مراقبت حمایتی بیماران سرطانی چیست؟
مراقبت حمایتی یعنی هر مراقبتی که به بیمار سرطانی کمک میکند درمان را بهتر تحمل کند و کیفیت زندگیاش حفظ شود: کنترل تهوع و درد، تغذیهی درست، مراقبت از دهان و پوست، پیشگیری از عفونت، حمایت روانی و آموزش خانواده. این مراقبت از روز تشخیص و همزمان با درمان اصلی شروع میشود و جای آن را نمیگیرد.
این راهنما برای بیمار و خانوادهای است که در خانه با عوارض شیمیدرمانی، کماشتهایی، خستگی و نگرانی دستوپنجه نرم میکنند و میخواهند بدانند چه کاری درست است و چه کاری نه. بخش مراقبتهای حمایتی انکولوژی آذرنجات در تبریز در حال راهاندازی است و هنوز پذیرش ندارد؛ وضعیت آن را در صفحهی مراقبت حمایتی بیماران سرطانی در تبریز ببینید. با این حال بخشی از نیازهای روزمرهی بیمار، مثل پرستاری و تزریق داروهای تجویزشده در خانه، همین حالا از راه خدمات در منزل آذرنجات پاسخ داده میشود که در ادامه به آنها اشاره کردهایم.
مراقبت حمایتی، مراقبت تسکینی و مراقبت پایان زندگی چه فرقی دارند؟
این سه اصطلاح اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند و همین اشتباه باعث میشود بعضی خانوادهها از شنیدن کلمهی «حمایتی» بترسند.
- مراقبت حمایتی: برای همهی بیماران سرطانی، در هر مرحله، کنار درمان اصلی. هدفش کمک به تحمل درمان است.
- مراقبت تسکینی (پالیاتیو): تمرکز بر کاهش درد، تنگی نفس و رنج جسمی و روحی در بیماری جدی. میتواند همزمان با درمان فعال سرطان باشد و فقط مخصوص روزهای آخر نیست.
- مراقبت پایان زندگی: وقتی درمان فعال دیگر کمکی نمیکند و هدف فقط آسودگی و احترام به خواستههای بیمار است.
پس اگر پزشک یا پرستار از مراقبت حمایتی حرف زد، معنایش این نیست که «امیدی نیست». معنایش این است که میخواهند بیمار درمان را با رنج کمتر پشت سر بگذارد.
چه کسانی و از چه زمانی به مراقبت حمایتی نیاز دارند؟
هر بیمار سرطانی، اما برخی بیشتر. سازمانهای معتبر بهداشتی توصیه میکنند ارزیابی نیازهای حمایتی از زمان تشخیص شروع شود. این گروهها معمولاً نیاز بیشتری دارند:
- بیماران در حال شیمیدرمانی یا پرتودرمانی که تهوع، اسهال، زخم دهان یا خستگی شدید دارند؛
- بیمارانی که اشتها و وزنشان کم شده است، بهخصوص در سرطانهای معده، مری، پانکراس، ریه و سر و گردن؛
- سالمندان و بیمارانی که بیماری همراه مثل دیابت، نارسایی قلب یا کلیه دارند؛
- بیماران کمتوان یا بستری در خانه پس از ترخیص؛
- بیمارانی که اضطراب، غم، بیخوابی یا ترس از آینده دارند؛
- خانوادههایی که مراقب اصلیاند و خسته یا سردرگم شدهاند.
چه کسانی مراقبت حمایتی را انجام میدهند؟
مراقبت حمایتی کار یک نفر نیست. در مراکز مجهز انکولوژی، پزشک معالج، پرستار آموزشدیدهی انکولوژی، کارشناس تغذیه، روانشناس، مددکار اجتماعی و گاهی فیزیوتراپیست و متخصص درد کنار هم کار میکنند. در خانه هم سهم بزرگی با خانواده و پرستار در منزل است: دادن داروها سر ساعت، ثبت دمای بدن و وزن، مراقبت از دهان و پوست و دیدن زودهنگام علائم هشدار. هر چه این حلقهها بهتر با هم در ارتباط باشند، مشکلات زودتر دیده و کوچکتر حل میشوند. یک دفترچهی ساده که در آن داروها، دمای بدن، وزن، غذا و علائم روزانه نوشته میشود، ابزار ارتباطی بسیار خوبی میان خانه و تیم درمان است.
