار ریزی در نوک ریشه است. وقتی التهاب شروع میشود، فشار داخل همین فضای بسته بالا میرود، خونرسانی مختل میشود و بافت بهتدریج میمیرد. همین فشار علت آن درد ضربانداری است که بسیاری آن را «بدترین درد عمرشان» توصیف میکنند. پس از مرگ بافت، باکتریها داخل کانال تکثیر میشوند و عفونت از نوک ریشه به استخوان فک میرسد.
درمان ریشه تخصصی چیست و کار متخصص درمان ریشه چیست؟
بیشتر عصبکشیها را دندانپزشک عمومی انجام میدهد. «متخصص درمان ریشه» یا اندودنتیست، دندانپزشکی است که پس از دورهی عمومی، چند سال آموزش تخصصی در همین زمینه دیده است. کار او معمولاً موارد دشوارتر است: کانالهای خیلی خمیده یا کلسیفیه، دندانهایی با آناتومی غیرمعمول، درمان مجدد ریشهای که قبلاً پر شده، خارج کردن ابزار شکسته از کانال و جراحی انتهای ریشه. «عصبکشی تخصصی» در جستوجوها معمولاً به همین درمان توسط متخصص اشاره دارد. اگر دندانپزشک شما تشخیص دهد که دندان از نظر فنی پیچیده است، ممکن است ارجاع به متخصص را پیشنهاد کند.
علائم و علتهای نیاز به عصبکشی
علت عصبکشی دندان چیست؟
- پوسیدگی عمیق: شایعترین علت؛ پوسیدگیای که از مینا و عاج گذشته و به پالپ نزدیک شده یا به آن رسیده است.
- ترک و شکستگی: ترکی که از تاج به سمت ریشه پیش رفته، راه ورود باکتری به پالپ را باز میکند.
- ضربه: حتی ضربهای که دندان را نشکسته، ممکن است رگهای ورودی به نوک ریشه را پاره کند و پالپ ماهها بعد بمیرد.
- ترمیمهای عمیق و مکرر: دندانی که چند بار پر شده، پالپش بارها تحریک شده است.
- بیماری شدید لثه: در موارد کمتر، عفونت از طریق لثه و کانالهای جانبی به پالپ میرسد.
علائم عصبکشی دندان چیست؟
این علائم ممکن است نشانهی درگیری عصب دندان باشند؛ اما تشخیص قطعی فقط با معاینه و عکس رادیوگرافی ممکن است.
| علامت | معنای احتمالی | چه کنیم |
|---|---|---|
| حساسیت کوتاه به سرما که بلافاصله پس از دور شدن محرک از بین میرود | معمولاً التهاب برگشتپذیر، پوسیدگی سطحی یا تحلیل لثه | معاینه؛ اغلب ترمیم ساده یا درمان حساسیت کافی است |
| حساسیت به سرما یا گرما که چند دقیقه ادامه دارد | احتمال التهاب برگشتناپذیر پالپ | معاینهی زودهنگام در روزهای آینده |
| درد خودبهخودی، ضرباندار، بهویژه شبانه | التهاب برگشتناپذیر | مراجعهی زود؛ معمولاً درمان ریشه لازم است |
| درد هنگام گاز گرفتن یا ضربه زدن به دندان | درگیری بافت اطراف نوک ریشه، گاهی ترک دندان | معاینه و عکس |
| جوش چرکی کوچک روی لثه کنار دندان | عفونت مزمن انتهای ریشه که راه تخلیه پیدا کرده | معاینه و عکس؛ درد کم آن را بیخطر نمیکند |
| تیره شدن رنگ یک دندان پس از ضربه | احتمال مرگ پالپ | معاینه و آزمون حساسیت |
| تورم صورت، تب، سختی بلع یا تنفس | گسترش عفونت به فضاهای صورت و گردن | فوری: ۱۱۵ یا نزدیکترین اورژانس بیمارستانی |
گاهی دندان عفونی هیچ دردی ندارد و ضایعهی انتهای ریشه فقط در عکس رادیوگرافی معمول دیده میشود. برعکس، هر حساسیتی هم به معنی نیاز به عصبکشی نیست؛ حساسیت کوتاه به سرما که بلافاصله از بین میرود اغلب با ترمیم ساده در بخش دندانپزشکی عمومی برطرف میشود.
نکتهی پزشکی: فروکش ناگهانی درد شدید دندان همیشه خبر خوبی نیست. گاهی معنیاش این است که پالپ کاملاً مرده و دیگر درد را منتقل نمیکند، در حالی که عفونت بیصدا به سمت استخوان پیش میرود. اگر دندانی چند شب شما را بیدار نگه داشته و ناگهان آرام شده، باز هم معاینه را عقب نیندازید.
