پروتز دندان چیست و چه انواعی دارد؟
پروتز دندان هر پوشش یا جایگزین مصنوعی است که شکل و کار دندان را برمیگرداند. روکش، تاج دندانِ آسیبدیده را میپوشاند؛ بریج، جای یک یا چند دندان ازدسترفته را با تکیه بر دندانهای کناری پر میکند؛ دندان مصنوعی متحرک یا کامل، چند یا همهی دندانهای یک فک را جایگزین میکند؛ و پروتز روی ایمپلنت روی پایهای قرار میگیرد که در استخوان کاشته شده است.
این راهنما را برای کسی نوشتهایم که دندانپزشک به او گفته «این دندان روکش میخواهد» یا «باید جای خالی را پر کنیم» و حالا بین اسمهای مختلف سردرگم است: زیرکونیا یا سرامیک؟ بریج یا ایمپلنت؟ دندان مصنوعی ژلهای بهتر است یا معمولی؟ ترتیب فصلها همان ترتیبی است که تصمیم شما جلو میرود: اول اینکه چرا اصلاً پروتز لازم است، بعد شناخت هر گزینه، بعد مراحل ساخت، مراقبت، عوارض و عوامل هزینه. اگر فقط شرایط پذیرش و نوبت را میخواهید، به صفحهی پروتز و روکش دندان در تبریز بروید.
چرا جای خالی دندان را نباید رها کرد؟
از دست دادن دندان فقط یک فضای خالی نیست. در ماهها و سالهای بعد، تغییرهایی آرام اتفاق میافتد که بیشترشان بیدرد است و به همین دلیل دیده نمیشود:
- دندانهای کناری به سمت فضا کج میشوند و بینشان فاصله و گیر غذا پیدا میشود.
- دندان فک مقابل، که دیگر جفتی ندارد، کمکم بیشتر از لثه بیرون میآید.
- استخوانی که دندان را نگه میداشت، بدون تحریک جویدن تحلیل میرود؛ این بعداً گذاشتن ایمپلنت را دشوارتر میکند.
- بار جویدن روی دندانهای باقیمانده بیشتر میشود و آنها زودتر ساییده یا لق میشوند.
- در از دست رفتن چند دندان، گونه و لبها فرو میروند و گفتار ممکن است تغییر کند.
پروتز مناسب جلوی بخشی از این تغییرات را میگیرد. بخشی دیگر، مثل تحلیل استخوان زیر دندان مصنوعی کامل، با پروتز متحرک ادامه پیدا میکند؛ به همین دلیل گاهی ایمپلنت پیشنهاد میشود.
البته همهی جاهای خالی یکجور نیستند. نبودن دندان عقل یا گاهی آخرین آسیای یک ردیف، اگر دندان مقابل هم جفتی نداشته باشد، ممکن است اصلاً پروتز نخواهد. این تصمیم بعد از معاینه و دیدن رابطهی دو فک گرفته میشود، نه بر اساس یک قانون کلی.
مقایسهی سریع انواع پروتز
| نوع پروتز | برای چه وضعیتی | ثابت یا متحرک | نکتهی مهم |
|---|---|---|---|
| روکش (کراون) | دندان شکسته، پرکردگی بزرگ، دندان عصبکشیشدهی عقبی، روی ایمپلنت | ثابت | دندان از همه طرف تراشیده میشود؛ برگشتناپذیر است |
| بریج (پل) | یک یا دو دندان ازدسترفته با دندانهای پایهی محکم در دو طرف | ثابت | دندانهای پایه تراشیده میشوند؛ تمیز کردن زیر آن ابزار خاص میخواهد |
| دندان مصنوعی پارسیل | چند دندان ازدسترفته در جاهای مختلف | متحرک | با گیره به دندانهای باقیمانده تکیه میکند |
| دندان مصنوعی کامل | فک بیدندان | متحرک | ثبات فک پایین معمولاً کمتر است |
| اوردنچر | فک کمدندان یا بیدندان با چند ریشه یا ایمپلنت باقیمانده | متحرک، با گیر بهتر | روی ریشهها یا ایمپلنتها قفل میشود |
| پروتز ثابت روی ایمپلنت | یک دندان تا یک فک کامل | ثابت | به استخوان کافی، جراحی و چند ماه زمان نیاز دارد |
چه کسی، چه زمانی به پروتز یا روکش نیاز دارد؟
این موقعیتها معمولاً یعنی زمان بررسی پروتز رسیده است:
- دندانی که بیشتر تاجش پرکردگی است و هر چند ماه یک گوشهاش میشکند.
- دندان آسیای عقبی که عصبکشی شده و هنوز ترمیم نهایی نشده است.
- دندانی که ترک برداشته و هنگام گاز گرفتن درد تیز و لحظهای میدهد.
- جای خالی دندانی که کشیدهاید، چه تازه چه از سالها پیش.
- دندان مصنوعیای که لق شده، زخم میکند یا با آن نمیتوانید بجوید.
- ایمپلنتی که جوش خورده و آمادهی گذاشتن روکش است.
