جراحی دندان عقل یعنی چی و جراحی دهان شامل چه کارهایی است؟
جراحی دندان عقل یعنی خارج کردن دندان عقلی که کامل بیرون نیامده یا ریشهاش طوری است که با کشیدن ساده درنمیآید. دندانپزشک با بیحسی موضعی لثه را کنار میزند، در صورت نیاز کمی از استخوان را برمیدارد یا دندان را چند تکه میکند و بعد محل را بخیه میزند. بیشتر این جراحیها سرپاییاند و همان روز به خانه برمیگردید.
این راهنما برای کسی نوشته شده که دندانپزشک به او گفته «دندان عقلت باید جراحی شود» و حالا دهها سؤال دارد: درد دارد؟ چقدر طول میکشد؟ عصب آسیب میبیند؟ بعدش چه بخورم؟ ما در بخش دندانپزشکی آذرنجات تبریز این سؤالها را هر هفته میشنویم و جوابها را به همان ترتیبی چیدهایم که بیمار با آنها روبهرو میشود: از تصمیم تا روز جراحی، از شب اول تا روزی که حفره کامل جوش میخورد. اگر فقط دنبال نوبت و شرایط پذیرش هستید، صفحهی جراحی دهان و دندان در تبریز را ببینید.
کشیدن ساده با کشیدن جراحی چه فرقی دارد؟
در کشیدن ساده، دندان کامل در دهان دیده میشود. دندانپزشک با ابزار مخصوص آن را کمی لق میکند و بیرون میآورد؛ برش و بخیه معمولاً لازم نیست. کشیدن جراحی وقتی لازم میشود که دندان زیر لثه یا استخوان مانده، تاجش شکسته و فقط ریشه باقی است، ریشهها خمیده یا باز از هماند، یا دندان در حین کشیدن ساده میشکند. در این حالت یک برش کوچک در لثه داده میشود و دندان، گاهی بهصورت تکهتکه، خارج میشود.
فرق این دو فقط در «سختی کار» نیست. دورهی بهبود هم فرق دارد. بعد از کشیدن ساده بیشتر افراد یکی دو روز ناراحتی خفیف دارند؛ بعد از جراحی دندان عقل نهفته، تورم و محدودیت باز کردن دهان چند روز ادامه پیدا میکند و برنامهی کاریتان را باید با آن تنظیم کنید.
نهفته، نیمهنهفته، افقی: این اسمها یعنی چه؟
دندانپزشک موقعیت دندان عقل را از روی عکس رادیوگرافی توصیف میکند. این توصیف مستقیم روی روش جراحی و دورهی بهبود اثر دارد:
| وضعیت دندان عقل | یعنی چه | معمولاً چه نوع کشیدنی لازم است |
|---|---|---|
| رویشیافته و صاف | کامل از لثه بیرون آمده و در ردیف دندانهاست | اغلب کشیدن ساده، اگر کشیدنش لازم باشد |
| نیمهنهفته | بخشی از تاج بیرون است و بخشی زیر لثه مانده | اغلب برش لثه و گاهی برداشتن کمی استخوان |
| نهفته در بافت نرم | کامل زیر لثه است ولی استخوان رویش را نپوشانده | برش لثه، معمولاً بدون برداشتن زیاد استخوان |
| نهفته در استخوان | تاج هم زیر استخوان فک است | جراحی کامل با برداشتن استخوان و تقسیم دندان |
| افقی یا مایل | دندان خوابیده یا به دندان آسیای جلویی تکیه داده | معمولاً تقسیم دندان به چند قطعه؛ دورهی بهبود طولانیتر |
جستوجوی «جراحی دندان عقل نهفته افقی فک پایین» زیاد است، چون این حالت دشوارترین نوع رایج است. دندان افقی پایین معمولاً ریشهی بلندتری دارد، به کانال عصب فک نزدیکتر است و استخوان فک پایین هم متراکمتر از فک بالاست. اینها دلیل اصلی تورم بیشتر و بهبود کندتر در این نوع است.
جراحی دهان فقط دندان عقل نیست
هرچند بیشتر مراجعهها برای دندان عقل است، جراحیهای سرپایی دهان کارهای دیگری را هم در بر میگیرد:
- خارج کردن ریشهی باقیمانده: دندانی که سالها پوسیده و تاجش از بین رفته و فقط ریشه در استخوان مانده است. این ریشهها ممکن است بیصدا عفونت نگه دارند.
- کشیدن دندان طبق طرح درمان: مثلاً کشیدن دندانهای آسیای کوچک پیش از ارتودنسی یا دندان غیرقابلنگهداری پیش از ساخت پروتز.
- جراحیهای کوچک بافت نرم: برداشتن لثهی اضافهای که روی دندان عقل در حال رویش را پوشانده و مدام ملتهب میشود.
- نمونهبرداری: وقتی زخم یا تودهای در دهان بیش از دو هفته مانده و باید علتش روشن شود.
- آمادهسازی محل ایمپلنت: گاهی همزمان با کشیدن دندان، حفره طوری آماده میشود که استخوان کمتری از دست برود.