آبسهی دندان چیست؟
آبسه، تجمع چرک در انتهای ریشه یا در لثه است. ممکن است به شکل تورم دردناک لثه، جوش چرکی، مزهی بد در دهان یا تورم صورت ظاهر شود. آبسهی دندانی بهخودی خود از بین نمیرود؛ تا منشأ عفونت داخل کانال برداشته نشود، حتی اگر با آنتیبیوتیک موقتاً آرام شود، دوباره برمیگردد. درمان معمولاً تخلیهی چرک و درمان ریشه یا در صورت حفظناپذیر بودن دندان، کشیدن آن است.
عصبکشی دندان سالم: چرا و چه زمانی؟
گاهی دندانپزشک پیشنهاد میکند دندانی که درد و عفونت ندارد عصبکشی شود. معمولترین دلیل، آمادهسازی دندان برای روکش یا پایهی بریج است، وقتی دندان کج است و برای همراستا شدن با بقیه باید مقدار زیادی تراشیده شود و خطر آسیب به پالپ بالاست. در چنین مواردی گاهی عصبکشی پیشگیرانه منطقی است، اما بدون هزینه نیست: دندان عصبکشیشده کمی شکنندهتر میشود و هر درمان ریشه احتمال کوچکی از شکست دارد. عصبکشی دندان سالم را فقط با دلیل روشن بپذیرید و دلیلش را بپرسید؛ اگر تراش محافظهکارانه یا راه دیگری ممکن است، اولویت با حفظ پالپ زنده است. اطلاعات بیشتر دربارهی این آمادهسازیها در صفحهی پروتز و روکش دندان آمده است.
آیا راهی جز عصبکشی هست؟ گزینهها برای دندان درگیر
«درمان ریشه دندان بدون عصبکشی» از جستوجوهای پرتکرار است. جواب به مرحلهی بیماری بستگی دارد. اگر التهاب هنوز برگشتپذیر است، یعنی پالپ زنده و قابل نجات است، گاهی میتوان بدون عصبکشی کامل دندان را حفظ کرد. اما وقتی پالپ مرده یا عفونت به نوک ریشه رسیده، هیچ دارو یا روش خانگیای جایگزین تمیز کردن کانال نیست.
درمانهای حفظ پالپ زنده
- پوشش پالپ (کپپالپ): وقتی پوسیدگی به پالپ خیلی نزدیک شده یا آن را بهاندازهی نقطهای باز کرده، مادهی محافظ زیستی روی آن قرار داده میشود تا پالپ زنده بماند و لایهی محافظ تازه بسازد. موفقیت آن به سن، تمیز بودن محیط و وضعیت پالپ بستگی دارد.
- پالپوتومی (عصبکشی سطحی): فقط بخش ملتهب پالپ در تاج برداشته میشود و بخش سالم داخل ریشه زنده میماند. این همان چیزی است که در جستوجوها «عصبکشی سطحی دندان» نامیده میشود. در دندانهای شیری و دندانهای دائمی جوانی که ریشهشان هنوز کامل نشده، کاربرد بیشتری دارد و در برخی بزرگسالان هم با شرایط خاص به کار میرود.
انتخاب این روشها با معاینه، آزمونهای حساسیت و عکس انجام میشود و همهی دندانها کاندید آن نیستند. اگر پس از آن علائم ادامه یابد، درمان ریشهی کامل لازم میشود.
عصبکشی یا کشیدن و ایمپلنت؟
وقتی پالپ قابل حفظ نیست، سؤال بعدی این است: درمان ریشه یا کشیدن دندان؟ جدول زیر تفاوتها را نشان میدهد.
| موضوع | درمان ریشه و ترمیم یا روکش | کشیدن و جایگزینی (ایمپلنت یا بریج) |
|---|---|---|
| دندان طبیعی | حفظ میشود | از دست میرود |
| استخوان فک | حفظ میشود | پس از کشیدن بهتدریج تحلیل میرود مگر جایگزین شود |
| حس جویدن | رشتههای اطراف ریشه حس فشار را حفظ میکنند | ایمپلنت این رشتهها را ندارد |
| زمان و مراحل | معمولاً یک تا دو جلسه بهعلاوهی ترمیم نهایی | کشیدن، دورهی جوش خوردن و چند جلسهی پروتز |
| چه وقت بهتر نیست | ترک عمودی ریشه، تخریب شدید تاج که قابل بازسازی نیست، تحلیل شدید استخوان اطراف | وقتی دندان با درمان ریشه قابل حفظ است |
اگر دندانی قابل حفظ نباشد، کشیدن آن در بخش جراحی دهان و دندان و برنامهریزی جایگزینی با راهنمای ایمپلنت دندان قابل بررسی است. رها کردن جای خالی، دندانهای کناری را به سمت فضا کج و دندان مقابل را بیرونزده میکند.