یک موقعیت واقعی: جای خالی قدیمی
خانمی پنجاهوچندساله برای دندان آسیای بالایی مراجعه میکند که «بیدلیل» حساس شده است. در معاینه معلوم میشود ده سال پیش آسیای پایین روبهرویش را کشیده و جایش را خالی گذاشته است. آسیای بالا در این سالها آرامآرام پایین آمده، ریشهاش کمی بیرون افتاده و حساس شده است. دندانهای کناری جای خالی پایین هم به سمت فضا خم شدهاند. حالا پر کردن آن فضا دیگر یک بریج ساده نیست: ممکن است اول لازم باشد دندان بالا کوتاه یا روکش شود و دندانهای خمشده اصلاح شوند. همین داستان، با جزئیات متفاوت، بارها تکرار میشود. پیام آن ساده است: تصمیم دربارهی جای خالی را سالها عقب نیندازید، حتی اگر الان مشکلی حس نمیکنید.
چه کسانی باید با احتیاط بیشتری پروتز انتخاب کنند؟
کسانی که دندانقروچهی شدید دارند، کسانی که لثهشان بیماری فعال دارد و هنوز کنترل نشده، افرادی که بهداشت دهان برایشان دشوار است مثل سالمندانی که لرزش دست دارند، و بیمارانی که به دلیل بیماری یا دارو دهان خشک دارند. برای این گروهها پروتز ممکن نیست نشود، اما انتخاب نوع و جنس آن و برنامهی مراقبت باید دقیقتر باشد.
پیش از ساخت پروتز چه کارهایی لازم است؟
پروتز روی پایهی سالم ساخته میشود. اگر زیر روکش پوسیدگی بماند یا لثهی دندان پایه بیمار باشد، دقیقترین ساخت هم دوام نمیآورد. به همین دلیل پیش از قالبگیری معمولاً این کارها انجام میشود:
- معاینه و عکس رادیوگرافی برای دیدن ریشهها، استخوان و پرکردگیهای قدیمی.
- درمان پوسیدگیها و تعویض پرکردگیهای معیوب.
- جرمگیری و درمان لثه، چون لبهی روکش کنار لثه مینشیند و لثهی ملتهب قالب دقیق را خراب میکند. این کار در دندانپزشکی عمومی انجام میشود.
- عصبکشی در صورت درگیر بودن عصب یا وقتی دندان برای نگه داشتن روکش به پایهی داخل ریشه نیاز دارد. راهنمای عصبکشی و درمان ریشه این مرحله را کامل توضیح میدهد.
- کشیدن دندانهای غیرقابلنگهداری و صبر برای ترمیم لثه و استخوان پیش از پروتز نهایی.
نکتهی پزشکی: اگر دیابت دارید، سیگار میکشید یا شبها دندانقروچه میکنید، اینها را پیش از انتخاب نوع پروتز بگویید. هر سه روی دوام روکش و بریج و سلامت لثه اثر دارند و ممکن است انتخاب جنس یا نیاز به محافظ شبانه را تغییر دهند.
روکش دندان چیست و چه کاربردی دارد؟
روکش دندان کلاهکی است که تمام تاج دندان را، از لبهی لثه به بالا، میپوشاند و شکل، اندازه و استحکام آن را برمیگرداند. اسم دیگرش «کراون» است و در محاوره گاهی «روکش ثابت» هم گفته میشود تا از دندان مصنوعی متحرک جدا شود. روکش با سیمان دندانپزشکی روی دندان چسبانده میشود و بیمار نمیتواند آن را بیرون بیاورد.
روکش این کاربردها را دارد:
- محافظت از دندان ضعیف: وقتی بیشتر دندان پرکردگی است و دیوارههای باقیمانده نازکاند، روکش مثل کمربند آن را نگه میدارد.
- دندان عصبکشیشدهی عقبی: این دندانها شکنندهترند و زیر فشار جویدن ممکن است ترک بخورند.
- دندان ترکخورده: روکش جلوی باز شدن بیشتر ترک را میگیرد، البته اگر ترک هنوز به ریشه نرسیده باشد.
- دندانهای ساییده در دندانقروچه یا رفلاکس.
- پایهی بریج و پوشش ایمپلنت.
- اصلاح ظاهر وقتی روشهای محافظهکارانهتر جواب نمیدهند.
