بانک اطلاعات درمانگاه آذرنجات درمانگاه عمومی شبانه‌روزی

راهنمای کامل احیای قلبی ریوی؛ CPR گام‌به‌گام

CPR یا احیای قلبی ریوی یعنی فشردن ریتمیک قفسه‌ی سینه و در صورت آموزش‌دیده بودن، دادن تنفس کمکی به کسی که قلبش از کار افتاده تا خون اکسیژن‌دار به مغز برسد. قدم اول همیشه تماس با ۱۱۵ است. این راهنما مراحل احیا در بزرگسال، کودک و نوزاد، کمک در خفگی و اشتباه‌های رایج را گام‌به‌گام توضیح می‌دهد.

  • ۱۴ گام
  • ۲۷ دقیقه مطالعه
  • تیم درمانی آذرنجات · بازبینی ۲۰ آبان ۱۴۰۵

احیای قلبی ریوی (CPR) یعنی فشردن ریتمیک قفسه‌ی سینه، و در صورت آموزش‌دیده بودن، دادن تنفس کمکی به کسی که قلبش از کار افتاده است تا خون اکسیژن‌دار به مغز برسد. تیم اورژانس درمانگاه شبانه‌روزی آذرنجات در خیابان امام خمینی تبریز، در همه‌ی ساعات شبانه‌روز احیا و پایدارسازی بیمار بدحال را انجام می‌دهد و انتقالش را به بیمارستان هماهنگ می‌کند. بیرون از درمانگاه، قدم اول همیشه تماس با ۱۱۵ است.

احیای قلبی ریوی چیست و CPR مخفف چه عبارتی است؟

ایست قلبی یعنی قلب ناگهان از پمپاژ مؤثر خون باز می‌ایستد. فرد در چند ثانیه از هوش می‌رود، به صدا زدن پاسخ نمی‌دهد و نفس نمی‌کشد یا فقط نفس‌های نامنظم و منقطع (گسپ) دارد. بدون خون‌رسانی، مغز در عرض چند دقیقه آسیب می‌بیند. احیای قلبی ریوی مجموعه اقداماتی است که با فشردن قفسه‌ی سینه، و در صورت آموزش‌دیده بودن امدادگر با تنفس کمکی، جریان خون را تا رسیدن کمک تخصصی و برگشت ضربان قلب برقرار نگه می‌دارد.

CPR کوتاه‌شده‌ی عبارت انگلیسی Cardiopulmonary Resuscitation است؛ یعنی «احیای قلبی ریوی». در زبان روزمره به آن «ماساژ قلبی» هم می‌گویند، هرچند واژه‌ی ماساژ کمی گمراه‌کننده است. کاری که انجام می‌دهید مالش یا ماساژ نیست؛ فشردن محکم و سریع جناغ سینه است تا قلب میان جناغ و ستون مهره فشرده شود و خون به جلو رانده شود. همین فشارهاست که در دقیقه‌های اول، مغز را زنده نگه می‌دارد.

آماده‌ی مراجعه هستید؟

شرایط پذیرش، مراحل مراجعه و فرم درخواست در صفحه‌ی خدمت است.

احیای قلبی ریوی و مراقبت‌های اورژانسی در آذرنجات

پرسش‌های متداول درباره‌ی احیای قلبی ریوی و مراقبت‌های اورژانسی

آیا ممکن است با ماساژ قلبی به بیمار آسیب بزنم؟

گاهی در احیای مؤثر، دنده‌ها آسیب می‌بینند یا می‌شکنند. اما بیمار دچار ایست قلبی بدون احیا زنده نمی‌ماند و این آسیب در برابر خطر مرگ قابل‌قبول است و معمولاً خوب می‌شود. اگر فرد به هوش آمد، حرکت هدفمند کرد یا طبیعی نفس کشید، فشردن را متوقف کنید، او را به پهلو بخوابانید و تا رسیدن اورژانس کنارش بمانید و تنفسش را زیر نظر داشته باشید.

