انکولوژی چیست و متخصص انکولوژی چه کاری انجام میدهد؟
انکولوژی (که گاهی «آنکولوژی» هم نوشته میشود و هر دو یک معنا دارند) شاخهای از پزشکی است که به تشخیص، درمان و پیگیری سرطان میپردازد. سرطان یک بیماری واحد نیست. سرطان پستان با سرطان خون، و سرطان روده با سرطان ریه، از نظر رفتار، سرعت پیشرفت و درمان تفاوتهای زیادی دارند. به همین دلیل انکولوژی هم یک تخصص تکنفره نیست؛ مجموعهای از پزشکان با رشتههای مختلف است که هر کدام بخشی از کار را بر عهده دارند.
وقتی کسی در خانواده تشخیص سرطان میگیرد، اولین سردرگمی معمولاً همین است: «باید پیش کدام دکتر برویم؟» جراح؟ متخصص خون و سرطان؟ پرتودرمانی؟ این راهنما دقیقاً برای جواب دادن به همین سؤال نوشته شده است. در ادامه میخوانید هر بخش از درمان سرطان کار کیست، هر خدمت انکولوژی برای چه مشکلی است و مسیر منطقی مراجعه از اولین شک تا پیگیری پس از درمان چگونه است.
شاخههای اصلی انکولوژی
- انکولوژی داخلی یا فوق تخصص خون و سرطان (هماتولوژی و انکولوژی): درمانهای دارویی سرطان مثل شیمیدرمانی، درمان هدفمند، ایمنیدرمانی و هورموندرمانی را برنامهریزی و هدایت میکند. بیماریهای خون مثل کمخونیهای پیچیده و سرطانهای خون هم در حوزهی همین تخصص است.
- رادیوانکولوژی یا پرتودرمانی انکولوژی: درمان با اشعه را طراحی و اجرا میکند. وقتی در جستوجوها «متخصص رادیوتراپی انکولوژی» میبینید، منظور همین رشته است.
- جراحی انکولوژی: جراحانی که برداشتن تومور و غدد لنفاوی درگیر، و گاهی نمونهبرداری را انجام میدهند.
- انکولوژی زنان: سرطانهای رحم، تخمدان و دهانهی رحم را تشخیص میدهد و اغلب جراحی آنها را انجام میدهد.
- انکولوژی کودکان: سرطانهای دوران کودکی با بزرگسالان فرق دارند و فوق تخصص خون و سرطان کودکان درمانشان را بر عهده دارد.
در کنار این پزشکان، پاتولوژیست (که نمونهی بافت را زیر میکروسکوپ بررسی میکند)، رادیولوژیست، پرستار آموزشدیدهی انکولوژی، داروساز، متخصص تغذیه و روانشناس هم بخشی از تیم درماناند. در بسیاری از مراکز، تصمیم دربارهی بیماران پیچیده در جلسهای مشترک میان همین پزشکان گرفته میشود که به آن «تومور بورد» یا کمیسیون سرطان میگویند.
نکتهی پزشکی: اگر جراح، انکولوژیست و پرتودرمانگر در مسیر درمان شما حرفهای متفاوتی میزنند، لزوماً با هم مخالف نیستند؛ هر کدام از زاویهی کار خود حرف میزنند. بخواهید یکی از آنها، معمولاً متخصص انکولوژی، برنامهی کلی و ترتیب مراحل را برای شما یکجا توضیح دهد.
بخش شیمیدرمانی و انکولوژی آذرنجات چه خدماتی خواهد داشت؟
بخش شیمیدرمانی و انکولوژی درمانگاه آذرنجات در تبریز در حال راهاندازی است و هنوز بیمار نمیپذیرد. این راهنما آموزشی است و قرار است به شما کمک کند مسیر درمان را بشناسید؛ چه درمانتان جای دیگری در جریان باشد و چه هنوز در مرحلهی بررسی باشید. اگر میخواهید از زمان شروع پذیرش باخبر شوید، اطلاعات تماس و وضعیت بهروز را در صفحهی بخش شیمیدرمانی و انکولوژی آذرنجات ببینید.