جنس روکش: زیرکونیا، سرامیکی، PFM یا طلا؟
جستوجوی «روکش دندان سرامیکی بهتره یا معمولی» نشان میدهد این پرسش اصلی است. جواب واحد ندارد؛ هر جنس برای جای خاصی مناسبتر است:
| جنس روکش | ویژگی اصلی | معمولاً مناسب برای | محدودیت |
|---|---|---|---|
| زیرکونیا | بسیار محکم، بدون فلز، رنگ دندانی | دندانهای عقبی پرفشار، افرادی که حساسیت به فلز دارند | نوع تکلایه کمی ماتتر از سرامیک شیشهای است؛ ممکن است دندان مقابل را بیشتر بساید اگر سطحش صیقلی نباشد |
| تمامسرامیک (سرامیک شیشهای) | شفافیت و طبیعیترین ظاهر | دندانهای جلو | استحکام کمتر از زیرکونیا؛ در دندانقروچهی شدید و دندانهای عقبی با احتیاط |
| فلز با پوشش سرامیک (PFM) | سابقهی طولانی، استحکام خوب | دندانهای عقبی و پایهی بریج | گاهی لبهی تیره کنار لثه، بهویژه وقتی لثه عقب میرود؛ لایهی سرامیک ممکن است بپرد |
| تمامفلز یا آلیاژ طلا | کمترین تراش دندان، دوام بالا، سایش کم دندان مقابل | دندانهای عقبی که دیده نمیشوند | ظاهر فلزی؛ بیشتر بیماران نمیپسندند |
«روکش دندان PFM چیست» هم همان روکش فلز-سرامیک است: پایهی فلزی که روی آن چینی رنگ دندان پخته شده است. انتخاب نهایی جنس به جای دندان، نیروی جویدن شما، دندانقروچه، رنگ دندانهای کناری و فضای موجود بستگی دارد و دندانپزشک پس از معاینه آن را با شما مرور میکند.
روکش دندان جلو
دندانهای جلو دیده میشوند و نیروی کمتری تحمل میکنند؛ برای همین ظاهر در آنها مهمتر است. پیش از روکش کردن دندان جلو، این پرسش باید مطرح شود که آیا روش کمتهاجمیتری مثل ترمیم کامپوزیت یا لمینت کافی است، چون روکش بیشترین تراش را دارد. اگر دندان شکستگی بزرگ دارد، عصبکشی شده و تغییر رنگ داده، یا ترمیمهای قبلی بارها شکستهاند، روکش منطقی است. گزینههای زیبایی محافظهکارانهتر را در بخش ترمیم و زیبایی دندان ببینید.
روکش دندان عصبکشیشده و دندانی که عصبکشی نشده
هر دندانی که روکش میشود لازم نیست عصبکشی شود. دندان زندهای که عصب سالم دارد میتواند روکش شود. چند روز تا چند هفته حساسیت به سرما بعد از تراش طبیعی است. در درصد کمی از دندانها، عصبی که از قبل با پوسیدگیها و پرکردگیهای بزرگ تحت فشار بوده، بعد از روکش ملتهب میشود و ممکن است بعداً عصبکشی لازم شود. این همان چیزی است که در جستوجوی «عوارض روکش دندان بدون عصب کشی» دنبالش هستند.
در دندان عصبکشیشده، اگر تاج زیادی باقی نمانده باشد، پیش از روکش یک «پست» داخل ریشه و یک «کور» یا پایه روی آن ساخته میشود تا روکش چیزی برای چسبیدن داشته باشد. «پست روکش دندان» و «پایه روکش دندان» به همین بخش اشاره دارند. پست به خودی خود دندان را محکمتر نمیکند؛ فقط نگهدارندهی پایه است و استفادهی بیمورد از آن ریشه را ضعیف میکند.
روکش دندان چگونه انجام میشود؟ مراحل گامبهگام
- معاینه و عکس: سلامت ریشه، لثه و استخوان بررسی و در صورت لزوم پوسیدگی یا عصبکشی پیش از روکش درمان میشود.
- انتخاب رنگ و جنس: رنگ در نور طبیعی و پیش از تراش انتخاب میشود، چون دندانها پس از مدتی باز ماندن دهان کمی کمرنگتر دیده میشوند.
- بیحسی و تراش: دندان از همه طرف به اندازهی ضخامت روکش تراشیده میشود. این تراش برگشتناپذیر است.
- قالبگیری یا اسکن: شکل دقیق دندان تراشخورده و دندانهای مقابل ثبت و به لابراتوار فرستاده میشود.
- روکش موقت: تا آماده شدن روکش نهایی، یک روکش موقت از دندان محافظت میکند.
- امتحان و تنظیم: در جلسهی بعد تناسب لبهها، تماس با دندانهای کناری، بسته شدن دهان و رنگ بررسی میشود.
- سمان نهایی: روکش چسبانده میشود و اضافهی سیمان کنار لثه تمیز میشود.
روکش موقت دندان چیست و چه مراقبتی دارد؟
روکش موقت از جنس ضعیفتری ساخته و با سیمان موقت چسبانده میشود تا بعداً راحت جدا شود. با آن آدامس، تافی، گز و غذای خیلی سفت نجوید، نخ دندان را از کنار بیرون بکشید نه از بالا، و اگر افتاد آن را نگه دارید و تماس بگیرید. دندان تراشخوردهی بدون پوشش ممکن است حساس شود، جابهجا شود یا لبهاش بشکند و روکش نهایی دیگر دقیق ننشیند.
روکش دندان چقدر طول میکشد و درد دارد؟
روکش معمولی معمولاً دو جلسه دارد که بینشان چند روز تا دو هفته برای کار لابراتوار فاصله است؛ اگر پیش از آن عصبکشی یا ساخت پایه لازم باشد، زمان بیشتر میشود. برخی مراکز با اسکن دیجیتال و تراش ماشینی روکش را در یک جلسه میسازند؛ این امکان همهجا وجود ندارد و برای همهی موارد هم مناسب نیست. خود تراش با بیحسی انجام میشود و دردناک نیست. پس از آن ممکن است لثهی اطراف یکی دو روز کمی حساس باشد و دندان چند روز به سرما حساسیت نشان دهد. دردی که با گاز گرفتن تشدید شود یا شبها بیدارتان کند طبیعی نیست و باید بررسی شود.