عصبکشی دندان شیری در کودکان
«دندان شیری که قرار است بیفتد، چرا باید عصبکشی شود؟» این سؤال خیلی از پدر و مادرهاست. جواب این است که دندان شیری علاوه بر جویدن و گفتار، فضای دندان دائمی زیر خودش را نگه میدارد. اگر یک آسیای شیری چند سال زودتر از موعد کشیده شود، دندانهای کناری به داخل فضا میخزند و دندان دائمی بعدی جای کافی برای رویش پیدا نمیکند؛ نتیجه میتواند نیاز به ارتودنسی در آینده باشد.
در دندان شیری معمولاً یکی از دو روش به کار میرود: پالپوتومی (برداشتن بخش تاجی پالپ) یا پالپکتومی (برداشتن کامل پالپ و پر کردن کانالها با مادهای که همراه با ریشهی شیری جذب میشود). سپس دندان اغلب با روکش پیشساخته پوشانده میشود تا نشکند. عوارض عصبکشی دندان شیری معمولاً شامل احتمال شکست درمان و عود عفونت است که با پیگیری و عکس کنترل میشود؛ عفونت درماننشدهی دندان شیری هم میتواند به جوانهی دندان دائمی زیرین آسیب بزند. اگر عفونت گسترده باشد یا دندان نزدیک زمان افتادن باشد، گاهی کشیدن و گذاشتن فضانگهدار انتخاب بهتری است.
عصبکشی در بارداری
عصبکشی دندان در دوران بارداری ممنوع نیست و عفونت درماننشدهی دندان، با درد، بیخوابی، تب و احتمال گسترش، خودش برای مادر و جنین خطر دارد. چند نکتهی رایج که با توصیههای انجمنهای دندانپزشکی و زنان سازگار است:
- درمانهای غیرفوری معمولاً در سهماههی دوم راحتتر انجام میشوند؛ اما درد شدید و عفونت در هر زمانی از بارداری نباید معطل بماند.
- بیحسیهای موضعی رایج دندانپزشکی در دوز معمول در بارداری استفاده میشوند. حتماً بارداری و ماه آن را به دندانپزشک بگویید.
- عکسهای کوچک دندان دوز بسیار کمی دارند و با پوشش محافظ و فقط در صورت لزوم گرفته میشوند. در عصبکشی، عکس برای ایمنی خود درمان لازم است.
- هر داروی مسکن یا آنتیبیوتیک فقط با تجویز پزشک یا دندانپزشک و با دانستن بارداری مصرف شود. برخی مسکنهای رایج در ماههای پایانی بارداری مناسب نیستند.
- در ماههای آخر، دراز کشیدن طولانی به پشت ممکن است باعث سرگیجه شود؛ جلسه را کوتاهتر و با کمی چرخش به پهلوی چپ تنظیم میکنند.
نگرانیهایی مثل «عوارض عصبکشی دندان در ماه اول بارداری» در تالارهای گفتوگو زیاد دیده میشود. در سهماههی اول، درمانهای اختیاری معمولاً عقب انداخته میشوند، اما اگر عفونت و درد هست، دندانپزشک با هماهنگی پزشک زنان، کمترین مداخلهی لازم برای کنترل درد و عفونت را انجام میدهد. برای پرسشهای بارداری میتوانید از خدمات زنان و مامایی آذرنجات هم راهنمایی بگیرید.
عصبکشی در خانه و درمانهای سنتی: چرا خطرناکاند؟
جستوجوهایی مثل «عصبکشی دندان در خانه»، «با سوزن داغ» یا «با خاک قند و فلفل قرمز» نشان میدهد بسیاری از مردم، بهویژه نیمهشب و در روزهای تعطیل، دنبال راهی فوری برای خلاص شدن از درد هستند. این روشها نهتنها عصبکشی نیستند، بلکه میتوانند آسیب جدی بزنند:
- سوزن داغ: سوختگی لثه و زبان، ورود آلودگی تازه به داخل دندان و خطر شکستن سوزن داخل حفره. دردی که موقتاً کم میشود، معمولاً نشانهی مرگ بیشتر بافت است، نه درمان.