جراحیهای بزرگ فک و صورت، شکستگی فک، کیستها و تومورهای وسیع و هر جراحیای که به بیهوشی عمومی نیاز دارد در بیمارستان انجام میشود. اگر بررسی اولیه نشان دهد کار شما در این دسته است، با توضیح علت به جراح فک و صورت ارجاع داده میشوید.
علت کشیدن دندان عقل چیست و کی واقعاً لازم است؟
دندان عقل آخرین دندانی است که رویش پیدا میکند؛ معمولاً در اواخر نوجوانی تا اوایل بیستسالگی. در بسیاری از افراد فک برای آن جای کافی ندارد و دندان نیمهکاره میماند یا کج درمیآید. اما «جا نداشتن» بهتنهایی دلیل کشیدن نیست. دندانپزشک دنبال مشکل واقعی یا خطر روشن است.
دلیلهایی که معمولاً کشیدن را توجیه میکنند
- التهاب مکرر لثهی روی دندان (پریکورونیت): غذا زیر لثهی روی دندان نیمهنهفته گیر میکند، لثه ورم میکند، درد به گوش میزند، دهان سخت باز میشود و گاهی بوی بد و طعم ناخوشایند پیدا میشود. یک بار رخ دادن آن را گاهی میشود با شستوشو و درمان موضعی آرام کرد؛ تکرارش معمولاً یعنی دندان باید برود.
- پوسیدگی: چه در خود دندان عقل، چه در پشت دندان آسیای دوم که بهخاطر جای بد دندان عقل مسواک به آن نمیرسد.
- آسیب به دندان کناری: دندان عقل افقی گاهی به ریشهی دندان جلویی فشار میآورد و آن را تحلیل میبرد.
- کیست یا ضایعهی اطراف دندان: که در عکس دیده میشود و ممکن است بیعلامت بزرگ شود.
- بیماری لثه در ناحیهی پشت فک که با وجود دندان عقل قابل کنترل نیست.
- طرح درمان دیگر: مثلاً پیش از برخی جراحیهای فک یا وقتی دندان عقل مانع درمان دیگری است.
دندان عقل سالم را باید کشید؟
دندان عقلی که کامل رویش یافته، با دندان مقابلش جفت میشود، مسواک و نخ به آن میرسد و در عکس مشکلی ندارد، میتواند بماند. کشیدن چنین دندانی فقط «برای پیشگیری» توصیهی همگانی نیست. دربارهی دندان نهفتهی کاملاً بیعلامت هم تصمیم یکسان نیست: گاهی پایش دورهای با عکس کافی است و گاهی، بهویژه در جوانی که ریشه هنوز کامل نشده و بهبود سریعتر است، دندانپزشک کشیدن را منطقیتر میداند. این تصمیم پس از عکس و گفتوگو دربارهی خطر نگه داشتن در برابر خطر جراحی گرفته میشود، نه با یک قانون کلی.
عوارض جراحی نکردن دندان عقل نهفته
این سؤال درست است، چون گذاشتن دندان هم بیهزینه نیست. اگر دندان عقل نیمهنهفتهای که مشکلساز است نگه داشته شود، ممکن است این اتفاقها بیفتد:
- حملههای تکراری التهاب و عفونت لثه که هر بار ممکن است شدیدتر شود و گاهی به تورم صورت برسد.
- پوسیدگی پشت دندان آسیای دوم که دیر کشف میشود و گاهی به عصبکشی آن دندان سالم ختم میشود.
- بزرگ شدن کیست اطراف دندان نهفته، که نادر است ولی جراحی را بعداً بزرگتر میکند.
- سختتر شدن جراحی در سنین بالاتر، چون ریشه کاملتر و استخوان متراکمتر میشود و بهبود کندتر است.
از آن طرف، دندانی که هیچ مشکلی ندارد با جراحی نکردن آسیبی نمیزند. به همین دلیل معاینهی دورهای و عکس، از هر دو اشتباه جلوگیری میکند: هم کشیدن بیدلیل، هم دیر رسیدن.
نکتهی پزشکی: رایج است که مردم شلوغی یا جابهجایی دندانهای جلو در بزرگسالی را به دندان عقل نسبت دهند. شواهد علمی برای اینکه دندان عقل علت اصلی کج شدن دندانهای جلو باشد قوی نیست و این دلیل بهتنهایی برای کشیدن کافی شمرده نمیشود. اگر نگران جابهجایی دندانها هستید، با دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی مشورت کنید.
گام اول تا سوم: پیش از جراحی چه اتفاقی میافتد؟
جراحی خوب از جلسهی معاینه شروع میشود، نه از روز جراحی. در این جلسه سه کار انجام میشود: دندان و لثه معاینه میشود، عکس گرفته یا بررسی میشود، و سابقهی پزشکی و داروهای شما مرور میشود. اگر هر کدام از این سه ناقص بماند، احتمال غافلگیری در روز جراحی بیشتر میشود.