بعد از گذاشتن روکش چه چیزی را چک کنید؟
چند روز اول به این نشانهها توجه کنید: آیا هنگام بستن دهان، اول روی روکش تازه برخورد میکنید؟ آیا نخ دندان بین روکش و دندان کناری پاره یا ریشریش میشود؟ آیا غذا مدام کنار آن گیر میکند؟ آیا لثهی اطرافش بعد از یک هفته هنوز ورم دارد؟ هر کدام از اینها با یک جلسهی کوتاه قابل اصلاح است و اگر رها شود، به درد، لق شدن روکش یا مشکل لثه میرسد.
بریج دندان چیست و چگونه انجام میشود؟
بریج یا پل دندانی، دندان ازدسترفته را با تکیه بر دندانهای دو طرف فضا جایگزین میکند. دندانهای دو طرف، که «پایه» نام دارند، تراشیده و روکش میشوند و دندان مصنوعی میانی، که به آن «پونتیک» میگویند، مثل یک پل بین این دو روکش قرار میگیرد. همهی این قطعهها یکپارچه ساخته و با هم روی دندانها چسبانده میشوند؛ بنابراین بریج ثابت است و بیمار آن را درنمیآورد. به همین دلیل گاهی آن را «دندان مصنوعی ثابت بدون ایمپلنت» هم مینامند.
مراحل ساخت بریج همان مراحل روکش است، فقط روی دو یا چند دندان همزمان: معاینه و عکس، تراش دندانهای پایه، قالبگیری، بریج موقت، امتحان و سمان نهایی. معمولاً دو جلسه یا کمی بیشتر کافی است.
انواع بریج
- بریج معمولی: رایجترین نوع؛ دو دندان پایه در دو طرف فضا روکش میشوند.
- بریج یکطرفه (کنتیلیور): فقط از یک طرف تکیه دارد. در جاهای خاص و با نیروی کم، مثلاً برخی دندانهای جلو، کاربرد دارد؛ در دندانهای عقبی پرفشار معمولاً توصیه نمیشود.
- مریلند بریج: دندان مصنوعی با دو بال نازک به سطح پشتی دندانهای کناری چسبانده میشود. تراش دندانها بسیار کم است یا لازم نیست، به همین دلیل در جستوجوها با عنوان «بریج دندان بدون تراش» آمده است. بیشتر برای یک دندان جلوی ازدسترفته و در افرادی با جویدن متعادل مناسب است و ممکن است گاهی کنده شود و دوباره چسبانده شود.
بریج برای چه کسی مناسب است و برای چه کسی نه؟
بریج وقتی گزینهی منطقی است که دندانهای پایه ریشه و لثهی سالم داشته باشند و فضای خالی کوتاه باشد، معمولاً یک یا دو دندان. اگر دندانهای دو طرف خودشان پرکردگی بزرگ دارند و دیر یا زود روکش لازم دارند، بریج دو کار را با هم انجام میدهد. برعکس، اگر دندانهای کناری کاملاً سالماند، تراشیدن آنها برای پل کشیدن هزینهی زیستی دارد و ایمپلنت یا مریلند را باید جدی بررسی کرد. فضای طولانی، دندانهای پایهی لق یا با ریشهی کوتاه، و بیماری فعال لثه از موارد محدودیت بریجاند.
عوارض و معایب بریج دندان چیست؟
- تراش دندانهای سالم که برگشت ندارد.
- پوسیدگی دندانهای پایه در لبهی روکش، بهویژه وقتی زیر پل خوب تمیز نشود. اگر یکی از پایهها خراب شود، معمولاً کل بریج باید عوض شود.
- نیاز به عصبکشی در برخی دندانهای پایه پس از تراش.
- لق شدن یا کنده شدن سیمان که ممکن است مدتی بیعلامت بماند و زیرش پوسیدگی پیش برود.
- تحلیل استخوان زیر دندان میانی ادامه پیدا میکند، چون ریشهای در آنجا نیست.
بریج دندان چند سال دوام دارد؟ عدد ثابتی نمیشود گفت. بریجی که درست ساخته شود و زیرش هر روز تمیز شود، معمولاً سالهای زیادی کار میکند؛ مهمترین عامل پایان عمر آن پوسیدگی دندانهای پایه است، نه شکستن خود بریج.
زیر بریج را چطور تمیز کنیم؟
نخ دندان معمولی از زیر دندان میانی بریج رد نمیشود، چون بالایش بسته است. سه راه ساده وجود دارد: نخ دندان مخصوص که یک سر سفت دارد و از زیر پل رد میشود، نخکش پلاستیکی که نخ معمولی را از زیر پل عبور میدهد، و مسواک بیندندانی کوچک. روزی یک بار، ترجیحاً شب، زیر پل و کنار هر دو پایه را تمیز کنید. اگر هنگام تمیز کردن خون میآید، دست نکشید؛ معمولاً با چند روز ادامه، التهاب لثه کم میشود. اگر بیش از دو هفته ادامه داشت، معاینه لازم است.