این بخش پنج خدمت پیشبینیشده دارد. هر کدام برای مرحلهی متفاوتی از مسیر بیماری طراحی شده است. جدول زیر کمک میکند بفهمید هر خدمت به کار چه کسی میآید:
| خدمت | برای چه مشکلی | چه زمانی سراغش میروند |
|---|---|---|
| ویزیت متخصص انکولوژی | بررسی پرونده، توضیح تشخیص و مرحلهی بیماری، گزینههای درمان | پس از جواب پاتولوژی یا تصویربرداری مشکوک؛ در طول درمان برای ارزیابی پاسخ |
| شیمیدرمانی سرپایی | تزریق داروهای ضدسرطان طبق نسخهی کتبی متخصص، بدون بستری طولانی | وقتی متخصص انکولوژی برنامهی شیمیدرمانی را نوشته است |
| مشاوره و برنامهریزی درمان | توضیح ترتیب مراحل درمان، هدف هر مرحله و تصمیمهای مهم | در شروع مسیر یا وقتی برنامه تغییر میکند |
| مراقبتهای حمایتی بیماران سرطانی | کنترل عوارض مثل تهوع، درد و خستگی؛ تغذیه و حمایت روانی | از همان روز تشخیص تا مدتها بعد از درمان |
| پیگیری و پایش درمان | آزمایشها و ویزیتهای دورهای، بررسی عوارض دیررس و احتمال بازگشت | پس از پایان درمان اصلی و در فاصلهی دورههای درمان |
کدام خدمت برای وضعیت شما مناسبتر است؟
اگر هنوز تشخیص قطعی ندارید و فقط یک علامت یا یک گزارش مشکوک در دست دارید، شروع کار ویزیت پزشک است، نه شیمیدرمانی. اگر تشخیص قطعی دارید ولی نمیدانید چه مراحلی پیش رو است، ویزیت متخصص انکولوژی و جلسهی برنامهریزی درمان کمک میکند. اگر برنامهی شیمیدرمانی نوشته شده، خدمت شیمیدرمانی سرپایی مرتبط است. اگر عوارض درمان زندگی روزمره را سخت کرده، مراقبت حمایتی پاسخ شماست. و اگر درمان تمام شده، پیگیری منظم مهمترین قدم بعدی است.
یک نکته را جدی بگیرید: هیچکدام از این خدمتها جایگزین هم نیستند و هیچکدام بدون نظر متخصص انکولوژی معنا ندارند. نوع دارو، تعداد جلسه، زمان پرتودرمانی یا جراحی را فقط پزشک معالج پس از بررسی کامل پرونده تعیین میکند.
انکولوژی، هماتولوژی و پرتودرمانی: سه عبارت که با هم اشتباه میشوند
«هماتولوژی» یعنی علم بیماریهای خون. «انکولوژی» یعنی علم سرطان. در ایران درمان دارویی سرطان بزرگسالان معمولاً با پزشکی است که پس از تخصص داخلی، فوق تخصص «خون و سرطان» گرفته است؛ برای همین روی تابلو و نسخهها اغلب عبارت «هماتولوژی و انکولوژی» را میبینید. پرتودرمانی رشتهی جداگانهای است و متخصص آن را «رادیوانکولوژیست» یا «متخصص پرتودرمانی انکولوژی» مینامند. پس اگر پزشکتان شما را برای «رادیوتراپی» ارجاع داد، باید به مرکز پرتودرمانی بروید، نه بخش شیمیدرمانی.
این سردرگمی برای خانوادههایی که از شهرهای اطراف مثل مراغه، اهر، مرند یا میانه برای درمان به تبریز میآیند سنگینتر است. یک رفتوآمد بینتیجه یعنی یک روز کامل در جاده، خستگی بیماری که توان کمی دارد و هزینهی اضافه. پیش از هر سفر تلفنی بپرسید ارجاع شما دقیقاً به کدام بخش است و چه مدارکی باید همراه بیاورید.
بیماری که این تفاوتها را بداند، زمان کمتری را در راهروهای اشتباه از دست میدهد. اگر در نسخه یا برگهی ارجاع اصطلاحی را نمیفهمید، از منشی یا پرستار همان مرکز بپرسید؛ پرسیدن هیچ هزینهای ندارد. در مسیر درمان سرطان، زمان ارزشمند است؛ نه به این معنا که باید با عجله تصمیم گرفت، بلکه به این معنا که هر هفته را نباید بیدلیل در انتظار گذراند.