تغذیه در شیمیدرمانی: اصول پایه
«در دوران شیمیدرمانی چه بخوریم؟» شاید پرتکرارترین پرسش خانوادهها باشد. هدف تغذیه در این دوره ساده است: حفظ وزن و توان عضلانی، رساندن پروتئین و انرژی کافی، نوشیدن مایعات کافی و پیشگیری از عفونت غذایی. رژیم سخت و پرهیزهای عجیب در این دوره معمولاً بیشتر ضرر دارد تا فایده. بیماری که وزن کم میکند، درمان را سختتر تحمل میکند و گاهی جلسههایش عقب میافتد.
پنج قاعدهی پایه
- کم و زیاد: بهجای سه وعدهی بزرگ، پنج تا شش وعدهی کوچک در روز. معدهی خالی تهوع را بیشتر میکند.
- پروتئین در هر وعده: تخممرغ کاملاً پخته، مرغ و گوشت خوب پخته، ماهی، حبوبات، ماست و پنیر پاستوریزه. پروتئین برای ترمیم بافت و حفظ عضله لازم است.
- مایعات کافی: معمولاً هشت تا ده لیوان در روز مگر اینکه پزشک به دلیل بیماری قلبی یا کلیوی محدودیت گذاشته باشد. آب، دوغ کمنمک، آبمیوهی رقیق، سوپ و چای کمرنگ همه حساب میشوند.
- بهداشت غذا: شستن دستها، پختن کامل گوشت و تخممرغ، پرهیز از غذای مانده و لبنیات پاستوریزهنشده، بهخصوص وقتی گلبولهای سفید پایین است.
- بدون مکمل خودسرانه: ویتامین با دوز بالا، آنتیاکسیدانها و داروهای گیاهی فقط با اجازهی متخصص انکولوژی.
جدول مشکلهای غذایی رایج و راه کنار آمدن با آنها
| مشکل | چه کمک میکند | چه وقت به پزشک بگویید |
|---|---|---|
| تهوع | وعدهی کوچک، غذای خشک مثل نان برشته و بیسکویت ساده، غذای کمبو و ولرم، نشستن پس از غذا، مصرف داروی ضدتهوع طبق برنامه | استفراغ بیش از چند بار در روز یا ناتوانی در نوشیدن مایعات |
| کاهش اشتها | غذای پرانرژی در حجم کم، خوردن در ساعتی که اشتها بهتر است، نوشیدنیهای مغذی، غذا خوردن در جمع خانواده | کاهش وزن پیوسته در چند هفته |
| تغییر مزه (مزهی فلزی) | قاشق و چنگال پلاستیکی، کمی آبلیمو یا سرکه اگر دهان زخم ندارد، غذای سرد یا ولرم، شستن دهان پیش از غذا | اگر بهخاطر آن عملاً غذا نمیخورید |
| زخم دهان | غذای نرم و مرطوب، پرهیز از غذای تند، ترش، داغ و خشک؛ شستوشوی دهان با آب و کمی نمک یا جوششیرین | زخمهایی که مانع خوردن و نوشیدن میشوند یا لکههای سفید |
| اسهال | مایعات بیشتر، غذای کمچرب و کمفیبر مثل برنج، سیبزمینی پخته و موز؛ پرهیز از غذای چرب و نوشابه | اسهال مکرر در روز، اسهال همراه تب یا سرگیجه |
| یبوست | مایعات بیشتر، میوه و سبزی پخته، تحرک سبک؛ داروی ملین فقط طبق دستور | بیش از دو تا سه روز بدون اجابت مزاج یا درد و نفخ شدید |
نکتهی پزشکی: وزن بیمار را هفتهای یک بار در یک ساعت مشخص و با یک ترازو بگیرید و یادداشت کنید. کاهش وزن تدریجی را خانواده معمولاً دیر میبیند، اما برای پزشک نشانهی مهمی است و ممکن است نیاز به مشاورهی تغذیه یا مکمل غذایی تجویزی را نشان دهد.