گام اول: معاینه و عکس رادیوگرافی
برای دندان عقل، عکس پانورامیک (OPG) معمولاً پایهی تصمیم است. در این عکس کل فک بالا و پایین، زاویهی دندان، طول و شکل ریشهها، فاصله تا کانال عصب فک پایین و فاصله تا سینوس فک بالا دیده میشود. اگر عکس پانورامیک نشان دهد ریشه با کانال عصب روی هم افتاده یا نشانههای نزدیکی جدی دارد، دندانپزشک ممکن است تصویربرداری سهبعدی (CBCT) درخواست کند تا رابطهی واقعی ریشه و عصب روشن شود. CBCT برای همه لازم نیست؛ فقط وقتی جواب آن واقعاً روی تصمیم اثر دارد.
اگر عکس جدید از جای دیگری دارید، همراه بیاورید. عکس قدیمی چندساله برای تصمیم دربارهی جراحی کافی نیست، ولی برای مقایسه مفید است.
گام دوم: سابقهی پزشکی و داروها
این مرحله را سرسری نگیرید. چند وضعیت هست که دندانپزشک باید از قبل بداند تا برنامه را تنظیم کند:
| وضعیت یا دارو | چرا مهم است | معمولاً چه میشود |
|---|---|---|
| داروهای رقیقکنندهی خون (وارفارین، داروهای ضدانعقاد جدید، آسپرین، کلوپیدوگرل) | خطر خونریزی بیشتر | دارو خودسرانه قطع نمیشود؛ با پزشک معالج هماهنگی و اقدامات موضعی کنترل خونریزی انجام میشود. برای وارفارین معمولاً آزمایش INR تازه خواسته میشود |
| داروهای پوکی استخوان یا داروهای مشابه که در درمان برخی سرطانها تزریق میشوند | خطر نادر اما جدی ترمیم نشدن استخوان فک | باید حتماً گفته شود؛ گاهی برنامهی جراحی تغییر میکند یا ارجاع لازم است |
| سابقهی پرتودرمانی سر و گردن | خونرسانی استخوان فک کم شده | معمولاً ارجاع به مرکز تخصصی |
| دیابت کنترلنشده | ترمیم کندتر و خطر عفونت بیشتر | ابتدا کنترل قند؛ جراحی غیرفوری عقب میافتد |
| بیماری قلبی، دریچهی مصنوعی، سابقهی اندوکاردیت | گاهی آنتیبیوتیک پیشگیری لازم است | هماهنگی با پزشک قلب |
| بارداری | جراحی انتخابی بهتر است عقب بیفتد | درمان فوری با احتیاط انجام میشود (در بخش عوارض توضیح دادهایم) |
| قرص ضدبارداری | با خطر بیشتر خشکی حفره مرتبط دانسته شده | آگاهی و رعایت دقیقتر مراقبتها |
نکتهی پزشکی: هیچوقت داروی رقیقکنندهی خون را به این دلیل که «فردا دندان میکشم» خودتان قطع نکنید. قطع این داروها میتواند خطر لخته، سکتهی مغزی یا قلبی را بالا ببرد؛ خطری که خیلی بزرگتر از خونریزی قابلکنترل دندان است. تصمیم با دندانپزشک و پزشک معالج است.
گام سوم: گفتوگو دربارهی گزینهها و خطرها
پیش از جراحی باید بدانید چرا این کار پیشنهاد شده، اگر انجام ندهید چه میشود، چه عوارضی محتمل است و دورهی بهبود چقدر است. اگر دندان خیلی به عصب نزدیک است، گاهی گزینهای به نام «برداشتن تاج و نگه داشتن ریشه» (کرونکتومی) هم مطرح میشود که در آن فقط تاج دندان برداشته و ریشهی نزدیک عصب عمداً در جای خود گذاشته میشود. این روش برای همه مناسب نیست و تصمیم دربارهاش با دندانپزشک یا جراح است؛ اما خوب است بدانید چنین راهی هم وجود دارد.
جراحی دندان عقل نهفته روی عصب خطرناک است؟
این از پرجستوجوترین نگرانیهاست. در فک پایین عصبی از داخل استخوان میگذرد که حس لب پایین، چانه و لثهی همان سمت را میدهد. عصب دیگری هم در سمت داخل فک، نزدیک زبان، قرار دارد. وقتی ریشهی دندان عقل به این عصبها نزدیک است، احتمال آسیب به آنها بیشتر است.
واقعیت این است که بیشتر آسیبهای عصبی بعد از جراحی دندان عقل موقتاند: فرد چند روز تا چند هفته، گاهی چند ماه، احساس بیحسی، مورمور یا سوزنسوزن شدن در لب یا زبان دارد و بهتدریج بهتر میشود. ماندگار شدن آن نادر است، اما صفر نیست. «خطرناک» بودن یعنی خطر بیشتر از معمول، نه اینکه حتماً اتفاق میافتد. کاری که از دست شما برمیآید این است که دندانپزشک را مجبور به عجله نکنید، اگر عکس سهبعدی خواست انجام دهید و بعد از جراحی اگر بیحسی بیش از یک روز ماند، حتماً خبر بدهید تا پیگیری شود.