روکش دندان یکسره خوب است یا تکی؟
بعضی بیماران میپرسند اگر دو دندان کنار هم روکش میخواهند، بهتر است به هم وصل باشند یا جدا. در حالت عادی، روکشهای تکی ترجیح داده میشوند، چون نخ دندان از بینشان رد میشود، تمیز کردن راحتتر است و اگر یکی مشکل پیدا کند، فقط همان عوض میشود. روکشهای بههموصل فقط وقتی دلیل دارند که دندانپزشک بخواهد دندانهای ضعیف یا لق را به هم تکیه دهد یا بریج بسازد.
بریج دندان بهتر است یا ایمپلنت؟
این از رایجترین پرسشهای بیماران ماست و جواب صادقانه این است: بستگی دارد. جدول زیر عاملهای اصلی را کنار هم میگذارد:
| عامل | بریج | ایمپلنت |
|---|---|---|
| دندانهای کناری | تراشیده میشوند | دستنخورده میمانند |
| جراحی | ندارد | دارد |
| زمان تا دندان نهایی | معمولاً چند هفته | معمولاً چند ماه، برای جوش خوردن ایمپلنت با استخوان |
| استخوان ناحیه | تحلیل ادامه پیدا میکند | به حفظ استخوان کمک میکند |
| شرط لازم | دندانهای پایهی سالم و محکم | استخوان کافی، کنترل دیابت، ترجیحاً ترک سیگار |
| تمیز کردن | نخ دندان مخصوص زیر پل | شبیه دندان طبیعی، با مراقبت دقیق لثهی اطراف |
| وقتی منطقیتر است | دندانهای کناری خودشان روکش لازم دارند؛ جراحی ممکن نیست | دندانهای کناری سالماند؛ استخوان کافی است |
هیچکدام برای همه برتر نیست. اگر بیماریهای زمینهای جراحی را پرخطر میکنند، بریج انتخاب منطقیتری است. اگر جوان هستید و دندانهای کناریتان دستنخوردهاند، ایمپلنت معمولاً ارزش بررسی دارد. جزئیات کاشت، شرایط استخوان و مراحل آن را در راهنمای ایمپلنت و کاشت دندان خواندهایم.
پروتز روی ایمپلنت
ایمپلنت خودش فقط ریشهی مصنوعی است. آنچه دیده میشود و با آن میجوید، پروتزی است که روی آن قرار میگیرد: یک روکش تکی، یک بریج روی دو یا چند ایمپلنت، یا دندان مصنوعیای که روی ایمپلنتها قفل میشود. روکش روی ایمپلنت میتواند پیچی یا سمانی باشد؛ نوع پیچی در صورت لزوم راحتتر باز و تعمیر میشود و نوع سمانی گاهی ظاهر یکپارچهتری دارد. این انتخاب به جای ایمپلنت و زاویهی آن بستگی دارد و دندانپزشک تعیین میکند.
برای کسانی که دندان مصنوعی کاملشان، بهخصوص در فک پایین، لق است، قرار دادن دو یا چند ایمپلنت برای نگه داشتن آن ثبات را بهطور محسوس بهتر میکند. این نوع پروتز همچنان متحرک است و شبها برای تمیز کردن بیرون آورده میشود، اما دیگر هنگام حرف زدن و خوردن جابهجا نمیشود.
نکتهی پزشکی: لثهی اطراف ایمپلنت هم میتواند ملتهب شود و مثل بیماری لثهی دندان طبیعی، اگر رها شود، به تحلیل استخوان دور ایمپلنت برسد. خونریزی هنگام مسواک یا بوی بد اطراف روکش ایمپلنت را جدی بگیرید و معاینهی منظم را حذف نکنید.
دندان مصنوعی متحرک: پارسیل، کامل، فوری و اوردنچر
دندان مصنوعی متحرک پروتزی است که بیمار خودش آن را در دهان میگذارد و برمیدارد. برای کسانی که چند دندان یا همهی دندانهای یک فک را از دست دادهاند، بدون جراحی و در زمان کوتاهتر، جویدن و ظاهر را برمیگرداند. اما باید واقعبین بود: دندان مصنوعی متحرک هیچوقت دقیقاً مثل دندان طبیعی کار نمیکند و عادت کردن به آن زمان و صبر میخواهد.