تغذیه در شیمیدرمانی بر اساس نوع سرطان
اصول پایه برای همه یکسان است، اما برخی سرطانها چالش غذایی خاص خودشان را دارند. آنچه در ادامه میآید راهنمای عمومی است؛ اگر جراحی روی دستگاه گوارش انجام شده یا بیماری همراهی مثل دیابت دارید، برنامهی غذایی را با پزشک یا کارشناس تغذیه تنظیم کنید.
تغذیه در شیمیدرمانی سرطان معده
اگر بخشی یا همهی معده برداشته شده باشد، حجم غذایی که بیمار در هر وعده میتواند بخورد کم میشود. وعدههای خیلی کوچک و مکرر لازم است. برخی بیماران پس از غذا دچار حالتی به نام «سندرم دامپینگ» میشوند: تعریق، تپش قلب، سرگیجه یا اسهال کمی پس از غذا. کم کردن قند ساده و شیرینی، نوشیدن مایعات بین وعدهها بهجای همراه غذا و دراز کشیدن کوتاه پس از غذا معمولاً کمک میکند. پس از برداشتن معده، کمبود ویتامین B12، آهن و کلسیم شایعتر است و پزشک ممکن است آنها را بهصورت دورهای بررسی و تجویز کند.
تغذیه در شیمیدرمانی سرطان روده
در دورهای که اسهال وجود دارد، غذای کمفیبر و کمچرب بهتر تحمل میشود و در دورهی یبوست، فیبر و مایعات بیشتر. اگر بیمار پس از جراحی استوما (کیسه) دارد، در هفتههای اول غذاهای پرفیبر سخت مثل پوست میوه، ذرت و آجیل درشت را با احتیاط و کمکم وارد کنید و خوب بجوید. نوشیدن مایعات کافی برای جبران آبی که از راه استوما از دست میرود اهمیت زیادی دارد.
تغذیه در شیمیدرمانی سرطان ریه
تنگی نفس و خستگی، غذا خوردن را سخت میکند. غذاهای آماده و پرانرژی که زود خورده شوند، وعدههای کوچک، نشستن صاف موقع غذا و استراحت کوتاه پیش از غذا کمک میکند. اگر بیمار پرتودرمانی قفسهی سینه میگیرد، ممکن است بلع دردناک شود؛ در این دوره غذای نرم، سوپ و پوره بهتر است و درد بلع را باید به تیم درمان گفت.
تغذیه در شیمیدرمانی سرطان تخمدان
نفخ و احساس سیری زودرس در این بیماران شایع است. وعدههای کوچک، کم کردن نوشابه و غذاهای نفاخ و پیادهروی سبک پس از غذا کمک میکند. اگر نفخ ناگهان شدید شد، استفراغ پیدا شد و گاز و مدفوع دفع نشد، ممکن است انسداد روده باشد؛ این فوریت است و باید فوراً به اورژانس بیمارستانی رفت.
تغذیه در دوران شیمیدرمانی سرطان خون
در لوسمی و لنفوم، دورههای طولانی کاهش گلبولهای سفید شایع است و بهداشت غذا مهمتر میشود. گوشت، مرغ، ماهی و تخممرغ کاملاً پخته باشند؛ لبنیات و آبمیوه پاستوریزه باشند؛ میوه و سبزی خام کاملاً شسته شوند و اگر تیم درمان گفته، در دورههای خیلی حساس پخته مصرف شوند. غذای مانده، سالاد بیرون از خانه و غذای خیابانی را کنار بگذارید. دستورهای مراکز درمانی در این زمینه گاهی متفاوت است؛ دستور تیم درمان خودتان را ملاک قرار دهید.
تغذیه پس از شیمیدرمانی
پس از پایان درمان، هدف تغذیه کمکم از «حفظ وزن به هر قیمت» به «تغذیهی سالم برای درازمدت» تغییر میکند: سبزی و میوهی کافی، غلات کامل، حبوبات، گوشت قرمز کمتر و پرهیز از گوشتهای فرآوریشده، کنترل وزن و فعالیت بدنی منظم. اگر وزن زیادی از دست رفته، بازگشت تدریجی آن با پروتئین کافی و ورزش سبک، نه با شیرینی و غذای چرب، بهتر است.