مسیر درمان سرطان گامبهگام: از اولین شک تا برنامهی درمان
بیشتر خانوادهها مسیر درمان سرطان را یک مسیر مبهم و ترسناک میبینند. وقتی مراحل را بشناسید، ترس از بین نمیرود، اما میدانید الان کجای راه هستید و قدم بعدی چیست. مسیر زیر برای بیشتر سرطانهای بزرگسالان صدق میکند؛ جزئیات آن برای هر نوع سرطان فرق دارد.
گام ۱: علامت مشکوک و ویزیت اولیه
تودهای که تازه پیدا شده، کاهش وزن بیدلیل، خونریزی غیرعادی، سرفهی طولانی، تغییر پایدار در اجابت مزاج، زخمی که خوب نمیشود یا خستگی شدید و بیعلت، همه دلیل کافی برای ویزیت پزشکاند. هیچکدام از این علائم بهتنهایی به معنای سرطان نیست و در بیشتر موارد علت دیگری دارد، اما بررسی آنها نباید به تعویق بیفتد. برای این بررسی اولیه میتوانید از ویزیت پزشک عمومی شبانهروزی آذرنجات استفاده کنید که فعال است و بدون نوبت قبلی پذیرش دارد. پزشک عمومی تصمیم میگیرد کدام آزمایش یا تصویربرداری لازم است و شما را به متخصص مناسب ارجاع میدهد.
گام ۲: تصویربرداری و نمونهبرداری
سونوگرافی، سیتیاسکن، امآرآی یا ماموگرافی میتوانند نشان دهند تودهای وجود دارد و اندازه و محل آن چیست. اما تصویربرداری بهتنهایی معمولاً تشخیص قطعی سرطان نمیدهد. تشخیص قطعی تقریباً همیشه با نمونهبرداری (بیوپسی) گذاشته میشود؛ یعنی برداشتن تکهی کوچکی از بافت با سوزن، آندوسکوپی یا جراحی.
گام ۳: گزارش پاتولوژی و مرحلهبندی
پاتولوژیست نمونه را بررسی میکند و در گزارش مینویسد آیا سرطان است، از چه نوعی است و سلولها چقدر تهاجمی به نظر میرسند. در بسیاری از سرطانها آزمایشهای تکمیلی روی همان نمونه انجام میشود (مثلاً بررسی گیرندههای هورمونی یا نشانگرهای ژنتیکی تومور) که در انتخاب دارو اثر مستقیم دارند. سپس با تصویربرداریهای تکمیلی، «مرحله»ی بیماری مشخص میشود؛ یعنی تومور چقدر بزرگ است، به غدد لنفاوی رسیده یا نه و آیا در جای دیگری از بدن دیده میشود.
گام ۴: تصمیم دربارهی برنامهی درمان
با کنار هم گذاشتن نوع سرطان، مرحله، نشانگرهای تومور، سن و بیماریهای همراه بیمار، متخصص یا تیم درمان برنامه را مینویسند. ممکن است اول جراحی باشد و بعد شیمیدرمانی، یا برعکس. ممکن است پرتودرمانی و شیمیدرمانی همزمان باشند. برای بعضی بیماران فقط پیگیری دقیق کافی است. اینجاست که جلسهی مشاوره و برنامهریزی درمان کمک میکند بیمار و خانواده بدانند هر مرحله چرا انجام میشود.
گام ۵: اجرای درمان
درمان ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد. در این دوره بیمار ویزیتهای منظم، آزمایشهای پیش از هر جلسه و گاهی تصویربرداری میانی دارد تا پاسخ به درمان سنجیده شود. همزمان کنترل عوارض و تغذیه و حال روحی بیمار باید جدی گرفته شود؛ این کار مراقبت حمایتی است و فقط مخصوص روزهای سخت نیست.
گام ۶: پیگیری پس از درمان
پایان آخرین جلسهی درمان، پایان رابطه با تیم انکولوژی نیست. ویزیتها و آزمایشهای پیگیری، معمولاً در سالهای اول با فاصلهی کوتاهتر و بعد با فاصلهی بیشتر، برای بررسی عوارض دیررس و تشخیص زودهنگام هر تغییر انجام میشوند.