- فلفل، نمک غلیظ، قرص مسکن یا آسپرین روی لثه: سوختگی شیمیایی و زخم مخاط دهان. آسپرین باید بلعیده شود، نه روی لثه گذاشته شود؛ آن هم فقط اگر برای شما مجاز است.
- خاک قند و پودرهای مختلف: فقط حفره را پر و تمیز کردن آن را سختتر میکنند.
- داروهای گیاهی در حفره: برخی مثل روغن میخک ممکن است تسکین کوتاه بدهند، اما منشأ عفونت را برنمیدارند و در غلظت زیاد لثه را میسوزانند.
کارهای بیخطرِ موقت تا رسیدن به دندانپزشک: مسکن رایج طبق دستور بستهبندی و اگر منعی ندارید، دهانشویهی آب نمک ولرم، پرهیز از جویدن با آن طرف و نوشیدنی خیلی سرد یا داغ، و بالا نگه داشتن سر هنگام خواب. اگر درد شبانه همراه با تورم یا تب است، اورژانس شبانهروزی آذرنجات میتواند وضعیت عمومی را بررسی و درد را کنترل کند؛ درمان خود ریشه در نوبت دندانپزشکی انجام میشود.
عصبکشی با لیزر چیست؟
در برخی مراکز، لیزر بهعنوان ابزار کمکی برای ضدعفونی کانالها به کار میرود. لیزر جایگزین ابزارهای تمیز کردن و شکل دادن کانال و پر کردن آن نیست و شواهد علمی دربارهی برتری قطعی آن بر روش استاندارد محدود است. اگر در جایی «عصبکشی با لیزر» پیشنهاد شد، بپرسید لیزر دقیقاً در کدام مرحله و برای چه هدفی استفاده میشود. آنچه نتیجه را تعیین میکند، تشخیص درست، پاکسازی کامل کانالها و ترمیم محکم نهایی است.
پیش از مراجعه برای عصبکشی چه کنید؟
کسی که برای عصبکشی میآید، اغلب چند شب بد را پشت سر گذاشته و فقط میخواهد درد تمام شود. چند کار ساده پیش از مراجعه، تشخیص را دقیقتر و جلسه را راحتتر میکند:
- به خاطر بسپارید درد از کی شروع شده، با سرما بیشتر میشود یا گرما، شبها بیدارتان میکند یا نه و آیا هنگام گاز گرفتن تیر میکشد. این جزئیات به تشخیص کمک زیادی میکند.
- فهرست داروهایتان را بنویسید، بهویژه رقیقکنندههای خون، داروهای پوکی استخوان (بهخصوص تزریقی)، داروهای قلبی و هر حساسیت دارویی.
- اگر بیماری قلبی دریچهای، سابقهی جراحی قلب، دیابت کنترلنشده، بارداری یا شیردهی دارید، حتماً بگویید.
- اگر مسکن مصرف کردهاید، نام و ساعت آخرین دوز را بگویید؛ گاهی روی آزمونهای تشخیصی اثر دارد.
- عکسهای قبلی دندان را اگر دارید همراه بیاورید.
- پیش از جلسه غذای سبک بخورید؛ بعد از بیحسی تا چند ساعت خوردن راحت نیست.
برای نوبت و پذیرش در بخش دندانپزشکی آذرنجات، صفحهی عصبکشی و درمان ریشهی دندان در تبریز را ببینید و پیش از آمدن تماس بگیرید تا زمان پذیرش هماهنگ شود.
مراحل عصبکشی دندان گامبهگام
مراحل عصبکشی دندان چیست و چگونه انجام میشود؟ جزئیات ممکن است از دندانی به دندان دیگر فرق کند، اما منطق کار در همه یکی است: تشخیص، پاکسازی کامل، ضدعفونی، پر کردن و بستن محکم.
- تشخیص: معاینهی دندان و لثه، آزمونهای ساده مثل گذاشتن مادهی سرد روی دندان، ضربهی آرام روی آن و بررسی لق بودن، و عکس رادیوگرافی برای دیدن شکل و تعداد ریشهها، عمق پوسیدگی و وضعیت استخوان اطراف نوک ریشه. گاهی برای مقایسه، دندانهای سالم کناری هم آزمایش میشوند.
- بیحسی: ناحیه با تزریق مادهی بیحسی موضعی بیحس میشود. در دندانی که التهاب شدید دارد، بهویژه آسیاهای پایین، گاهی بیحسی دیرتر اثر میکند و دندانپزشک بیحسی تکمیلی تزریق میکند. اگر حین کار درد داشتید، بگویید؛ تحمل کردن لازم نیست.