چکلیست شب پیش از جراحی
- شام سبک بخورید و صبح روز جراحی هم، مگر خلافش گفته شده باشد، صبحانهی سبک بخورید. با شکم خالی و قند پایین، احتمال ضعف و سرگیجه روی صندلی بیشتر است.
- داروهای همیشگیتان را طبق دستور پزشک خودتان مصرف کنید و فهرست آنها را همراه بیاورید.
- از شب قبل و تا جایی که میتوانید، سیگار و قلیان نکشید.
- برای بعد از جراحی، یخ یا کیسهی سرد، غذای نرم (ماست، سوپ ولرم، پوره) و مسکنی که دندانپزشک گفته، در خانه آماده داشته باشید.
- برای یکی دو روز بعد کار سنگین، ورزش یا سفر برنامهریزی نکنید.
- اگر سرماخوردگی شدید، تب یا گلودرد دارید، پیش از آمدن تماس بگیرید؛ ممکن است بهتر باشد جراحی چند روز عقب بیفتد.
بیحسی موضعی یا بیهوشی؟
بیشتر جراحیهای دندان عقل، حتی نهفته، با بیحسی موضعی انجام میشوند. شما بیدارید، فشار و صدای ابزار را حس میکنید، اما نباید درد تیز داشته باشید. بیهوشی عمومی برای موارد خاص است: جراحیهای خیلی گسترده، کشیدن همزمان چند دندان نهفتهی دشوار در برخی افراد، یا بیمارانی که به دلیل شرایط پزشکی یا اضطراب شدید نمیتوانند با بیحسی موضعی همکاری کنند. بیهوشی عمومی خطرها و آمادگیهای خودش را دارد و در اتاق عمل بیمارستان انجام میشود؛ اگر برای شما لازم باشد، ارجاع داده میشوید. در بخش دندانپزشکی آذرنجات جراحیهای سرپایی با بیحسی موضعی انجام میشوند.
گام چهارم: روز جراحی؛ جراحی دندان عقل چطوریه؟
دانستن اینکه دقیقاً چه اتفاقی میافتد، بخش بزرگی از اضطراب را کم میکند. روند معمول این است:
- بیحسی: ابتدا گاهی ژل بیحسی روی لثه زده میشود و بعد تزریق انجام میشود. سوزش کوتاهی در لحظهی تزریق طبیعی است. چند دقیقه صبر میشود تا بیحسی کامل شود؛ لب و زبان آن سمت سنگین و بیحس میشود.
- برش لثه: برای دندان نهفته، یک برش کوچک داده و لثه کنار زده میشود تا دندان و استخوان دیده شود.
- برداشتن استخوان یا تقسیم دندان: اگر لازم باشد، با فرز مقدار کمی از استخوان برداشته میشود و دندان به چند تکه تقسیم میشود تا با فشار کمتر و آسیب کمتر به استخوان بیرون بیاید. صدای فرز و حس لرزش طبیعی است.
- خارج کردن دندان و تمیز کردن حفره: قطعهها خارج میشوند، حفره شستوشو و لبههای تیز استخوان صاف میشود.
- بخیه: لثه سر جایش برگردانده و بخیه میشود. بخیهها ممکن است جذبی باشند یا بعد از حدود یک هفته کشیده شوند.
- گاز استریل و دستورها: گاز روی محل گذاشته میشود و دستور مراقبت، شفاهی و کتبی، به شما و همراهتان گفته میشود.
جراحی دندان عقل درد دارد؟
در حین جراحی، با بیحسی کامل، نباید درد داشته باشید. اگر در وسط کار جایی تیر کشید، دستتان را بالا بیاورید؛ میشود بیحسی بیشتری تزریق کرد. چیزی که بیشتر افراد حس میکنند فشار است، بهویژه هنگام خارج کردن دندان. درد اصلی بعد از تمام شدن اثر بیحسی، یعنی چند ساعت بعد، شروع میشود. به همین دلیل دندانپزشک معمولاً میگوید اولین نوبت مسکن را پیش از رفتن کامل بیحسی بخورید. درد معمولاً در یکی دو روز اول بیشتر است و بعد رو به کاهش میرود.
جراحی دندان عقل چقدر طول میکشد؟
خود کار، از تزریق تا آخرین بخیه، معمولاً از حدود بیست دقیقه برای موارد سادهتر تا یک ساعت یا کمی بیشتر برای دندان نهفتهی افقی در استخوان طول میکشد. با زمان پذیرش، آمادهسازی و توضیحات بعد از جراحی، بهتر است یکی دو ساعت کامل برای مراجعه وقت بگذارید. کسی را هم همراه بیاورید، بهخصوص اگر اضطراب دارید یا جراحی دشوارتر پیشبینی شده است.