نکتهی پزشکی: شروع درمان پیش از کامل شدن گزارش پاتولوژی و مرحلهبندی، در بیشتر سرطانها کار درستی نیست، حتی اگر خانواده نگران و بیقرار باشد. چند روز صبر برای جواب دقیق معمولاً به انتخاب داروی درستتر میانجامد. در مقابل، ماهها رها کردن یک علامت مشکوک یا جواب مشکوک، اشتباهی است که جبرانش سخت است.
روشهای درمان سرطان چه تفاوتی با هم دارند؟
درمان سرطان معمولاً ترکیبی از چند روش است. شناختن تفاوت این روشها کمک میکند حرف پزشک را بهتر بفهمید و بدانید هر عارضه از کجا میآید.
| روش | چگونه کار میکند | معمولاً با کدام پزشک | نکتهی مهم |
|---|---|---|---|
| جراحی | برداشتن تومور و گاهی غدد لنفاوی اطراف | جراح انکولوژی یا جراح متخصص همان عضو | اثر موضعی دارد؛ گزارش پاتولوژی پس از جراحی برنامهی بعدی را تعیین میکند |
| پرتودرمانی | تابش اشعه به ناحیهی مشخص برای از بین بردن سلولهای سرطانی | متخصص پرتودرمانی انکولوژی | عوارضش بیشتر در همان ناحیهی تابش دیده میشود |
| شیمیدرمانی | داروهایی که تکثیر سلولهای سریعالتقسیم را مهار میکنند | فوق تخصص خون و سرطان | روی کل بدن اثر دارد؛ عوارضی مثل تهوع، ریزش مو و کاهش گلبولها ممکن است |
| درمان هدفمند | داروهایی که روی یک تغییر مشخص در سلول سرطانی اثر میکنند | فوق تخصص خون و سرطان | فقط وقتی مؤثر است که آن تغییر در تومور وجود داشته باشد؛ آزمایش نشانگر لازم است |
| ایمنیدرمانی | کمک به دستگاه ایمنی بدن برای شناسایی و حمله به سلول سرطانی | فوق تخصص خون و سرطان | برای همهی سرطانها کاربرد ندارد؛ عوارض خاص خود را دارد |
| هورموندرمانی | مهار هورمونهایی که به رشد بعضی سرطانها کمک میکنند | فوق تخصص خون و سرطان | مثلاً در بعضی سرطانهای پستان و پروستات؛ اغلب طولانیمدت |
شیمیدرمانی ادجوانت و نئوادجوانت چیست؟
این دو اصطلاح در نسخهها و گزارشها زیاد دیده میشوند. شیمیدرمانی «ادجوانت» یعنی شیمیدرمانی کمکی پس از جراحی؛ وقتی تومور برداشته شده ولی احتمال باقی ماندن سلولهای سرطانیِ دیدهنشده وجود دارد و هدف کم کردن خطر بازگشت بیماری است. شیمیدرمانی «نئوادجوانت» یعنی شیمیدرمانی پیش از جراحی؛ معمولاً برای کوچک کردن تومور تا جراحی راحتتر یا کموسعتتر انجام شود. انتخاب میان این دو به نوع سرطان و مرحلهی آن بستگی دارد و یکی ذاتاً بهتر از دیگری نیست.
هدف درمان: کنترل، درمان یا تسکین؟
همهی درمانهای سرطان یک هدف ندارند. گاهی هدف از بین بردن کامل بیماری است، گاهی کنترل طولانیمدت آن مثل یک بیماری مزمن، و گاهی کم کردن درد و علائم و بهتر کردن کیفیت زندگی. حق بیمار و خانواده است که هدف درمان را صریح از پزشک بپرسند. دانستن هدف، انتظارات را واقعبینانه میکند و تصمیمگیری دربارهی عوارض قابلتحمل را آسانتر.
هیچ پزشک و هیچ مرکزی نمیتواند نتیجهی یکسانی را برای همهی بیماران وعده دهد. پاسخ به درمان حتی در دو بیمار با یک نوع سرطان و یک مرحله هم میتواند متفاوت باشد. اگر جایی وعدهی نتیجهی قطعی شنیدید، با احتیاط برخورد کنید. پزشکی که صادقانه میگوید «نتیجه به پاسخ بدن شما بستگی دارد و در طول مسیر آن را میسنجیم»، معمولاً قابلاعتمادتر از کسی است که از روز اول قول قطعی میدهد.