- جداسازی دندان: معمولاً یک پردهی لاستیکی نازک به نام رابردم دور دندان قرار میگیرد. این پرده دندان را از بزاق جدا میکند تا باکتریهای دهان وارد کانال نشوند و ابزارهای ریز و محلولهای ضدعفونی به حلق نرسند.
- دسترسی: از سطح جویدنی دندانهای عقب یا سطح پشتی دندانهای جلو، حفرهای باز میشود تا به فضای پالپ دسترسی پیدا شود. پوسیدگی و ترمیمهای ناسالم هم برداشته میشوند.
- یافتن کانالها و تعیین طول: دهانهی همهی کانالها پیدا میشود و طول دقیق هر کانال تا نوک ریشه با دستگاه الکترونیکی تعیین طول و یا عکس کوچک مشخص میشود. کانالی که پیدا نشود، بعدها منشأ شکست درمان خواهد بود.
- پاکسازی و شکلدهی: با ابزارهای بسیار ظریف دستی یا چرخشی، بافت آسیبدیده برداشته و دیوارهی کانال صاف و مخروطی شکل داده میشود.
- شستوشو و ضدعفونی: در تمام طول کار، کانالها با محلولهای ضدعفونی، که رایجترینشان هیپوکلریت سدیم رقیق است، شسته میشوند. این مرحله به جاهایی میرسد که ابزار نمیرسد.
- داروی داخل کانال (در صورت نیاز): اگر عفونت شدید است، چرک از کانال تخلیه میشود یا وقت کافی نیست، مادهای مثل هیدروکسید کلسیم داخل کانال گذاشته، دندان با ترمیم موقت بسته و درمان در جلسهی بعد تکمیل میشود.
- پر کردن کانالها: کانالهای خشک و تمیز با مادهی پرکنندهی لاستیکی به نام گوتاپرکا و یک سیلر (چسب مخصوص) بهطور کامل پر و مهروموم میشوند. عکس پایانی نشان میدهد پرکردگی تا نزدیک نوک ریشه رسیده و فضای خالی ندارد.
- بستن تاج دندان: سطح دندان با ترمیم موقت یا دائم بسته میشود و برای ترمیم نهایی یا روکش برنامهریزی میشود.
نکتهی پزشکی: ترمیم موقتی که پس از عصبکشی روی دندان میماند، برای چند هفته طراحی شده، نه چند ماه. اگر ترمیم نهایی عقب بیفتد، بزاق و باکتری از لبهها نشت میکنند و کانالهای تمیز را دوباره آلوده میکنند. یکی از علتهای رایج شکست درمان ریشه همین تأخیر است.
عصبکشی دندان چقدر طول میکشد و چند جلسه است؟
بیشتر درمانهای ریشه در یک یا دو جلسه انجام میشوند. هر جلسه بسته به دندان معمولاً بین حدود سی دقیقه تا یک ساعت و نیم طول میکشد. تعداد جلسات به نوع دندان، تعداد و پیچیدگی کانالها، میزان عفونت و همکاری بیمار برای باز نگه داشتن دهان بستگی دارد. ترمیم نهایی یا روکش ممکن است جلسات جداگانه نیاز داشته باشد.
| دندان | تعداد معمول کانال | پیچیدگی رایج |
|---|---|---|
| دندانهای جلو (پیش و نیش) | معمولاً یک کانال | کمتر؛ دسترسی آسانتر |
| آسیای کوچک (دندان ۴ و ۵) | یک یا دو کانال، گاهی سه | متوسط؛ گاهی کانال اضافهی ریز |
| آسیای بزرگ اول (دندان ۶) | معمولاً سه یا چهار کانال | بیشتر؛ کانالهای خمیده و ریز |
| آسیای بزرگ دوم (دندان ۷) | معمولاً سه کانال، گاهی کمتر یا بیشتر | دسترسی سختتر در عقب دهان |
| دندان عقل (۸) | متغیر و غیرقابلپیشبینی | اغلب دشوار؛ گاهی کشیدن منطقیتر است |
همین تفاوت تعداد و پیچیدگی کانالهاست که باعث میشود عصبکشی دندان ۶ و ۷ از دندان جلو زمانبرتر باشد. دربارهی دندان عقل، اگر دندان در جای درستی رویش یافته، با دندان مقابل جفت است و در جویدن نقش دارد، عصبکشیاش میتواند منطقی باشد؛ در غیر این صورت کشیدن آن معمولاً گزینهی سادهتری است.