دندان مصنوعی پارسیل چیست؟
پارسیل برای فکی است که هنوز چند دندان دارد. پروتز با گیرههایی به دندانهای باقیمانده تکیه میکند و جای خالیها را پر میکند. سه نوع رایج دارد:
| نوع پارسیل | ساختار | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|---|
| پارسیل با اسکلت فلزی | چارچوب فلزی نازک با دندانهای مصنوعی روی پایهی صورتی | محکم، نازک، تکیهی بهتر روی دندانها، قابل استفادهی طولانی | گیرهی فلزی ممکن است در لبخند دیده شود |
| پارسیل اکریلی | تمام پلاستیکی | ساخت سریعتر، اضافه کردن دندان به آن سادهتر | ضخیمتر و حجیمتر؛ بیشتر برای دورهی موقت |
| پارسیل انعطافپذیر (معروف به ژلهای) | رزین نرم و منعطف، بدون گیرهی فلزی | ظاهر بهتر، راحتی اولیه | تعمیر و ریلاین آن دشوارتر است؛ تکیهی کمتری دارد و ممکن است فشار را روی لثه بیندازد؛ نیاز به تمیز کردن دقیق |
پس «دندان مصنوعی ژلهای بهتر است یا معمولی؟» جواب این است که ژلهای برای برخی موقعیتها، مثل یک یا دو دندان جلوی ازدسترفته یا حساسیت به فلز، گزینهی خوبی است، اما برای همه و بهعنوان راهحل طولانیمدت برتر نیست. «دندان مصنوعی تکی چسبی یا تکهای» هم معمولاً پارسیل کوچکی برای یک دندان است که بیشتر بهعنوان راهحل موقت، مثلاً تا آماده شدن ایمپلنت، به کار میرود؛ چون کوچک است، خطر بلعیدن یا افتادن در خواب دارد و نباید با آن خوابید.
دندان مصنوعی کامل
دندان مصنوعی کامل برای فکی است که هیچ دندانی ندارد. فک بالا با مکش روی سقف دهان معمولاً گیر خوبی دارد. فک پایین سطح تکیهگاه کوچکتری دارد و زبان و عضلات کف دهان هنگام صحبت و جویدن آن را جابهجا میکنند؛ به همین دلیل دندان مصنوعی کامل پایین معمولاً لقتر است. ساخت آن چند جلسه دارد: قالبگیری اولیه، قالب دقیق، ثبت رابطهی دو فک، امتحان دندانها روی موم برای دیدن ظاهر و گفتار، و تحویل. پس از تحویل، چند جلسهی تنظیم برای رفع نقاط فشار عادی است.
جنس دندانهای مصنوعی و پایه، و کشوری که دندانهای آماده در آن ساخته شده، کمتر از دقت قالبگیری و تنظیم بایت در موفقیت پروتز اثر دارد. دندان مصنوعی که درست روی لثه ننشیند، با هر جنسی زخم میکند.
دندان مصنوعی فوری چیست؟
دندان مصنوعی فوری پیش از کشیدن آخرین دندانها ساخته میشود و همان روز کشیدن در دهان قرار میگیرد تا بیمار حتی یک روز بیدندان نماند. مزیتش واضح است، اما چون لثه و استخوان در ماههای بعد از کشیدن کوچک میشوند، این پروتز بهزودی لق میشود و به ریلاین یا ساخت پروتز دائمی نیاز دارد. این را از اول در برنامه و هزینه در نظر بگیرید.
دندان مصنوعی اوردنچر چیست؟
اوردنچر دندان مصنوعیای است که روی چند ریشهی نگهداشتهشده یا چند ایمپلنت قرار میگیرد و با اتصالهای خاص روی آنها قفل میشود. گیر و ثبات آن از دندان مصنوعی معمولی خیلی بهتر است و ریشهها یا ایمپلنتهای زیرش به حفظ استخوان کمک میکنند. همچنان متحرک است و برای تمیز کردن بیرون آورده میشود.
ریلاین و آستر دندان مصنوعی چیست؟
استخوان و لثهی زیر دندان مصنوعی در طول سالها تحلیل میرود، اما پروتز همان اندازه میماند؛ نتیجه لق شدن و گیر کردن غذا زیر آن است. ریلاین یعنی لایهی جدیدی به سطح داخلی پروتز اضافه شود تا دوباره روی لثه بنشیند. «آستر» معمولاً به لایهی نرمی گفته میشود که برای لثههای حساس یا استخوان خیلی تحلیلرفته استفاده میشود. اگر دندانهای مصنوعی ساییده شده یا پروتز ترک خورده، گاهی ساخت پروتز جدید منطقیتر از ریلاین است.
عادت کردن به دندان مصنوعی و مراقبت روزانه
بیشتر افراد در چند هفتهی اول با احساس بزرگی در دهان، ترشح بیشتر بزاق، تغییر خفیف گفتار و گاهی زخمهای کوچک روبهرو میشوند. این چند پیشنهاد کمک میکند:
- جویدن را با غذای نرم و لقمههای کوچک شروع کنید و غذا را در دو طرف دهان همزمان بجوید تا پروتز نچرخد.
- با صدای بلند کتاب یا روزنامه بخوانید؛ سازگاری گفتار سریعتر میشود.
- زخمها را با جلسات تنظیم برطرف کنید و هرگز خودتان با سوهان یا تیغ پروتز را تراش ندهید.
- پروتز را پس از هر وعده بیرون بیاورید و با آب بشویید؛ روزی یک بار با مسواک نرم مخصوص و صابون ملایم تمیز کنید. خمیردندان معمولی سطح آن را خط میاندازد.
- لثه، زبان و سقف دهان را هم با مسواک نرم یا گاز تمیز کنید.