باورهای غلط دربارهی تغذیهی بیمار سرطانی
در جستوجوهایی مثل «تغذیه در شیمیدرمانی نینیسایت» یا کتابها و کانالهای غیرتخصصی، توصیههایی دیده میشود که گاهی خطرناکاند. چند نمونهی رایج:
- «قند به سرطان غذا میدهد، پس شیرینی و میوه را کامل قطع کنید.» همهی سلولهای بدن، چه سالم و چه سرطانی، از قند خون استفاده میکنند و قطع قند غذا، تومور را «گرسنه» نمیکند. کم کردن قند افزوده برای سلامت کلی خوب است، اما حذف میوه و کربوهیدرات در بیماری که وزن کم میکند، ضرر دارد.
- «رژیم قلیایی سرطان را درمان میکند.» غذا اسیدیتهی خون را تغییر نمیدهد و این ادعا پشتوانهی علمی ندارد.
- «روزه یا گرسنگی اثر شیمیدرمانی را بیشتر میکند.» پژوهشهایی در این زمینه در جریان است، اما هیچ نوع روزهداری یا محدودیت شدید غذایی را بدون نظر متخصص انکولوژی انجام ندهید. دربارهی روزهی ماه رمضان هم پیش از تصمیم با پزشک مشورت کنید.
- «آنتیاکسیدان و ویتامین با دوز بالا فقط فایده دارد.» برخی آنتیاکسیدانها با دوز بالا ممکن است با اثر شیمیدرمانی یا پرتودرمانی تداخل کنند. ویتامینها از راه غذای معمولی مشکلی ندارند؛ مکمل با دوز بالا را بدون اجازه مصرف نکنید.
- «آب گریپفروت و برخی گیاهان بیخطرند چون طبیعیاند.» گریپفروت و برخی داروهای گیاهی، مثل گل راعی، روی متابولیسم داروها در کبد اثر میگذارند و ممکن است سطح داروی سرطان را در خون بالا یا پایین ببرند.
- «بیمار سرطانی نباید گوشت بخورد.» پروتئین در دوران درمان لازم است. گوشت خوب پخته، مرغ و ماهی بخشی از رژیم مناسباند؛ آنچه باید کم شود گوشتهای فرآوریشده مثل سوسیس و کالباس است.
نکتهی پزشکی: اگر بیمار با وجود همهی این کارها نمیتواند غذا بخورد یا بیش از چند کیلو وزن کم کرده، به پزشک بگویید. ممکن است مکملهای غذایی تجویزی، داروی افزایش اشتها یا در موارد خاص تغذیه از راه لوله یا سرم تغذیهای لازم باشد. اینها تصمیمهای پزشکیاند و نباید خودسرانه شروع شوند.
سناریوی واقعی: «مادرم هیچچیز نمیخورد»
پسری در تبریز تعریف میکند که مادرش پس از جلسهی دوم شیمیدرمانی تقریباً غذا نمیخورد و خانواده هر شب با بشقابهای بزرگ پلو و خورش اصرار میکنند. همین اصرار، تهوع و دلزدگی مادر را بیشتر کرده است. با راهنمایی تیم درمان، خانواده بشقابها را کوچک میکند، هر دو تا سه ساعت چند لقمه غذای ساده و ولرم یا یک لیوان شیر و موز میدهد، داروی ضدتهوع را پیش از غذا و طبق برنامه میدهد و وزن او را هر هفته یادداشت میکند. اشتهای او کامل برنمیگردد، اما وزنش ثابت میماند و جلسههای بعدی را بهتر تحمل میکند. نکتهی این سناریو: کیفیت و دفعات غذا مهمتر از اصرار است.
کنترل عوارض شایع درمان در خانه
بیشتر روزهای درمان سرطان در خانه میگذرد، نه در مرکز درمان. برای همین، شناخت عوارض رایج و کارهای سادهای که در خانه کمک میکند، بخش بزرگی از مراقبت حمایتی است. قاعدهی کلی: هر داروی کمکی را فقط طبق دستور پزشک معالج بدهید و هر عارضهای را که شدید یا ماندگار است، به تیم درمان خبر دهید.