شیمیدرمانی چیست و چگونه انجام میشود؟
شیمیدرمانی یعنی استفاده از داروهایی که رشد و تقسیم سلولهای سرطانی را مهار میکنند. سلولهای سرطانی معمولاً سریعتر از سلولهای سالم تقسیم میشوند و این داروها روی سلولهای در حال تقسیم اثر بیشتری دارند. مشکل این است که بعضی سلولهای سالم بدن هم سریع تقسیم میشوند؛ مثل سلولهای ریشهی مو، پوشش دهان و روده و مغز استخوان که سلولهای خون را میسازد. عوارض آشنای شیمیدرمانی، یعنی ریزش مو، زخم دهان و کاهش گلبولها، از همینجا میآید.
شیمیدرمانی در «دوره» یا «سیکل» داده میشود: یک یا چند روز دارو، بعد چند هفته استراحت تا بدن بازسازی شود، و دوباره دورهی بعد. تعداد جلسهها و فاصلهی آنها برای هر نوع سرطان و هر رژیم دارویی متفاوت است؛ پس پاسخ سؤال «شیمی درمانی چند جلسه است» را فقط پزشک معالج شما میتواند بدهد. بیشتر شیمیدرمانیها در حال حاضر سرپاییاند؛ بیمار صبح میآید و همان روز به خانه برمیگردد. جزئیات روز جلسه، عوارض و مراقبت در خانه را در راهنمای کامل شیمیدرمانی سرپایی نوشتهایم.
شیمیدرمانی خوراکی بهتر است یا تزریقی؟
این سؤال زیاد پرسیده میشود، اما جواب درستش این است که «بهتر» یا «بدتر» مطرح نیست. بعضی داروها فقط شکل تزریقی دارند و بعضی فقط شکل خوراکی. انتخاب به نوع سرطان و دارویی که برای آن مؤثر است بستگی دارد، نه به راحتی بیمار. قرص شیمیدرمانی هم داروی ضدسرطان واقعی است و میتواند عوارض جدی داشته باشد؛ «قرص بودن» به معنای سبکتر بودن نیست.
| موضوع | شیمیدرمانی تزریقی | شیمیدرمانی خوراکی |
|---|---|---|
| محل مصرف | در مرکز درمانی و زیر نظر تیم درمان | معمولاً در خانه، طبق برنامهی دقیق پزشک |
| کنترل مصرف | پرستار دوز و سرعت تزریق را کنترل میکند | مسئولیت مصرف بهموقع با بیمار و خانواده است |
| عوارض | بسته به دارو؛ امکان واکنش در حین تزریق | بسته به دارو؛ عوارض ممکن است تدریجی ظاهر شوند |
| نکتهی ایمنی | نیاز به رگ مناسب یا پورت | قرص را نشکنید و خرد نکنید مگر با اجازهی پزشک؛ دور از دسترس کودکان نگه دارید |
پورت شیمیدرمانی چیست؟
پورت یک وسیلهی کوچک است که با یک عمل جراحی سرپایی کوتاه زیر پوست، معمولاً در بالای قفسهی سینه، کار گذاشته میشود و با یک لولهی باریک به یکی از سیاهرگهای بزرگ وصل است. بهجای اینکه هر جلسه رگ دست سوزن بخورد، دارو از طریق پورت تزریق میشود. پورت برای بیمارانی پیشنهاد میشود که رگهای دست ضعیف دارند، دورهی درمان طولانی دارند یا داروهایشان برای رگهای کوچک محرک است. پورت نیاز به شستوشوی دورهای طبق دستور مرکز درمان دارد و اگر اطراف آن قرمز، متورم، دردناک یا ترشحدار شد، یا تب کردید، باید فوراً بررسی شود. هزینهی پورت به نوع وسیله، هزینهی عمل و پوشش بیمه بستگی دارد. در بعضی بیماران بهجای پورت از کاتتر دیگری به نام «پیک لاین» استفاده میشود که از رگ بازو وارد میشود.