- هنگام تمیز کردن، روی یک حوله یا لگن آب کار کنید تا اگر پروتز افتاد نشکند. آب داغ آن را تغییر شکل میدهد.
با دندان مصنوعی بخوابیم یا نه؟
توصیهی معمول این است که دندان مصنوعی متحرک را شبها بیرون بیاورید تا لثه چند ساعت استراحت کند و در آب تمیز یا محلول مخصوص نگه دارید. خوابیدن مداوم با پروتز با التهاب و عفونت قارچی زیر آن مرتبط است و در سالمندان با خطر بیشتر عفونت ریه هم ارتباط داده شده است. اگر به دلیلی، مثلاً احساس ناخوشایند یا ظاهر، نمیخواهید شب آن را دربیاورید، با دندانپزشک صحبت کنید تا برنامهی جایگزین داشته باشید.
چسب دندان مصنوعی؛ کی لازم است؟
دندان مصنوعیای که درست ساخته شده، بیشتر وقتها بدون چسب گیر کافی دارد. مقدار کم چسب برای اطمینان بیشتر در موقعیتهای خاص، مثل سخنرانی یا مهمانی، یا در فکهای خیلی تحلیلرفته اشکالی ندارد. اما اگر هر روز مقدار زیادی چسب لازم دارید، این نشانهی لق بودن پروتز است و راهحلش ریلاین یا ساخت پروتز جدید است، نه چسب بیشتر. چسب را هر شب کامل از پروتز و لثه پاک کنید. مصرف بسیار زیاد و طولانی برخی چسبهای حاوی روی (زینک) با مشکلات عصبی گزارش شده است؛ دستور مصرف روی بسته را رعایت کنید.
برای مشاوره دربارهی دندان مصنوعی لق یا زخمکننده و زمان پذیرش، به صفحهی پروتز و روکش دندان آذرنجات مراجعه کنید.
عوارض روکش، بریج و دندان مصنوعی: کدام طبیعی است؟
پروتز، مثل هر درمان دیگری، عمر و محدودیت دارد. بیشتر مشکلات آن کوچک و قابل اصلاحاند، به شرط اینکه بهموقع گفته شوند. جدول زیر مشکلات رایج را با علت محتملشان کنار هم گذاشته است:
| مشکل | علت محتمل | چه کار کنید |
|---|---|---|
| حساسیت به سرما چند روز بعد از روکش | واکنش عصب به تراش | معمولاً خودبهخود کم میشود؛ اگر بیش از چند هفته ماند یا بدتر شد، مراجعه |
| درد هنگام گاز گرفتن روی روکش تازه | بلندتر بودن روکش از حد لازم | تنظیم بایت در یک جلسهی کوتاه |
| درد خودبهخودی یا شبانه زیر روکش | التهاب عصب | معاینه و عکس؛ ممکن است عصبکشی لازم باشد |
| بوی بد یا خونریزی کنار روکش و زیر بریج | تمیز نشدن، التهاب لثه، پوسیدگی لبه | بهبود بهداشت با ابزار مناسب و معاینه |
| لق شدن یا افتادن روکش | از بین رفتن سیمان، پوسیدگی زیر روکش | نگه داشتن روکش و مراجعه؛ با چسب خانگی نچسبانید |
| پریدن لایهی سرامیک | ضربه، دندانقروچه، جویدن اجسام سخت | بسته به اندازه، ترمیم یا تعویض |
| زخم زیر دندان مصنوعی | نقطهی فشار، لق بودن پروتز | جلسهی تنظیم؛ زخمی که بیش از دو هفته ماند حتماً معاینه شود |
| قرمزی و سوزش زیر دندان مصنوعی | التهاب یا عفونت قارچی، بهویژه با خوابیدن با پروتز | بیرون آوردن شبانه، تمیز کردن دقیق، معاینه |
| ترک خوردگی گوشهی لب | کم بودن ارتفاع دندان مصنوعی، خشکی، عفونت | معاینه؛ گاهی پروتز باید اصلاح شود |
دندان روکششده هم پوسیده میشود؟
خود روکش پوسیده نمیشود، اما لبهی دندان زیر آن، جایی که روکش به دندان میرسد، ممکن است بپوسد. این پوسیدگی گاهی تا وقتی بزرگ نشده دیده نمیشود و فقط در عکس پیدا میشود. مسواک زدن دقیق کنار لثه، نخ دندان و معاینهی منظم، مهمترین عامل ماندگاری روکش است. روکشی که درست ساخته و نگهداری شود معمولاً سالهای زیادی کار میکند، اما عمر آن برای همه یکسان نیست.
دندان مصنوعی در جوانی
جستوجوی «عوارض دندان مصنوعی در جوانی» نگرانی درستی را نشان میدهد. در جوانی که فقط چند دندان از دست داده، پارسیل متحرک گزینهی ممکنی است، اما گیرهها بار اضافی روی دندانهای پایه میگذارند و تحلیل استخوان زیر پروتز هم ادامه پیدا میکند. در سالهای طولانی پیش رو، ایمپلنت یا بریج اغلب انتخاب منطقیتری است، اگر شرایط اجازه دهد. پروتز متحرک در جوانی میتواند راهحل موقت و قابلقبول باشد تا شرایط مالی یا درمانی برای گزینهی ثابت فراهم شود.