گام پنجم: مراقبتهای بعد از کشیدن دندان عقل، ساعت به ساعت
بیشتر مشکلاتی که بعد از جراحی دندان عقل پیش میآید به چند ساعت و چند روز اول برمیگردد. هدف اصلی همهی این مراقبتها یک چیز است: لختهی خونی که داخل حفره تشکیل میشود سر جایش بماند. این لخته پایهی ترمیم است؛ اگر زود جدا شود، استخوان در معرض قرار میگیرد و درد شدید خشکی حفره شروع میشود. جدول زیر خلاصهی برنامه است و در ادامه هر بخش را باز کردهایم:
| زمان | چه انتظاری داشته باشید | چه کار کنید |
|---|---|---|
| یک ساعت اول | نشت خون از محل، بیحسی لب و زبان | گاز را با فشار ملایم و یکنواخت گاز بگیرید؛ حرف نزنید و گاز را مدام عوض نکنید |
| تا پایان روز اول | رگهی خون در بزاق، شروع درد با رفتن بیحسی | کمپرس سرد متناوب، مسکن طبق دستور، غذای نرم و ولرم، بدون تف، نی و دهانشویهی محکم |
| روز دوم و سوم | اوج تورم و گاهی کبودی، سختی باز کردن دهان | شستوشوی آرام با آب نمک ولرم پس از غذا، استراحت با سر بالا، ادامهی مسکن در صورت نیاز |
| روز چهارم تا هفتم | کاهش تدریجی تورم و درد | بازگشت تدریجی به غذای معمولی، مسواک دقیق دندانهای دیگر، مراجعه برای کشیدن بخیه اگر لازم است |
| هفتهی دوم تا چهارم | بسته شدن لثه، حفره هنوز گود است | تمیز نگه داشتن حفره طبق دستور، پرهیز از جویدن سخت با همان سمت |
| یک تا چند ماه بعد | پر شدن تدریجی استخوان | معمولاً بدون علامت؛ معاینهی پیگیری طبق برنامه |
خونریزی: چقدر طبیعی است؟
نشت کم خون و صورتی بودن بزاق تا یک شب طبیعی است. چیزی که طبیعی نیست، خونریزیای است که دهان را مدام پر میکند. اگر گاز اولیه را برداشتید و هنوز خون تازه میآید، یک گاز تمیز تاشده را دقیقاً روی حفره بگذارید و نیم ساعت تا یک ساعت محکم گاز بگیرید. کیسهی چای سیاه خیسشده و سردشده هم بهجای گاز به کار میرود، چون مواد آن به انقباض رگها کمک میکند. سر را بالا نگه دارید، خم نشوید و فعالیت سنگین نکنید. اگر با این کار پس از یک ساعت بند نیامد، تماس بگیرید یا مراجعه کنید.
تورم و کبودی
تورم بخشی از واکنش طبیعی بدن است و معمولاً روز دوم و سوم به اوج میرسد. در روز اول کمپرس سرد را بیست دقیقه روی گونه بگذارید و بیست دقیقه بردارید؛ یخ را مستقیم روی پوست نگذارید. از روز دوم به بعد، برخی دندانپزشکان کمپرس گرم ملایم را توصیه میکنند تا تورم زودتر جمع شود. شب با دو بالش بخوابید. کبودی زرد یا بنفش روی گونه و گاهی زیر فک، بهویژه در افراد مسنتر، ممکن است تا یک هفته بماند و خطرناک نیست. تورمی که بعد از روز سوم دوباره بیشتر شود یا با تب همراه باشد، طبیعی نیست.
درد و مسکن
درد معمولاً در ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول بیشتر است و بعد آرامآرام کم میشود. برای بیشتر افراد، مسکنهایی که دندانپزشک تجویز میکند و بهصورت منظم، نه فقط وقتی درد غیرقابلتحمل شد، خورده میشوند، کافیاند. چند نکته را رعایت کنید: مسکن را با معدهی خالی نخورید، بیش از مقدار گفتهشده مصرف نکنید، اگر زخم معده، بیماری کلیه یا بارداری دارید یا داروی رقیقکنندهی خون میخورید، نوع مسکن را حتماً با دندانپزشک هماهنگ کنید، و آسپرین را خودسرانه برای درد دندان نخورید چون خونریزی را بیشتر میکند.
نکتهی پزشکی: درد بعد از جراحی دندان عقل باید روندی رو به کاهش داشته باشد. اگر روز سوم یا چهارم، درست وقتی انتظار دارید بهتر شوید، درد ناگهان بدتر شد، به گوش و شقیقه تیر کشید و مسکن اثر نکرد، احتمال خشکی حفره را جدی بگیرید. این حالت با مسکن قویتر در خانه درست نمیشود و به معاینه نیاز دارد.
بعد از کشیدن دندان عقل چه بخوریم؟
تا وقتی بیحسی کامل نرفته، غذا نخورید؛ ممکن است لب یا زبانتان را گاز بگیرید و متوجه نشوید. بعد از آن، غذای نرم و ولرم انتخاب کنید و با سمت مقابل بجوید. چند پیشنهاد عملی برای چند روز اول:
- ماست، دوغ بیگاز، شیر و فرنی ولرم یا خنک
- سوپ و آش رقیق که زیاد داغ نباشد و تکهی سخت نداشته باشد
- پورهی سیبزمینی، تخممرغ نیمبند و حلیم ولرم
- موز رسیده و کمپوت نرم
از اینها چند روز پرهیز کنید: خوراکیهای ریز و سخت مثل تخمه، آجیل، برنج دانهدانهی خشک و نان سنگک تُرد که ذرههایشان داخل حفره میرود؛ غذای خیلی داغ و تند؛ نوشابهی گازدار؛ و الکل. نوشیدن با نی را هم کنار بگذارید، چون مکش داخل دهان لخته را جابهجا میکند. آب کافی بنوشید؛ کمآبی هم ترمیم را کند میکند.