تهوع و استفراغ
داروهای ضدتهوع وقتی اثر بیشتری دارند که طبق برنامه و پیش از شروع تهوع مصرف شوند، نه پس از آنکه بیمار چند بار استفراغ کرد. اتاق را خوشهوا نگه دارید، بوی غذا را از اتاق بیمار دور کنید و مایعات را جرعهجرعه و در فاصلهی وعدهها بدهید. اگر بیمار در یک روز چند بار استفراغ کرد، نتوانست مایعات را نگه دارد یا ادرارش کم و تیره شد، ممکن است دچار کمآبی شده باشد و باید با پزشک تماس گرفت یا به اورژانس رفت.
خستگی
خستگی ناشی از سرطان با خستگی معمولی فرق دارد و با خواب کامل برطرف نمیشود. برخلاف تصور، استراحت مطلق آن را بدتر میکند. پیادهروی سبک کوتاه و منظم، در حد توان، از کمککنندهترین کارهاست. کارهای مهم را برای ساعتی بگذارید که بیمار انرژی بیشتری دارد و چرتهای روزانه را کوتاه نگه دارید. کمخونی، کمکاری تیروئید، افسردگی و بیخوابی هم ممکن است خستگی را بیشتر کنند و پزشک میتواند آنها را بررسی کند.
مراقبت از دهان
با مسواک نرم و پس از هر وعده مسواک بزنید، دهان را چند بار در روز با آب ساده یا آب و کمی نمک و جوششیرین بشویید و از دهانشویههای الکلدار پرهیز کنید. لبها را مرطوب نگه دارید. زخمهایی که مانع خوردن میشوند، لکههای سفید یا خونریزی لثه را به پزشک بگویید.
پوست، مو و ناخن
ریزش مو در بسیاری از داروهای شیمیدرمانی موقتی است و معمولاً پس از پایان درمان مو دوباره رشد میکند، گاهی با رنگ یا حالتی متفاوت. کوتاه کردن مو پیش از ریزش، استفاده از کلاه یا روسری نرم و شامپوی ملایم کمک میکند. در ناحیهی پرتودرمانی از کرم و صابون معطر، آب داغ و آفتاب پرهیز کنید و فقط محصولی را که تیم درمان گفته بزنید. داروهای هدفمند گاهی بثورات شبیه جوش ایجاد میکنند که درمان خاص خودش را دارد؛ خودسرانه کرم کورتون یا داروی جوش مصرف نکنید.
بیحسی و سوزنسوزن شدن دست و پا
برخی داروهای شیمیدرمانی به اعصاب انتهایی آسیب میزنند. بیمار ممکن است در بستن دکمه یا حس کردن زمین زیر پا مشکل داشته باشد. آب را پیش از حمام با دستی که حس دارد یا با دماسنج امتحان کنید، کفش جلوبسته بپوشید و مسیرهای خانه را از فرش لغزنده و وسایل اضافی خالی کنید. این عارضه را حتماً به پزشک بگویید؛ گاهی لازم است دوز دارو تغییر کند.
درد
درد سرطان را نباید تحمل کرد. داروهای ضددرد، از ساده تا قوی، اگر طبق برنامه و سر ساعت مصرف شوند بهتر از وقتی اثر میکنند که فقط هنگام درد شدید خورده شوند. ترس از «اعتیاد» به داروهای مسکن قوی، وقتی با نسخه و زیر نظر پزشک برای درد سرطان مصرف میشوند، نباید مانع کنترل درد شود. یبوست عارضهی رایج این داروهاست و معمولاً از همان ابتدا داروی پیشگیری برایش تجویز میشود. درد تازه و شدید، بهخصوص درد کمر همراه بیحسی پاها، فوریت است.
مراقبت از بیمار سرطانی در منزل: چکلیست روزانه
«مراقبت از بیمار سرطانی در منزل» برای بسیاری از خانوادهها با ترس و سردرگمی شروع میشود. این چکلیست کارهای اصلی را مرتب میکند:
- دماسنج دیجیتال سالم در خانه: در روزهای پس از شیمیدرمانی، دمای بدن را دستکم روزی دو بار و هر وقت بیمار احساس لرز یا بیحالی کرد بگیرید. تببر را پیش از تماس با پزشک ندهید، چون تب را پنهان میکند.
- جدول دارو: نام هر دارو، دوز و ساعت مصرف را روی کاغذ بنویسید و پس از هر نوبت تیک بزنید.