چه وقت نباید منتظر ماند؟
بیشتر مشکلات پروتز فوریت ندارند و با تماس با بخش دندانپزشکی و گرفتن زمان پذیرش حل میشوند. اما این موارد را جدی بگیرید:
- تورم صورت همراه با تب، سختی بلع یا باز نشدن دهان: با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیکترین اورژانس بیمارستانی بروید.
- بلعیدن یا فرو رفتن قطعهای از پروتز همراه با سرفهی شدید، خسخس یا تنگی نفس: فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
- ضربه به صورت با شکستن دندان یا پروتز و خونریزی یا تورم زیاد: ارزیابی اورژانسی. در ساعاتی که دندانپزشکی پذیرش ندارد، اورژانس شبانهروزی درمانگاه آذرنجات ارزیابی اولیه را انجام میدهد.
- زخم یا لکهی سفید یا قرمز در دهان که بیش از دو هفته مانده، حتی بدون درد: معاینهی زودهنگام.
اشتباههای رایج با پروتز و روکش
- چسباندن روکش افتاده با چسب قطرهای یا چسب خانگی: ممکن است روکش کج بنشیند، بایت را به هم بزند یا دندان را آسیب بزند و بعد جدا کردنش دشوار شود.
- تراش دادن دندان مصنوعی با سوهان در خانه: زخم موقتاً بهتر میشود، اما گیر پروتز از دست میرود.
- رها کردن روکش موقت تا ماهها: روکش موقت برای چند هفته ساخته شده است، نه برای همیشه.
- انتخاب جنس روکش فقط بر اساس اسم یا قیمت: جنسی که برای دندان جلو عالی است، ممکن است برای دندان آسیای پرفشار مناسب نباشد.
- نخ نکشیدن زیر بریج: بیشترین علت از دست رفتن بریج پوسیدگی پایههاست.
- پشت گوش انداختن جلسههای تنظیم دندان مصنوعی و عادت کردن به جویدن با درد.
- ادامهی دندانقروچه بدون محافظ شبانه روی روکشهای سرامیکی.
هزینه روکش، بریج و دندان مصنوعی به چه عواملی بستگی دارد؟
جستوجوهای «قیمت روکش دندان» و «قیمت بریج دندان» زیادند، اما عدد کلی بدون معاینه گمراهکننده است. این عوامل هزینه را تعیین میکنند:
- نوع پروتز و تعداد واحدها: هر روکش یک واحد است؛ بریج سهواحدی یعنی دو پایه و یک دندان میانی.
- جنس: زیرکونیا، تمامسرامیک، فلز-سرامیک یا فلز.
- درمانهای پیش از پروتز: عصبکشی، پست و پایه، درمان لثه، کشیدن دندان.
- نوع دندان مصنوعی: پارسیل فلزی، اکریلی یا انعطافپذیر؛ کامل یا فوری؛ اوردنچر.
- ایمپلنت: اگر پروتز روی ایمپلنت باشد، هزینهی کاشت و قطعههای اتصال جداست.
- بیمه: سهم بیمهی پایه یا تکمیلی به قرارداد بیمهی شما بستگی دارد.
پس از معاینه و مشخص شدن طرح درمان، برآورد روشن و قابل مقایسهای از گزینهها به شما داده میشود. برای زمان پذیرش و پرسش دربارهی بیمه به صفحهی نوبت پروتز و روکش دندان در تبریز سر بزنید یا با 0914-914-4498 تماس بگیرید.
جمعبندی عملی: کدام پروتز برای کدام وضعیت؟
- دندان ضعیف یا عصبکشیشدهی عقبی: روکش؛ جنس بر اساس جای دندان و نیروی جویدن.
- یک دندان ازدسترفته با دندانهای کناری سالم: ایمپلنت را اول بررسی کنید؛ در دندان جلو مریلند هم مطرح است.
- یک دندان ازدسترفته با دندانهای کناری پرکردگیدار: بریج معمولاً منطقی است.
- چند دندان در جاهای مختلف: پارسیل، یا ترکیبی از ایمپلنت و بریج.
- فک بیدندان: دندان مصنوعی کامل؛ اگر فک پایین لق است، اوردنچر روی ایمپلنت.
- پیش از هر پروتز پوسیدگی و لثه درمان شود، و بعد از آن مسواک، نخ و معاینهی منظم رها نشود.
اگر هنوز دندانی دارید که باید کشیده شود، راهنمای جراحی دهان و کشیدن دندان را بخوانید. برای دیدن همهی خدمات دندانپزشکی در یک نگاه هم به بخش دندانپزشکی آذرنجات بروید.
آمادهی مراجعه هستید؟
شرایط پذیرش، مراحل مراجعه و فرم درخواست در صفحهی خدمت است.
پروتز و روکش دندان در آذرنجات
پشتیبانی
24 ساعتهپشتیبانی تلفنی
پشتیبانی آنلاین