مسواک، شستوشو و بخیه
در ۲۴ ساعت اول دهان را محکم نشویید و تف نکنید؛ بزاق را قورت بدهید یا بگذارید آرام از دهان بیرون برود. از روز دوم، بعد از هر وعده، یک لیوان آب ولرم با حدود نصف قاشق چایخوری نمک را آرام در دهان بچرخانید و رها کنید، بدون قرقرهی محکم. مسواک زدن بقیهی دندانها را از همان شب اول ادامه دهید، فقط نزدیک محل جراحی با دقت و آرام. دهانشویهی خاص را فقط اگر تجویز شده استفاده کنید.
اگر بخیهی غیرجذبی دارید، معمولاً حدود یک هفته بعد کشیده میشود. بخیهی جذبی خودش طی یکی دو هفته میافتد یا حل میشود. اگر بخیه زودتر باز شد ولی خونریزی ندارید، معمولاً جای نگرانی نیست؛ برای اطمینان خبر بدهید.
سیگار و قلیان
سیگار یکی از عوامل مهم خشکی حفره و دیر خوب شدن زخم است. هم مکیدن آن لخته را جابهجا میکند و هم مواد دود، خونرسانی لثه را کم میکنند. قلیان هم همین اثر را دارد و چون مکش آن قویتر است، شاید بدتر. دستکم چند روز، و هرچه بیشتر بهتر، کنار بگذارید. اگر نمیتوانید، دستکم در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول نکشید و به دندانپزشک بگویید سیگاری هستید تا مراقبتها را دقیقتر برایتان تنظیم کند.
جراحی دندان عقل چقدر طول میکشد خوب شود؟
جواب این سؤال به این بستگی دارد که منظورتان از «خوب شدن» چیست. بیشتر افراد بعد از جراحی دندان عقل پایین، دو تا سه روز ناراحتی جدی دارند، در پایان هفتهی اول به کار و زندگی عادی برمیگردند و حدود دو هفته بعد دیگر چیز خاصی حس نمیکنند. لثهی روی حفره معمولاً در دو تا چهار هفته بسته میشود، اما پر شدن کامل استخوان داخل حفره چند ماه طول میکشد و بیصدا اتفاق میافتد.
چه چیزهایی بهبود را کند میکند؟
- دندان نهفتهی عمیق یا افقی در فک پایین که برداشتن استخوان بیشتری لازم داشته
- سن بالاتر؛ بهطور معمول بهبود در جوانی سریعتر است
- سیگار و قلیان
- دیابت کنترلنشده و برخی بیماریها یا داروهایی که ایمنی را کم میکنند
- عفونت فعال پیش از جراحی
- رعایت نکردن مراقبتهای روز اول
برنامهی کار و درس
اگر کار پشتمیزی دارید، معمولاً یکی دو روز استراحت کافی است. برای کار بدنی سنگین، ورزش شدید یا شغلهایی که زیاد حرف زدن میخواهند، برنامهی سه تا پنج روزه منطقیتر است. دانشجوها و دانشآموزان بهتر است جراحی را به هفتهی امتحان نیندازند. اگر قرار است هر دو سمت جراحی شوند، دندانپزشک ممکن است جلسهها را جدا کند تا همیشه یک سمت برای جویدن داشته باشید؛ این را از قبل بپرسید.
عوارض جراحی دندان عقل: کدام طبیعی است، کدام نه؟
هر جراحی، حتی کوچک، عارضهی احتمالی دارد. صادقانه بگوییم: بیشتر افراد فقط درد، تورم و محدودیت باز کردن دهان چندروزه را تجربه میکنند که جزو روند طبیعی است. عوارض واقعی کمتر رخ میدهند، اما شناختنشان کمک میکند بهموقع کمک بگیرید.