- بهداشت دست: همهی اعضای خانواده پیش از تماس با بیمار دستها را بشویند. افراد سرماخورده تا بهبود از بیمار فاصله بگیرند.
- ایمنی در برابر ترشحات بدن پس از شیمیدرمانی: معمولاً تا ۴۸ ساعت پس از هر جلسه، یا طبق دستور تیم درمان، برای تمیز کردن ادرار، مدفوع یا استفراغ بیمار دستکش بپوشید، سیفون را با در بسته دو بار بکشید و لباسهای آلوده را جداگانه بشویید.
- پورت یا کاتتر: محل آن را خشک و تمیز نگه دارید و هر قرمزی، ورم، ترشح یا درد را گزارش دهید. شستوشو و پانسمان آن فقط با پرستار آموزشدیده انجام شود.
- پیشگیری از زخم بستر: در بیمار کمتحرک، هر دو ساعت وضعیت بدن را تغییر دهید، پوست را خشک نگه دارید و نواحی استخوانی مثل پاشنه و پایین کمر را هر روز نگاه کنید.
- پیشگیری از زمین خوردن: نور کافی شب، دستگیره در حمام، دمپایی آجدار و کمک در برخاستن.
- شمارههای ضروری: شمارهی تماس اضطراری مرکز درمان، پزشک معالج و ۱۱۵ را کنار تلفن و در گوشی همهی اعضای خانواده ذخیره کنید.
خدماتی که همین حالا در خانه کمک میکنند
تا راهاندازی بخش مراقبتهای حمایتی، چند خدمت فعال آذرنجات بخشی از این بار را برمیدارد. پرستاری در منزل در تبریز برای مراقبت روزانه، پایش علائم حیاتی، مراقبت از پوست و پیشگیری از زخم بستر، و آموزش خانواده در دسترس است. برای تزریق داروهای کمکی که پزشک تجویز کرده، مثل آمپولهای افزایش گلبول سفید، ضدانعقاد یا ضدتهوع، تزریقات در منزل آذرنجات فعال است (خط خدمات در منزل: 0914-914-4403). توجه کنید که داروهای شیمیدرمانی فقط در مرکز درمانی مجهز و زیر نظر تیم انکولوژی تزریق میشوند. برای رفتوآمد بیمار کمتوان میان خانه و بیمارستان یا مرکز پرتودرمانی هم آمبولانس خصوصی آذرنجات در دسترس است. اگر بیمار در مرکز دیگری شیمیدرمانی میگیرد و نمیدانید جلسهها چطور برگزار میشود، راهنمای کامل شیمیدرمانی سرپایی را بخوانید.
نکتهی پزشکی: معمولاً یک تا دو هفته پس از هر دورهی شیمیدرمانی، گلبولهای سفید به پایینترین حد خود میرسند. در این روزها تب ۳۸ درجه یا بالاتر یک فوریت پزشکی است، حتی اگر بیمار حالش نسبتاً خوب به نظر برسد.
حمایت روانی بیمار و خانواده
اضطراب، غم، خشم، بیخوابی و ترس از آینده واکنشهای طبیعی به تشخیص سرطاناند. بسیاری از بیماران میگویند سختترین بخش، نه دارو و آمپول، بلکه بلاتکلیفی و انتظار جواب آزمایشها بوده است. حمایت روانی بخشی از درمان است، نه یک کار تجملی.
چه کمک میکند؟
- اطلاعات درست: بیماری که میداند درمانش چیست و چه انتظاری باید داشته باشد، معمولاً اضطراب کمتری دارد. پرسشها را از پزشک بپرسید و از منابع غیرتخصصی کمتر بخوانید.
- گفتوگوی صادقانه در خانواده: پنهانکاری دربارهی بیماری، بیمار را تنها میگذارد. لازم نیست همهی جزئیات را یکباره گفت؛ اما بیمار باید بداند و بتواند حرف بزند.
- روال روزانه: حفظ کارهای کوچک و لذتبخش، مثل دیدار دوستان نزدیک، پیادهروی، دعا و کارهای دستی، به بیمار حس کنترل میدهد.