پمپ شیمیدرمانی چیست؟
در بعضی رژیمهای درمانی، بخشی از دارو باید آهسته و در طول یک تا چند روز وارد بدن شود. برای این کار یک پمپ کوچک و قابلحمل به پورت وصل میشود و بیمار با همان پمپ به خانه میرود. پمپ معمولاً در کیف کوچکی کنار بدن قرار میگیرد و پس از تمام شدن دارو در مرکز درمانی جدا میشود. در این مدت باید از کشیده شدن لوله، خیس شدن محل اتصال و ضربه به پمپ جلوگیری کرد و اگر نشتی دیدید، به دستورالعملی که مرکز داده عمل کنید و با تیم درمان تماس بگیرید. داروی داخل پمپ را با دست بدون دستکش لمس نکنید.
آیا شیمیدرمانی در منزل در تبریز ممکن است؟
«شیمی درمانی در منزل» در جستوجوهای تبریز زیاد دیده میشود و جواب صادقانهاش این است: داروهای شیمیدرمانی تزریقی به آمادهسازی در شرایط ایمن، پایش دقیق بیمار در حین تزریق و آمادگی برای واکنشهای حساسیتی ناگهانی نیاز دارند. به همین دلیل باید در مرکز درمانی و زیر نظر تیم درمان تزریق شوند. آنچه در خانه ممکن است، اینهاست: مصرف شیمیدرمانی خوراکی طبق دستور پزشک، ادامهی پمپی که در مرکز وصل شده، و تزریق داروهای کمکی نسخهشده مثل ضدتهوع یا سرمهای تجویزشده با سرمتراپی در منزل. اگر کسی پیشنهاد تزریق داروی شیمیدرمانی در خانه داد، پیش از هر کاری با متخصص انکولوژی خود مشورت کنید.
نکتهی پزشکی: هیچ دارو، مکمل، دمنوش یا داروی گیاهی را بدون هماهنگی با متخصص انکولوژی شروع نکنید. بعضی از آنها اثر داروهای شیمیدرمانی را کم میکنند یا عوارضشان را بیشتر. حتی ویتامینها و مکملهایی که بیخطر به نظر میرسند را در فهرست داروهایتان به پزشک نشان دهید.
پیش از اولین مراجعه به بخش انکولوژی چه آماده کنیم؟
اولین ویزیت انکولوژی اغلب طولانی و پر از اطلاعات تازه است. مدارک مرتب، وقت ویزیت را صرف تصمیمگیری میکند، نه جستوجو در کیسهی پروندهها. این چکلیست را پیش از روز ویزیت کامل کنید:
- اصل گزارش پاتولوژی و در صورت امکان لام و بلوک پارافینی نمونه (برای بررسی دوباره یا آزمایشهای تکمیلی ممکن است لازم شود)؛
- گزارش و فیلم یا لوح فشردهی همهی تصویربرداریها، به ترتیب تاریخ؛
- آخرین آزمایشهای خون، بهخصوص شمارش سلولهای خون و آزمایشهای کبد و کلیه؛
- خلاصهی پروندهی جراحی یا بستری، اگر انجام شده است؛
- فهرست همهی داروهای مصرفی، مکملها و داروهای گیاهی با دوز دقیق؛
- سابقهی بیماریهای دیگر مثل دیابت، بیماری قلبی یا کلیوی و سابقهی سرطان در خانواده؛
- دفترچهی بیمه و کارت ملی؛
- فهرست سؤالهایتان روی کاغذ و یک همراه که بتواند توضیحات را یادداشت کند.
اگر بیمار ضعیف است و رفتوآمد برایش سخت است، جابهجایی را از چند روز قبل هماهنگ کنید. آمبولانس خصوصی آذرنجات برای انتقال بیمار کمتوان میان خانه و مرکز درمانی در تبریز و شهرهای اطراف فعال است. در روزهای برفی و یخبندان زمستان تبریز، این هماهنگی برای بیماری که خطر زمین خوردن دارد اهمیت بیشتری پیدا میکند.
جزئیات کامل آماده شدن برای ویزیت و سؤالهایی که بهتر است از پزشک بپرسید در راهنمای ویزیت متخصص انکولوژی آمده است.