مواد عصبکشی دندان چیست؟
- گوتاپرکا: مادهای لاستیکی و زیستسازگار که از شیرهی نوعی درخت تهیه میشود و قرنهاست در پزشکی به کار میرود؛ اصلیترین مادهی پرکنندهی کانال.
- سیلر: چسب مخصوصی که فاصلهی بین گوتاپرکا و دیوارهی کانال را پر و آن را آببندی میکند.
- هیپوکلریت سدیم: محلول ضدعفونیکنندهی اصلی برای شستوشوی کانال که بافت باقیمانده را حل میکند.
- هیدروکسید کلسیم: دارویی که بین جلسات داخل کانال گذاشته میشود تا باکتریها را کم کند.
- مواد زیستسرامیکی (مانند MTA): برای پوشش پالپ، ترمیم سوراخشدگی، بستن انتهای ریشههای باز و جراحی انتهای ریشه به کار میروند.
حین درمان چه حسی دارید؟
پس از اثر بیحسی، معمولاً فقط فشار و لرزش ابزار را حس میکنید. صدای ابزار و باز ماندن طولانی دهان برای بعضیها سختتر از خود درمان است. اگر فکتان خسته شد، درخواست استراحت کوتاه کنید. گذاشتن یک بالشتک کوچک بین دندانهای طرف مقابل هم کمک میکند. کسانی که از دندانپزشکی ترس زیادی دارند، بهتر است این را از ابتدا بگویند تا روند کار قدمبهقدم توضیح داده شود و علامتی برای توقف قرار گذاشته شود.
یک صحنهی آشنا: کارمندی که سه شب با درد دندان آسیای پایین خوابیده، صبح شنبه با ترس از «درد عصبکشی» به مطب میآید. پس از بیحسی و یک ساعت کار، میگوید بیشترین ناراحتیاش باز نگه داشتن دهان بوده است. شب همان روز، با یک مسکن ساده، اولین خواب راحت هفته را تجربه میکند. این تجربه برای بسیاری از بیماران آشناست، اما واکنش هر دندان یکی نیست و گاهی چند روز حساسیت باقی میماند.
بعد از عصبکشی: درد، غذا و روکش
درد بعد از عصبکشی چقدر طبیعی است؟
درد پس از عصبکشی معمولاً خفیف و موقتی است. حساسیت هنگام گاز گرفتن در چند روز اول طبیعی است و با مسکنهای رایج طبق توصیهی دندانپزشک کنترل میشود. علت آن التهاب بافتهای اطراف نوک ریشه پس از دستکاری کانالهاست، نه باقی ماندن عصب. این حساسیت معمولاً روزبهروز کمتر میشود.
در درصد کمی از بیماران، بهویژه وقتی پیش از درمان عفونت شدید وجود داشته، در یکی دو روز اول دردِ شدیدتر و گاهی تورم ایجاد میشود. به این حالت «فلِر-آپ» میگویند. اگر درد بهجای کم شدن، هر روز بیشتر شد، تورم پیدا شد یا تب کردید، با دندانپزشک تماس بگیرید.
بعد از عصبکشی کی میتوانم غذا بخورم؟
- تا وقتی بیحسی کامل از بین نرفته، چیزی نجوید تا لب، گونه یا زبان را گاز نگیرید؛ مخصوصاً کودکان را زیر نظر داشته باشید.
- نوشیدنی ولرم و غذای نرم در همان روز اشکالی ندارد.
- تا انجام ترمیم نهایی یا روکش، با آن دندان غذای سفت مثل آجیل، نان خشک یا استخوان نجوید؛ ترمیم موقت محکم نیست و دندانی که تاجش ضعیف شده ممکن است بشکند.
- مسواک و نخ دندان را مثل همیشه ادامه دهید، فقط با ملایمت روی ترمیم موقت.
آیا بعد از عصبکشی حتماً روکش لازم است؟
دندانی که عصبکشی شده، بهویژه اگر بخش زیادی از تاج آن با پوسیدگی از بین رفته باشد، شکنندهتر میشود. برای دندانهای آسیای کوچک و بزرگ که بار جویدن را تحمل میکنند، معمولاً پس از درمان ریشه روکش توصیه میشود تا از شکستن عمودی دندان جلوگیری شود. در دندانهای جلو که تخریب کمی دارند، گاهی یک ترمیم همرنگ کافی است. وقتی بافت باقیماندهی تاج خیلی کم است، پیش از روکش ممکن است پین یا پست داخل کانال و بازسازی پایه لازم باشد. جزئیات انواع روکش و مراحل آن در راهنمای پروتز و روکش دندان آمده است.
