بانک اطلاعات درمانگاه آذرنجات بخش شیمی‌درمانی و انکولوژی

راهنمای کامل تغذیه در شیمی‌درمانی و مراقبت از بیمار سرطانی

مراقبت حمایتی یعنی هر مراقبتی که به بیمار سرطانی کمک می‌کند درمان را بهتر تحمل کند: کنترل تهوع و درد، تغذیه‌ی درست در شیمی‌درمانی، مراقبت از دهان و پوست، پیشگیری از عفونت و حمایت روانی. این مراقبت از روز تشخیص، هم‌زمان با درمان اصلی شروع می‌شود و جای آن را نمی‌گیرد.

  • ۱۲ گام
  • ۱۹ دقیقه مطالعه
  • تیم درمانی آذرنجات · بازبینی ۲۰ آبان ۱۴۰۵

این راهنما آموزشی است. خدمت «مراقبت‌های حمایتی بیماران سرطانی» در آذرنجات در حال راه‌اندازی است و هنوز پذیرش ندارد؛ برای اطلاع از زمان شروع با درمانگاه تماس بگیرید.

مراقبت حمایتی بیماران سرطانی چیست؟

مراقبت حمایتی یعنی هر مراقبتی که به بیمار سرطانی کمک می‌کند درمان را بهتر تحمل کند و کیفیت زندگی‌اش حفظ شود: کنترل تهوع و درد، تغذیه‌ی درست، مراقبت از دهان و پوست، پیشگیری از عفونت، حمایت روانی و آموزش خانواده. این مراقبت از روز تشخیص و هم‌زمان با درمان اصلی شروع می‌شود و جای آن را نمی‌گیرد.

این راهنما برای بیمار و خانواده‌ای است که در خانه با عوارض شیمی‌درمانی، کم‌اشتهایی، خستگی و نگرانی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و می‌خواهند بدانند چه کاری درست است و چه کاری نه. بخش مراقبت‌های حمایتی انکولوژی آذرنجات در تبریز در حال راه‌اندازی است و هنوز پذیرش ندارد؛ وضعیت آن را در صفحه‌ی مراقبت حمایتی بیماران سرطانی در تبریز ببینید. با این حال بخشی از نیازهای روزمره‌ی بیمار، مثل پرستاری و تزریق داروهای تجویزشده در خانه، همین حالا از راه خدمات در منزل آذرنجات پاسخ داده می‌شود که در ادامه به آن‌ها اشاره کرده‌ایم.

مراقبت حمایتی، مراقبت تسکینی و مراقبت پایان زندگی چه فرقی دارند؟

این سه اصطلاح اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند و همین اشتباه باعث می‌شود بعضی خانواده‌ها از شنیدن کلمه‌ی «حمایتی» بترسند.

این خدمت به‌زودی در آذرنجات

وضعیت راه‌اندازی و زمان شروع پذیرش را در صفحه‌ی خدمت ببینید یا تماس بگیرید.

مراقبت‌های حمایتی بیماران سرطانی در آذرنجات

پرسش‌های متداول درباره‌ی مراقبت‌های حمایتی بیماران سرطانی

آیا مراقبت حمایتی فقط برای مراحل پایانی سرطان است؟

خیر. این یک برداشت رایج اما نادرست است. مراقبت حمایتی برای هر بیمار سرطانی و در هر مرحله‌ای مفید است و بهتر است از زمان تشخیص، هم‌زمان با درمان اصلی، شروع شود. هدف آن کاهش عوارض، حفظ توان و کیفیت زندگی و حمایت از بیمار و خانواده است و به معنای کنار گذاشتن درمان نیست.

برای تهوع بعد از شیمی‌درمانی در خانه چه کنیم؟

داروهای ضدتهوع را دقیقاً طبق برنامه‌ی پزشک مصرف کنید، حتی پیش از آنکه تهوع شروع شود. وعده‌های کوچک، غذاهای خشک و کم‌بو و جرعه‌جرعه نوشیدن مایعات کمک می‌کند. اگر استفراغ مداوم دارید، نمی‌توانید مایعات بخورید، ادرارتان کم شده یا سرگیجه دارید، با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس بروید، چون ممکن است دچار کم‌آبی شده باشید.

خانواده چطور از خودش مراقبت کند؟

مراقبت طولانی از بیمار سرطانی خسته‌کننده است و خستگی مراقب به بیمار هم آسیب می‌زند. کارها را میان اعضای خانواده تقسیم کنید، برای استراحت و خواب خود وقت بگذارید و در صورت نیاز از پرستار در منزل کمک بگیرید. صحبت با مشاور یا روان‌شناس برای خود مراقبان هم کاملاً طبیعی و مفید است.