- کمک تخصصی: صحبت با روانشناس یا روانپزشک، بهخصوص اگر غم و بیعلاقگی بیش از دو هفته طول کشیده یا خواب و غذا را به هم زده، کاملاً طبیعی است. افسردگی در بیماران سرطانی قابل درمان است و درمانش به تحمل درمان سرطان هم کمک میکند.
اگر بیمار از ناامیدی شدید، بیارزشی یا آسیب زدن به خود حرف میزند، این را جدی بگیرید و همان روز کمک تخصصی بگیرید؛ در خطر فوری با ۱۱۵ تماس بگیرید.
مراقب مراقب باشید
همسر، فرزند یا مادری که ماهها مراقب اصلی بیمار است، خودش در خطر فرسودگی است: بیخوابی، تحریکپذیری، بیماریهای خودش را نادیده گرفتن و احساس گناه از اینکه «کافی نیست». کارها را میان اعضای خانواده تقسیم کنید، دستکم چند ساعت در هفته را برای استراحت مراقب اصلی کنار بگذارید و از پرستار در منزل کمک بگیرید. کمک گرفتن نشانهی کوتاهی نیست؛ مراقبی که از پا نیفتد، مراقبت بهتری میکند.
با کودکان خانواده چه بگوییم؟
کودکان تغییر فضای خانه را زود حس میکنند و اگر توضیحی نشنوند، معمولاً تصورهایی ترسناکتر از واقعیت میسازند یا خود را مقصر میدانند. با زبانی ساده و متناسب با سن بگویید که پدر، مادر یا مادربزرگ بیمار است، پزشکها او را درمان میکنند، این بیماری واگیردار نیست و تقصیر هیچکس نیست. ریزش مو یا خستگی بیمار را از پیش برایشان توضیح دهید و اجازه دهید سؤال بپرسند. اگر رفتار کودک، خواب یا درسش به هم ریخت، با مشاور مدرسه یا روانشناس کودک مشورت کنید.
سناریوی واقعی: شبهای زمستان و بیمار تنها
مرد سالمندی در تبریز در دوران شیمیدرمانی سرطان روده تنها زندگی میکند و فرزندانش در شهر دیگریاند. یک شب برفی زمستان، احساس لرز میکند ولی چون «نمیخواهد مزاحم کسی شود»، صبر میکند. صبح دمای بدنش ۳۸٫۵ درجه است. خوشبختانه بهموقع به بیمارستان میرسد. پس از این اتفاق، خانواده برنامه را تغییر میدهند: دماسنج و جدول سادهی ثبت دما کنار تخت، تماس تلفنی هر شب، مراجعهی دورهای پرستار در منزل در هفتههای پس از هر دورهی درمان، و هماهنگی از پیش با آمبولانس برای رفتوآمد به مرکز درمان در روزهای یخبندان. نکتهی این سناریو: برای بیمار تنها، برنامهی ایمنی باید پیش از اتفاق ساخته شود، نه پس از آن.
اشتباههای رایج در مراقبت از بیمار سرطانی
- اصرار به خوردن حجم زیاد غذا: وعدهی کوچک و مکرر بهتر از بشقاب بزرگ است.
- دادن تببر پیش از تماس با پزشک: تب را پنهان میکند و تشخیص عفونت را عقب میاندازد.
- استراحت مطلق: خستگی و ضعف عضلانی را بیشتر میکند؛ تحرک سبک بهتر است.
- مصرف خودسرانهی مکمل، دمنوش یا داروی گیاهی: ممکن است با داروهای سرطان تداخل داشته باشد.
- تحمل درد در سکوت: درد قابل کنترل است و باید گزارش شود.
- رفتوآمد زیاد مهمان در روزهای کاهش ایمنی: عیادتهای پرشمار، بهخصوص از افراد سرماخورده، خطر عفونت را بالا میبرد.
- فراموش کردن خود مراقب: خستگی مراقب اصلی، کیفیت مراقبت را پایین میآورد.