| عارضه | چقدر رایج است | نشانه | چه کار کنید |
|---|---|---|---|
| درد، تورم، کبودی، سختی باز کردن دهان | بسیار رایج؛ بخشی از روند | اوج در روز دوم و سوم | مراقبتهای گفتهشده؛ اگر بعد از روز سوم بدتر شد، تماس |
| خشکی حفره | نسبتاً رایجتر در دندان عقل پایین و افراد سیگاری | درد شدید روز دوم تا چهارم، تیر کشیدن به گوش، بوی بد | مراجعه برای شستوشو و پانسمان دارویی حفره |
| عفونت محل جراحی | کمتر رایج | تورم دوباره، تب، چرک، درد ضرباندار | مراجعه؛ آنتیبیوتیک در صورت تشخیص عفونت |
| خونریزی طولانی | کم؛ بیشتر در مصرفکنندگان رقیقکنندهی خون | خونریزیای که با یک ساعت فشار گاز بند نمیآید | فشار گاز، تماس یا مراجعه |
| بیحسی یا مورمور لب، چانه یا زبان | کم؛ بیشتر در دندان نزدیک عصب | ماندن بیحسی بیش از یک روز | حتماً اطلاع دهید تا پیگیری شود؛ بیشتر موارد موقتاند |
| ارتباط حفره با سینوس (فک بالا) | کم | رد شدن مایع از دهان به بینی، هوای رد شده هنگام فین کردن | فین نکنید، با دهان باز عطسه کنید، اطلاع دهید |
| آسیب به دندان کناری یا ترمیم آن | کم | لقی یا شکستگی پرکردگی دندان جلویی | بررسی در جلسهی پیگیری |
خشکی حفره دندان: چیست و چطور پیشگیری کنیم؟
خشکی حفره یا آلوئولار اوستئیت وقتی رخ میدهد که لختهی خون داخل حفره زود از بین برود یا جدا شود و استخوان در معرض قرار گیرد. این مهمترین جواب به جستوجوی «علت درد شدید بعد از کشیدن دندان عقل چیست» است. نشانهی آن دردی است که معمولاً دو تا چهار روز پس از کشیدن، وقتی باید بهتر شوید، بدتر میشود، به گوش و شقیقه تیر میکشد و با مسکنهای معمول خوب کنترل نمیشود؛ گاهی حفره خالی به نظر میرسد و بوی بد دارد. سیگار، کشیدن دندان عقل پایین، سابقهی خشکی حفره و رعایت نکردن مراقبتهای روز اول خطر آن را بیشتر میکنند.
خشکی حفره عفونت جدی نیست و خطر جانی ندارد، اما درد آن واقعی است. درمانش در خانه نیست: دندانپزشک حفره را آرام شستوشو میدهد و پانسمان دارویی داخل آن میگذارد که درد را معمولاً خیلی زود کم میکند؛ گاهی چند بار تعویض لازم است. مؤثرترین پیشگیری همان چیزهای ساده است: تف نکردن، نی نزدن، سیگار نکشیدن و شستوشوی محکم نکردن در روزهای اول.
آیا بعد از جراحی دندان عقل آنتیبیوتیک لازم است؟
بیشتر کشیدنهای دندان، حتی بسیاری از جراحیهای دندان عقل، بدون آنتیبیوتیک بهخوبی ترمیم میشوند. آنتیبیوتیک معمولاً وقتی تجویز میشود که عفونت فعال با تورم یا تب وجود داشته باشد، جراحی گسترده باشد یا بیمار شرایطی مثل ضعف ایمنی یا برخی بیماریهای قلبی داشته باشد. مصرف بیدلیل آن عوارض گوارشی و حساسیت دارویی را به دنبال دارد، به مقاومت میکروبی کمک میکند و جلوی خشکی حفره را هم بهطور قطعی نمیگیرد. اگر تجویز شد، دوره را کامل کنید؛ اگر نشد، خودتان از داروهای مانده در خانه مصرف نکنید.
کشیدن دندان عقل با عفونت
اگر لثهی روی دندان عقل ورم کرده، دهان باز نمیشود و تب دارید، گاهی دندانپزشک ترجیح میدهد اول عفونت را با شستوشو، تخلیهی چرک یا دارو آرام کند و بعد دندان را بکشد؛ گاهی هم کشیدن دندان خودش بخشی از درمان عفونت است. این تصمیم به شدت عفونت و موقعیت دندان بستگی دارد. چیزی که مهم است: عفونت دندان عقل پایین را دستکم نگیرید، چون فضاهای کف دهان و گردن به این ناحیه راه دارند.
چه وقت نباید منتظر ماند؟ فوراً ۱۱۵
این نشانهها با تماس تلفنی و صبر کردن تا صبح حل نمیشوند:
- تورمی که به زیر فک، گردن یا زیر زبان رسیده و کف دهان را بالا آورده است
- سختی بلعیدن، آب دهانی که نمیتوانید قورت بدهید، یا تغییر صدا
- سختی نفس کشیدن
- تب بالا همراه با بیحالی شدید
- خونریزی شدیدی که با فشار گاز کنترل نمیشود، بهویژه همراه با سرگیجه یا رنگپریدگی
- تورم اطراف چشم بعد از جراحی دندان بالا
در این حالتها با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیکترین اورژانس بیمارستانی بروید. برای خونریزی یا درد در ساعاتی که بخش دندانپزشکی پذیرش ندارد، اورژانس شبانهروزی درمانگاه آذرنجات در همان مجموعه میتواند ارزیابی اولیه انجام دهد و اگر لازم باشد اعزام را هماهنگ کند.