آیا مکمل‌ها و داروهای گیاهی به بیمار سرطانی کمک می‌کنند؟

برخی مکمل‌ها و داروهای گیاهی با داروهای شیمی‌درمانی تداخل دارند و ممکن است اثر درمان را کم یا عوارض را بیشتر کنند. هیچ‌کدام جایگزین درمان اصلی نیستند. پیش از مصرف هر مکمل، ویتامین با دوز بالا یا داروی گیاهی، حتماً با متخصص انکولوژی خود مشورت کنید و فهرست همه‌ی آن‌ها را در ویزیت همراه داشته باشید.

در دوران شیمی‌درمانی چه بخوریم؟

وعده‌های کوچک و مکرر، پروتئین در هر وعده مثل تخم‌مرغ کاملاً پخته، مرغ، ماهی، حبوبات و لبنیات پاستوریزه، و مایعات کافی پایه‌ی تغذیه‌ی این دوره است. غذای ساده، ولرم و کم‌بو معمولاً بهتر تحمل می‌شود. هدف حفظ وزن و توان عضلانی است، نه رژیم سخت. اگر بیماری همراه مثل دیابت یا بیماری کلیه دارید، برنامه را با پزشک تنظیم کنید.

در دوران شیمی‌درمانی از چه غذاهایی پرهیز کنیم؟

در روزهای کاهش گلبول سفید، از گوشت، مرغ، ماهی و تخم‌مرغ نیم‌پز، لبنیات و آب‌میوه‌ی پاستوریزه‌نشده، غذای مانده و غذای خیابانی پرهیز کنید. گریپ‌فروت و برخی داروهای گیاهی ممکن است با داروهای سرطان تداخل داشته باشند. غذای خیلی تند، ترش و داغ هم زخم دهان را بدتر می‌کند. فهرست دقیق را از تیم درمان خودتان بپرسید.

آیا بیمار سرطانی باید قند و شیرینی را کامل قطع کند؟

نه. همه‌ی سلول‌های بدن از قند خون استفاده می‌کنند و قطع قند غذا، تومور را گرسنه نمی‌کند. کم کردن قند افزوده و نوشابه برای سلامت کلی خوب است، اما حذف کامل میوه، نان و برنج در بیماری که اشتها ندارد و وزن کم می‌کند، ضعف او را بیشتر می‌کند. اگر بیمار دیابت دارد، قند خون را طبق برنامه‌ی پزشک کنترل کنید.

تغذیه در شیمی‌درمانی سرطان معده چه نکته‌ی خاصی دارد؟

اگر بخشی یا همه‌ی معده برداشته شده، وعده‌ها باید خیلی کوچک و مکرر باشد. برخی بیماران پس از غذا تعریق، تپش قلب، سرگیجه یا اسهال دارند که به آن سندرم دامپینگ می‌گویند؛ کم کردن شیرینی و نوشیدن مایعات بین وعده‌ها به‌جای همراه غذا کمک می‌کند. کمبود ویتامین B12، آهن و کلسیم پس از جراحی معده شایع‌تر است و پزشک آن را پیگیری می‌کند.

در شیمی‌درمانی سرطان خون، غذا چه فرقی دارد؟

در لوسمی و لنفوم دوره‌های طولانی کاهش گلبول‌های سفید شایع است، پس بهداشت غذا مهم‌تر می‌شود. گوشت و تخم‌مرغ کاملاً پخته، لبنیات پاستوریزه، شستن کامل میوه و سبزی و پرهیز از غذای بیرون و مانده توصیه می‌شود. برخی مراکز در دوره‌های خیلی حساس سبزی و میوه‌ی خام را محدود می‌کنند؛ دستور تیم درمان خودتان را ملاک قرار دهید.

تغذیه پس از پایان شیمی‌درمانی چگونه باشد؟

پس از پایان درمان، تغذیه کم‌کم به سمت الگوی سالم درازمدت می‌رود: سبزی و میوه‌ی کافی، غلات کامل، حبوبات، گوشت قرمز کمتر، پرهیز از گوشت‌های فرآوری‌شده، کنترل وزن و فعالیت بدنی منظم. اگر وزن زیادی کم شده، آن را با پروتئین کافی و ورزش سبک بازگردانید، نه با شیرینی و غذای چرب. عوارض گوارشی باقی‌مانده را به پزشک بگویید.

برای زخم دهان در شیمی‌درمانی چه کنیم؟

با مسواک نرم و پس از هر وعده مسواک بزنید و دهان را چند بار در روز با آب ساده یا آب و کمی نمک و جوش‌شیرین بشویید. از دهان‌شویه‌ی الکل‌دار و غذای تند، ترش، داغ و خشک پرهیز کنید و غذای نرم و مرطوب بخورید. اگر زخم‌ها مانع خوردن و نوشیدن شدند یا لکه‌ی سفید و تب دیدید، به پزشک خبر دهید.