نکتهی پزشکی: شکستگی عمودی ریشه در دندانی که عصبکشی شده اما روکش نگرفته، یکی از علتهای رایج از دست رفتن دندان پس از درمان ریشه است و اغلب قابل ترمیم نیست. اگر دندانپزشک روکش توصیه کرده، آن را ماهها عقب نیندازید.
تیره شدن دندان عصبکشیشده
دندان جلویی که عصبکشی شده، گاهی بهمرور خاکستری یا تیره میشود؛ بهخصوص اگر پس از ضربه پالپش مرده باشد. این تغییر رنگ با سفید کردن داخلی دندان، کامپوزیت، لمینت یا روکش قابل اصلاح است. گزینهها در راهنمای ترمیم و زیبایی دندان توضیح داده شدهاند.
عوارض عصبکشی دندان چیست؟
درمان ریشه در بیشتر موارد موفق است، اما نتیجه برای همه یکسان نیست. عوارض احتمالی را صادقانه بدانید:
- درد و حساسیت چندروزه: شایع و معمولاً خفیف.
- فلر-آپ: درد شدید یا تورم در یکی دو روز اول؛ ناشایع و قابل کنترل.
- شکستن دندان: بهویژه وقتی ترمیم نهایی یا روکش دیر انجام شود.
- کانال پیدانشده: برخی دندانها کانالهای اضافهی بسیار ریز دارند که اگر درمان نشوند، عفونت باقی میماند.
- شکستن ابزار در کانال: ابزارهای کانال بسیار ظریفاند و گاهی داخل کانالهای خمیده میشکنند. همیشه به معنی شکست درمان نیست، اما باید به بیمار گفته شود و پیگیری شود.
- سوراخشدگی دیوارهی ریشه: ناشایع؛ گاهی با مواد زیستسرامیکی ترمیم میشود.
- نشت ترمیم و عفونت دوباره: پس از ماهها یا سالها، اگر ترمیم یا روکش نشت کند.
- تغییر رنگ دندان: بیشتر در دندانهای جلو.
عوارض عصبکشی ناقص یا نادرست
عصبکشی ناقص، یعنی کانالی که کامل تمیز یا پر نشده، کوتاهتر یا بلندتر از طول ریشه پر شده، یا کانالی که اصلاً پیدا نشده. نشانهها ممکن است درد ادامهدار، حساسیت به گاز گرفتن، جوش چرکی روی لثه یا ضایعهای باشد که در عکس پیگیری کوچک نمیشود. گاهی هم هیچ علامتی ندارد و فقط در عکس دیده میشود. برای همین عکس کنترلی چند ماه پس از درمان، بهویژه وقتی پیش از درمان ضایعهی انتهای ریشه وجود داشته، توصیه میشود.
عوارض عصبکشی نکردن دندان
دندانی که پالپش مرده و درمان نشده، بهندرت بیدردسر میماند. عفونت از نوک ریشه به استخوان فک میرسد، استخوان اطراف تحلیل میرود، ممکن است آبسه و تورم صورت ایجاد شود و در موارد نادر اما جدی، عفونت به فضاهای عمقی گردن گسترش پیدا کند. سرانجام خود دندان هم از دست میرود و جایگزینی آن پرهزینهتر و طولانیتر از درمان بهموقع است.
درمان مجدد ریشه و جراحی انتهای ریشه
«چرا دندان عصبکشیشدهام دوباره درد گرفته؟» علتهای احتمالی شامل باقی ماندن بخشی از عفونت، کانال اضافهای که درمان نشده، نشت ترمیم و ورود دوبارهی باکتری یا ترک ریشه است. گزینهها به ترتیب معمول اینهاست:
- درمان مجدد ریشه: ترمیم یا روکش برداشته، پرکردگی قبلی از کانالها خارج، کانالها دوباره تمیز و پر میشوند. درمان مجدد ریشه دندان چیست؟ همین؛ معمولاً پیچیدهتر و زمانبرتر از درمان اول است و گاهی به متخصص درمان ریشه ارجاع میشود.
- جراحی انتهای ریشه (اپیکواکتومی): وقتی دسترسی از داخل دندان ممکن نیست، مثلاً به دلیل پست بزرگ یا ابزار شکسته، از طریق لثه و استخوان، نوک ریشه و ضایعهی اطراف آن برداشته و انتهای ریشه بسته میشود.