دندان عقل بالا یا پایین، در بارداری، و اشتباههای رایج
کشیدن دندان عقل بالا راحتتر است یا پایین؟
بهطور معمول کشیدن دندان عقل بالا آسانتر است و دورهی بهبودش کوتاهتر. استخوان فک بالا متخلخلتر است، دندانهای بالا کمتر در استخوان گیر میکنند و عصب مهم حسی در مسیر آنها نیست. عارضهی خاص فک بالا نزدیکی ریشه به سینوس است؛ اگر بعد از جراحی گفته شد حفره با سینوس ارتباط پیدا کرده، تا چند روز فین نکنید، با دهان باز عطسه کنید، با نی ننوشید و پرواز و غواصی را عقب بیندازید. دندان عقل پایین، بهویژه نهفته و افقی، معمولاً جراحی دشوارتری دارد و احتمال خشکی حفره و درگیری عصب در آن بیشتر است.
کشیدن دندان عقل در بارداری
اگر باردارید، جراحی انتخابی دندان عقل معمولاً به بعد از زایمان موکول میشود. اما اگر درد شدید یا عفونت دارید، درمان را به تعویق نیندازید؛ عفونت درماننشده برای مادر و جنین خطرناکتر از درمان دندانپزشکی است. درمانهای ضروری را معمولاً در سهماههی دوم راحتتر میشود انجام داد، بیحسی موضعی رایج در دندانپزشکی در بارداری بهطور معمول قابل استفاده دانسته میشود و عکس دندان فقط در صورت لزوم و با رعایت حفاظت گرفته میشود. حتماً بارداریتان را، حتی اگر مطمئن نیستید، پیش از هر عکس و دارو بگویید و دربارهی مسکن و آنتیبیوتیک با دندانپزشک و ماما یا پزشک خود هماهنگ باشید. برای سؤالهای بارداری میتوانید از بخش زنان و مامایی آذرنجات هم کمک بگیرید.
اشتباههای رایج بعد از جراحی
- عوض کردن مدام گاز در ساعت اول برای «دیدن اینکه خون بند آمده یا نه»
- قرقرهی آب نمک غلیظ و محکم در همان روز اول
- سیگار کشیدن «فقط یک نخ» در شب اول
- خوردن آنتیبیوتیکهای مانده در خانه بدون تجویز
- گذاشتن قرص مسکن یا آسپرین روی لثه کنار حفره، که لثه را میسوزاند
- قطع داروی رقیقکنندهی خون بدون مشورت
- بیتوجهی به بیحسیای که بعد از یک روز رفع نشده
هزینه جراحی دندان عقل به چه عواملی بستگی دارد؟
«قیمت جراحی دندان عقل» یکی از پرتکرارترین جستوجوهاست، اما عدد واحدی که برای همه درست باشد وجود ندارد. آنچه هزینه را تعیین میکند اینهاست:
- نوع کشیدن: کشیدن ساده، نیمهنهفته، نهفته در بافت نرم یا نهفته در استخوان
- موقعیت دندان: افقی یا عمیق بودن و نزدیکی به عصب یا سینوس
- تصویربرداری لازم: فقط پانورامیک یا CBCT هم
- تعداد دندانها و اینکه در یک جلسه انجام میشوند یا چند جلسه
- درمانهای همراه: مثل درمان عفونت پیش از جراحی یا آمادهسازی حفره برای ایمپلنت
- پوشش بیمه: سهم بیمهی پایه یا تکمیلی به قرارداد بیمهی شما بستگی دارد
بعد از معاینه و دیدن عکس، میشود برآورد روشنتری داد. برای زمان پذیرش و اینکه بیمهی شما در بخش دندانپزشکی پذیرفته میشود یا نه، از صفحهی نوبت جراحی دهان و دندان آذرنجات یا با شمارهی 0914-914-4498 تماس بگیرید.
جمعبندی عملی: از تصمیم تا بهبود
- هر دندان عقلی کشیدن نمیخواهد؛ تصمیم بعد از معاینه و عکس گرفته میشود.
- داروها و بیماریهایتان را کامل بگویید و رقیقکنندهی خون را خودسرانه قطع نکنید.
- با بیحسی موضعی، حین جراحی فشار حس میکنید، نه درد تیز.
- ۲۴ ساعت اول: گاز، کمپرس سرد، بدون تف، نی، سیگار و شستوشوی محکم.
- تورم روز دوم و سوم طبیعی است؛ بدتر شدن درد در روز سوم و چهارم طبیعی نیست.
- بیحسیای که بعد از یک روز ماند را گزارش دهید.
- تورم گردن، سختی بلع یا نفس: ۱۱۵ یا اورژانس بیمارستان.
اگر بعد از کشیدن دندان قرار است جای خالی آن پر شود، راهنمای ایمپلنت و کاشت دندان و راهنمای روکش، بریج و دندان مصنوعی مسیر بعدی را توضیح میدهند. اگر هنوز امید به نگه داشتن دندان هست، پیش از تصمیم به کشیدن، راهنمای عصبکشی و درمان ریشه را هم بخوانید. برای معاینهی اولیه و جرمگیری پیش از جراحی هم بخش دندانپزشکی عمومی در کنار شماست.
آمادهی مراجعه هستید؟
شرایط پذیرش، مراحل مراجعه و فرم درخواست در صفحهی خدمت است.
جراحی دهان و دندان در آذرنجات
پشتیبانی
24 ساعتهپشتیبانی تلفنی
پشتیبانی آنلاین