خانواده چگونه در مسیر درمان سرطان کمک کند؟
ساعت ده شب است. پدری هفتادساله که دو روز پیش جلسهی شیمیدرمانی داشته، شام نخورده، بیحال روی مبل نشسته و میگوید «چیزی نیست، فقط خستهام». دخترش نمیداند باید صبر کند یا او را به اورژانس ببرد. اولین کاری که باید بکند، گرفتن دمای بدن است. اگر تب دارد، منتظر صبح نمیماند. اگر تب ندارد ولی پدر مایعات هم نمینوشد، گیج است یا استفراغ مداوم دارد، باز هم باید بررسی شود. این صحنه در خانههای زیادی تکرار میشود و خانوادهای که علائم هشدار را از قبل بداند، با آرامش بیشتری تصمیم میگیرد.
نقش خانواده در درمان سرطان فقط همراهی در ویزیت نیست. این کارها از مهمترین کمکهاست:
- همراهی در ویزیتها و یادداشت کردن توصیههای پزشک، بهخصوص زمان داروها و علائم هشدار؛
- داشتن یک دماسنج سالم در خانه و دانستن عددی که پزشک برای تب تعیین کرده است؛
- کمک به تغذیهی کافی و نوشیدن مایعات، با وعدههای کوچک و مکرر؛
- رعایت بهداشت دست و دور نگه داشتن افراد سرماخورده و بیمار از بیمار در روزهای کاهش گلبولها؛
- مرتب نگه داشتن یک پوشهی پرونده و فهرست بهروز داروها؛
- توجه به حال روحی بیمار و احترام به حق او برای تصمیمگیری دربارهی درمانش.
مراقبت از بیمار سرطانی، بهخصوص وقتی طولانی میشود، خستهکننده است. کمک گرفتن ضعف نیست. برای مراقبت روزانه از بیمار کمتوان یا پس از ترخیص، پرستاری در منزل در تبریز گزینهای است که فشار را از دوش خانواده برمیدارد. داروهای کمکی که پزشک نسخه کرده، مثل داروی ضدتهوع یا آمپولهای تقویت گلبول سفید، را میتوان با تزریقات در منزل در خانه تزریق کرد (خط خدمات در منزل: 0914-914-4403). داروهای شیمیدرمانی تزریقی در منزل تزریق نمیشوند و فقط در مرکز درمانی و زیر نظر تیم درمان داده میشوند. برای آشنایی با کنترل عوارض، تغذیه و حمایت روانی، صفحهی مراقبتهای حمایتی بیماران سرطانی را ببینید.
چه وقت نباید منتظر ماند؟ علائم اورژانسی در بیمار سرطانی
بیمار سرطانی، بهخصوص در دوران شیمیدرمانی، ممکن است با مشکلاتی روبهرو شود که چند ساعت تأخیر در آنها خطرناک است. در این موارد منتظر نوبت ویزیت نمانید: با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیکترین اورژانس بیمارستانی بروید و بگویید بیمار سرطان دارد و تحت چه درمانی است.
- تب ۳۸ درجه یا بیشتر (یا عددی که پزشک معالج تعیین کرده)، یا لرز، در دوران شیمیدرمانی؛
- تنگی نفس، درد قفسهی سینه یا ضربان قلب خیلی تند؛
- خونریزی که بند نمیآید، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه؛
- استفراغ یا اسهال شدید و مداوم که اجازهی نوشیدن مایعات نمیدهد؛
- گیجی، خوابآلودگی غیرعادی یا کاهش هوشیاری؛
- ضعف ناگهانی یا بیحسی اندامها، بهخصوص ضعف پاها همراه با کمردرد تازه؛
- تورم و درد یکطرفهی ساق پا یا بازو؛
- تشنج.
نکتهی پزشکی: تب در دوران شیمیدرمانی میتواند نشانهی عفونت در بدنی باشد که گلبولهای سفیدش کم شده است. این وضعیت ممکن است در چند ساعت بدتر شود. خودسرانه تببر یا آنتیبیوتیک مصرف نکنید تا تب «پنهان» نشود؛ مستقیم به اورژانس بروید. برای مشکلات کمتر فوری، مثل تهوعی که با دارو کنترل نشده یا یک زخم سطحی، اورژانس شبانهروزی درمانگاه آذرنجات برای بررسی اولیه در دسترس است، اما بیمار دچار علائم بالا باید به اورژانس بیمارستانی برود.