آیا بیمار در دوران شیمی‌درمانی باید استراحت مطلق کند؟

خیر. استراحت مطلق خستگی و ضعف عضلانی را بیشتر می‌کند. پیاده‌روی سبک و کوتاه و تحرک منظم در حد توان، از کمک‌کننده‌ترین کارها برای خستگی ناشی از سرطان است. در روزهایی که گلبول‌ها یا پلاکت‌ها خیلی پایین است یا بیمار تب و سرگیجه دارد، فعالیت را کم کنید و نوع فعالیت مناسب را از پزشک بپرسید.

آیا ترشحات بیمار پس از شیمی‌درمانی برای خانواده خطر دارد؟

مقداری از داروهای شیمی‌درمانی معمولاً تا حدود ۴۸ ساعت پس از هر جلسه از راه ادرار، مدفوع و استفراغ دفع می‌شود. در این مدت، یا طبق دستور تیم درمان، برای تمیز کردن این ترشحات دستکش بپوشید، سیفون را با در بسته دو بار بکشید و لباس‌های آلوده را جدا بشویید. زنان باردار بهتر است این کارها را انجام ندهند.

چطور از زخم بستر در بیمار سرطانی کم‌تحرک پیشگیری کنیم؟

هر دو ساعت وضعیت بدن بیمار را تغییر دهید، پوست را خشک و تمیز نگه دارید، ملحفه را صاف و بدون چین پهن کنید و نواحی استخوانی مثل پاشنه، باسن و پایین کمر را هر روز نگاه کنید. تغذیه و پروتئین کافی هم در پیشگیری مؤثر است. پرستار در منزل می‌تواند پوست را ارزیابی و خانواده را برای جابه‌جایی درست آموزش دهد.

آیا آمپول‌های بیمار سرطانی را می‌شود در خانه تزریق کرد؟

داروهای کمکی تجویزشده مثل آمپول افزایش گلبول سفید، داروی ضدانعقاد یا ضدتهوع را می‌توان با نسخه‌ی پزشک توسط پرستار در خانه تزریق کرد و تزریقات در منزل آذرنجات این کار را انجام می‌دهد. اما خود داروهای شیمی‌درمانی باید فقط در مرکز درمانی مجهز و زیر نظر تیم انکولوژی داده شوند، چون آماده‌سازی و پایش خاص لازم دارند.

کی برای غم و اضطراب بیمار سرطانی کمک تخصصی بگیریم؟

اگر غم، بی‌علاقگی یا اضطراب بیش از دو هفته طول کشیده، خواب و غذا را به هم زده یا بیمار از ناامیدی شدید حرف می‌زند، کمک روان‌شناس یا روان‌پزشک لازم است. افسردگی در بیماران سرطانی قابل درمان است و درمانش به تحمل درمان سرطان هم کمک می‌کند. اگر بیمار از آسیب زدن به خود حرف زد، همان روز کمک بگیرید و در خطر فوری با ۱۱۵ تماس بگیرید.

چه علائمی در بیمار سرطانی نیاز به اورژانس دارد؟

تب ۳۸ درجه یا بالاتر یا لرز در دوران شیمی‌درمانی، تنگی نفس، درد قفسه‌ی سینه، خونریزی بند نیامدنی، گیجی یا تشنج، ضعف ناگهانی اندام‌ها، استفراغ یا اسهال مداوم با ناتوانی در نوشیدن، تورم یک‌طرفه‌ی ساق پا و نفخ شدید همراه دفع نشدن گاز و مدفوع فوریت‌اند. با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستانی بروید.

چرا نباید پیش از تماس با پزشک به بیمار تب‌بر داد؟

در دوران شیمی‌درمانی، تب ممکن است تنها نشانه‌ی عفونتی باشد که در بدن کم‌ایمنی سریع پیشرفت می‌کند. تب‌بر عدد دماسنج را پایین می‌آورد و پزشک یا خانواده را به اشتباه آرام می‌کند. پس اول دما را بگیرید و یادداشت کنید، بعد طبق دستوری که تیم درمان از پیش داده تماس بگیرید یا به اورژانس بروید.

درمانگاه شبانه‌روزی آذرنجات، تبریز

اورژانس و درمانگاه عمومی ۲۴ ساعته و بدون نوبت؛ برای سایر بخش‌ها زمان پذیرش را تلفنی بپرسید.

این راهنما برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. در فوریت‌های تهدیدکننده‌ی حیات با ۱۱۵ تماس بگیرید.