چه وقت فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید؟
این علائم در بیمار سرطانی، بهخصوص در دوران شیمیدرمانی، نیاز به رسیدگی فوری دارند. با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیکترین اورژانس بیمارستانی بروید:
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر، یا لرز، حتی بدون علامت دیگر؛
- تنگی نفس، درد قفسهی سینه یا تپش قلب شدید؛
- خونریزی بند نیامدنی، کبودیهای گستردهی تازه، استفراغ یا مدفوع خونی یا سیاه؛
- گیجی، خوابآلودگی غیرعادی، تشنج یا ضعف ناگهانی اندامها؛
- استفراغ یا اسهال مداوم همراه ناتوانی در نوشیدن، سرگیجه یا ادرار بسیار کم؛
- تورم و درد یکطرفهی ساق پا یا ورم ناگهانی صورت و گردن؛
- نفخ شدید همراه استفراغ و دفع نشدن گاز و مدفوع.
جدول تصمیم سریع برای خانواده
| وضعیت بیمار | نمونهها | چه کنید |
|---|---|---|
| قابل مدیریت در خانه | تهوع خفیف، خستگی، کاهش اشتها، یبوست کوتاهمدت | طبق راهنمای تیم درمان در خانه رسیدگی کنید و در ویزیت بعدی بگویید |
| تماس در همان روز با پزشک یا مرکز درمان | زخم دهانی که خوردن را سخت کرده، اسهال چندباره بدون تب، درد تازهای که با مسکن معمول کم نمیشود، بیحسی رو به افزایش دست و پا | همان روز با شمارهای که مرکز درمان داده تماس بگیرید |
| فوری | هر یک از علائم فهرست بالا، بهخصوص تب در دوران شیمیدرمانی | ۱۱۵ یا نزدیکترین اورژانس بیمارستانی |
در شرایطی که مطمئن نیستید فوری است یا نه، اورژانس شبانهروزی درمانگاه آذرنجات میتواند بیمار را ارزیابی کند و در صورت نیاز انتقال به بیمارستان را هماهنگ کند. اما در تب دوران شیمیدرمانی، بیمارستانی که پروندهی درمان بیمار را دارد اولویت دارد.
هزینهی مراقبت حمایتی به چه عواملی بستگی دارد؟
مراقبت حمایتی یک بستهی ثابت نیست و هزینهاش به نیاز هر بیمار بستگی دارد: تعداد و نوع داروهای کمکی، نیاز به مکمل غذایی تجویزی، تعداد ساعتها یا روزهای پرستاری در منزل، تعداد تزریقها، نیاز به آمبولانس برای رفتوآمد، تجهیزات خانگی مثل تخت یا تشک مواج، و پوشش بیمهی پایه و تکمیلی. برای برنامهریزی، از مرکز درمان و ارائهدهندهی خدمات در منزل برآورد مشخص بخواهید.
جمعبندی عملی
- مراقبت حمایتی را از روز تشخیص، کنار درمان اصلی، شروع کنید؛ نشانهی ناامیدی نیست.
- وعدههای کوچک، پروتئین کافی، مایعات کافی و بهداشت غذا را رعایت کنید و وزن را هفتگی ثبت کنید.
- داروهای ضدتهوع و ضددرد را طبق برنامه، نه فقط هنگام علائم، مصرف کنید.
- دماسنج، جدول دارو و شمارههای ضروری را در خانه آماده داشته باشید.
- هیچ مکمل یا داروی گیاهی را بدون اجازهی متخصص انکولوژی شروع نکنید.
- برای بیمار و مراقب اصلی حمایت روانی بخواهید.
- علائم فوری را بشناسید و منتظر ویزیت بعدی نمانید.
برای آگاهی از زمان راهاندازی بخش و نوبت و پذیرش پس از آن، صفحهی مراقبتهای حمایتی بیماران سرطانی آذرنجات را ببینید. اگر هنوز مسیر درمان اصلی روشن نشده، راهنمای کامل برنامهریزی و مراحل درمان سرطان و برای دوران پس از درمان، راهنمای کامل پیگیری و پایش درمان سرطان را بخوانید. همهی خدمات بخش را هم در راهنمای انتخاب خدمات بخش شیمیدرمانی و انکولوژی کنار هم آوردهایم.
این خدمت بهزودی در آذرنجات
وضعیت راهاندازی و زمان شروع پذیرش را در صفحهی خدمت ببینید یا تماس بگیرید.
مراقبتهای حمایتی بیماران سرطانی در آذرنجات
پشتیبانی
24 ساعتهپشتیبانی تلفنی
پشتیبانی آنلاین