- کشیدن دندان: وقتی ترک عمودی ریشه وجود دارد یا تخریب آنقدر زیاد است که دندان قابل حفظ نیست، کشیدن و برنامهریزی جایگزینی انتخاب منطقی است.
اشتباههای رایج دربارهی عصبکشی
- آنتیبیوتیک بهجای عصبکشی: آنتیبیوتیک بافت ملتهب داخل دندان را برنمیدارد و درد ناشی از التهاب عصب را درمان نمیکند. فقط در گسترش عفونت، تب یا تورم و طبق تشخیص دندانپزشک یا پزشک لازم است. مصرف خودسرانهی آن هم فایده ندارد و هم به مقاومت میکروبی دامن میزند.
- رها کردن درمان پس از رفع درد: بسیاری پس از جلسهی اول که درد آرام شد، جلسهی دوم را نمیآیند. دارو و ترمیم موقت برای چند هفته است.
- به تعویق انداختن روکش: دلیل شایع شکستن دندان عصبکشیشده.
- کشیدن دندانی که قابل حفظ بود فقط از ترس عصبکشی: جایگزینی دندان کشیدهشده معمولاً سختتر از حفظ آن است.
- باور به اینکه دندان عصبکشیشده دیگر پوسیده نمیشود: دندان بدون عصب درد پوسیدگی را حس نمیکند، پس پوسیدگی بیصدا پیش میرود. معاینهی منظم لازم است.
چه وقت نباید منتظر نوبت دندانپزشکی ماند؟
اگر تورم صورت یا گردن همراه با تب، سختی بلع یا تنفس، تورم زیر زبان یا زیر فک که سریع بزرگ میشود، ناتوانی در باز کردن دهان، یا تورمی که به سمت چشم پیش میرود دارید، منتظر نوبت دندانپزشکی نمانید؛ با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیکترین اورژانس بیمارستانی بروید. این علائم ممکن است نشانهی گسترش عفونت دندانی به فضاهای عمقی صورت و گردن باشد که درمان بیمارستانی لازم دارد. سالمندان، افراد دیابتی و کسانی که داروهای سرکوبکنندهی ایمنی مصرف میکنند، باید این علائم را جدیتر بگیرند.
هزینهی عصبکشی به چه عواملی بستگی دارد؟
«عصبکشی دندان قیمتش چنده؟» عدد دقیق پیش از معاینه داده نمیشود و مقایسهی اعداد اینترنتی بدون دانستن نوع دندان گمراهکننده است. عوامل اصلی:
- نوع دندان و تعداد کانالها: دندان جلو، آسیای کوچک، آسیای بزرگ (۶ و ۷) یا دندان عقل.
- درمان اول یا درمان مجدد ریشه؛ درمان مجدد معمولاً پیچیدهتر است.
- انجام توسط دندانپزشک عمومی یا متخصص درمان ریشه.
- تعداد جلسات و نیاز به داروی داخل کانال.
- عکسهای لازم پیش، حین و پس از درمان.
- ترمیم نهایی، بازسازی پایه، پست و روکش که هزینهی جداگانه دارند؛ در جستوجوی «عصبکشی و روکش» این دو را جدا حساب کنید.
- عصبکشی دندان شیری و روکش پیشساختهی کودکان.
پوشش بیمهی تکمیلی برای درمان ریشه به قرارداد بیمهی شما بستگی دارد. هزینهی تقریبی پس از معاینه و عکس اعلام میشود.
جمعبندی عملی
- درد ضرباندار، شبانه یا حساسیت طولانی به سرما و گرما را جدی بگیرید و برای معاینه وقت بگیرید.
- آنتیبیوتیک، سوزن داغ یا داروی خانگی را جایگزین درمان نکنید.
- در تورم صورت با تب یا سختی بلع و تنفس، با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بیمارستانی بروید.
- درمان را تا ترمیم نهایی یا روکش کامل کنید.
- معاینه و عکس پیگیری را فراموش نکنید.
برای دیدن سایر خدمات بخش، صفحهی بخش دندانپزشکی آذرنجات را ببینید. برای نوبت و پذیرش عصبکشی در تبریز، به صفحهی عصبکشی و درمان ریشه در آذرنجات بروید یا با 0914-914-4498 تماس بگیرید.
آمادهی مراجعه هستید؟
شرایط پذیرش، مراحل مراجعه و فرم درخواست در صفحهی خدمت است.
عصبکشی و درمان ریشه در آذرنجات
پشتیبانی
24 ساعتهپشتیبانی تلفنی
پشتیبانی آنلاین