اشتباههای رایج بیماران و خانوادهها
- مقایسه با بیمار دیگر: خواندن تجربههای دیگران در انجمنهای اینترنتی و نینیسایت قابلدرک است، اما سرطان «معده» یا «روده»ی دو نفر ممکن است از نظر نوع، مرحله و درمان کاملاً متفاوت باشد. عوارض و نتیجهی یک نفر پیشبینی برای شما نیست.
- عقب انداختن جلسهها بدون نظر پزشک: به خاطر سفر، مراسم یا خستگی. فاصلهی جلسهها حسابشده است.
- پنهان کردن داروهای گیاهی از پزشک: از ترس سرزنش. پزشک باید همه چیز را بداند تا تداخل پیش نیاید.
- رها کردن پیگیریها پس از پایان درمان: «حالم خوب است، دیگر چرا بروم؟» پیگیری برای همین روزهای خوب طراحی شده است.
- دنبال کردن وعدهی «شیمیدرمانی بدون عوارض» یا درمان معجزهآسا: هر شیمیدرمانی ممکن است عوارضی داشته باشد؛ شدت آن از فردی به فرد دیگر فرق میکند و هدف، کنترل عوارض با دارو و مراقبت است، نه وعدهی نبودن آنها.
- تصمیمگیری دربارهی بیمار بدون خود بیمار: بیمار بزرگسال حق دارد از بیماری و گزینههایش باخبر باشد و در تصمیم شریک باشد.
هزینهی شیمیدرمانی و درمان سرطان به چه عواملی بستگی دارد؟
«قیمت شیمی درمانی» یکی از پرجستوجوترین عبارتها دربارهی سرطان است، اما عدد واحدی برای آن وجود ندارد. هزینهی هر جلسه و کل دوره به این عوامل بستگی دارد:
- نوع و تعداد داروها؛ هزینهی داروهای قدیمیتر و داروهای هدفمند و ایمنیدرمانی جدید تفاوت زیادی دارد؛
- دوز دارو که اغلب بر اساس وزن یا سطح بدن بیمار محاسبه میشود؛
- تعداد جلسهها و طول کل دوره؛
- پوشش بیمهی پایه و تکمیلی برای هر دارو، که برای داروهای مختلف یکسان نیست؛
- هزینهی خدمات جانبی مثل پورت، پمپ، داروهای پیشگیری از تهوع، آزمایشها و تصویربرداریهای میانی؛
- محل تهیهی دارو؛ بعضی داروهای خاص فقط از داروخانههای مشخص قابل تهیهاند.
عبارتهایی مثل «هر جلسه شیمی درمانی قیمت» یا «قیمت شیمی درمانی ۱۴۰۵» را که در اینترنت میبینید، با احتیاط بخوانید. عددی که برای یک بیمار با یک رژیم دارویی درست است، برای بیمار دیگر با نوع دیگری از سرطان ممکن است چند برابر کمتر یا بیشتر باشد.
پیش از شروع درمان از مرکز درمانی بخواهید برآوردی از هزینهی هر جلسه و سهم بیمه به شما بدهد و پوشش داروها را از بیمهی خود استعلام کنید.
جمعبندی عملی: از کجا شروع کنید؟
- اگر علامت مشکوک دارید، با ویزیت پزشک عمومی شروع کنید و بررسی را عقب نیندازید.
- اگر جواب مشکوک دارید، پیگیری کنید تا نمونهبرداری و گزارش پاتولوژی کامل شود.
- با تشخیص قطعی، به متخصص انکولوژی مراجعه کنید و هدف و ترتیب مراحل درمان را بپرسید.
- درمان در جریان را در مرکز فعلی، بدون وقفه و طبق برنامه ادامه دهید.
- علائم اورژانسی را به همهی اعضای خانواده یاد بدهید و دماسنج را دم دست بگذارید.
- برای اطلاع از زمان شروع پذیرش بخش انکولوژی آذرنجات، صفحهی بخش شیمیدرمانی و انکولوژی را ببینید یا با درمانگاه به شمارهی 0914-914-4498 تماس بگیرید.
این خدمت بهزودی در آذرنجات
وضعیت راهاندازی و زمان شروع پذیرش را در صفحهی خدمت ببینید یا تماس بگیرید.
بخش شیمیدرمانی و انکولوژی در آذرنجات
پشتیبانی
24 ساعتهپشتیبانی تلفنی
پشتیبانی آنلاین