تفاوت ایست قلبی و حمله‌ی قلبی چیست؟

در حمله‌ی قلبی، یکی از رگ‌های قلب بسته شده و بیمار معمولاً هوشیار است و درد یا فشار قفسه‌ی سینه دارد. در ایست قلبی، قلب ناگهان از پمپاژ باز می‌ایستد و فرد بیهوش می‌شود و نفس نمی‌کشد یا فقط نفس‌های بریده‌بریده دارد. حمله‌ی قلبی می‌تواند به ایست قلبی برسد؛ در هر دو حالت فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید و در ایست قلبی، احیا را بی‌درنگ شروع کنید.

CPR مخفف چیست و در پزشکی یعنی چه؟

CPR کوتاه‌شده‌ی عبارت انگلیسی Cardiopulmonary Resuscitation به معنای احیای قلبی ریوی است. یعنی مجموعه‌ی اقداماتی که با فشردن قفسه‌ی سینه و تنفس کمکی، خون اکسیژن‌دار را در بدن کسی که قلبش ایستاده به گردش درمی‌آورد تا مغز آسیب نبیند و فرصت برگرداندن ضربان قلب با شوک یا دارو از بین نرود. نام‌های دیگرش در زبان روزمره «ماساژ قلبی» و «احیا» است.

CPR در آزمایش خون چیست؟

احتمالاً منظورتان CRP است، نه CPR. CRP یا پروتئین واکنشی C آزمایش خونی است که بالا رفتنش نشانه‌ی التهاب یا عفونت در بدن است و هیچ ارتباطی با احیای قلبی ریوی ندارد. این دو حرف فقط جابه‌جا شده‌اند. عدد CRP به‌تنهایی تشخیص نمی‌دهد و باید کنار علائم و معاینه تفسیر شود؛ برای تفسیر برگه‌ی آزمایش خود با پزشک معالج یا پزشک عمومی مشورت کنید.

ماساژ قلبی را با چه سرعت و عمقی انجام دهیم؟

در بزرگسالان، سرعت ۱۰۰ تا ۱۲۰ فشار در دقیقه است؛ تقریباً دو فشار در هر ثانیه. عمق فشار حدود ۵ تا ۶ سانتی‌متر است و بعد از هر فشار باید اجازه دهید قفسه‌ی سینه کامل بالا بیاید. در کودکان و نوزادان، عمق حدود یک‌سوم ضخامت قفسه‌ی سینه است. بیشتر مردم آرام‌تر و سطحی‌تر از حد لازم فشار می‌دهند؛ اگر شک دارید، محکم‌تر فشار دهید و وقفه را کم کنید.

نسبت ماساژ قلبی به تنفس مصنوعی چقدر است؟

برای امدادگر آموزش‌دیده، در بزرگسالان و همچنین وقتی یک نفر به تنهایی کودک یا نوزاد را احیا می‌کند، نسبت ۳۰ فشار به ۲ تنفس است. تیم‌های درمانی در احیای دونفره‌ی کودکان از نسبت ۱۵ به ۲ هم استفاده می‌کنند. اگر آموزش ندیده‌اید یا نمی‌خواهید تنفس دهان‌به‌دهان بدهید، در بزرگسالان فقط فشردن قفسه‌ی سینه را بدون وقفه ادامه دهید؛ این کار هم مؤثر است.

ماساژ قلبی نوزاد چگونه انجام می‌شود؟

نوزاد را روی سطح سفت بخوابانید و سرش را فقط کمی عقب ببرید. دو دست را دور قفسه‌ی سینه حلقه کنید و با دو شست روی جناغ، درست زیر خط بین دو نوک سینه، حدود یک‌سوم عمق سینه را فشار دهید؛ اگر حلقه‌کردن دست‌ها ممکن نیست، از پاشنه‌ی یک دست استفاده کنید. سرعت ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه است. برای تنفس، دهانتان را روی دهان و بینی نوزاد بگذارید و آرام بدمید. هم‌زمان ۱۱۵ را خبر کنید.

احیای قلبی ریوی کودکان با بزرگسالان چه فرقی دارد؟

ایست قلبی در کودکان معمولاً از مشکل تنفسی شروع می‌شود، مثل خفگی، غرق‌شدگی یا عفونت شدید ریه؛ برای همین تنفس کمکی در آن‌ها اهمیت بیشتری دارد. در کودکان، بسته به جثه با یک یا دو دست و به عمق حدود یک‌سوم قفسه‌ی سینه فشار می‌دهید. اگر آموزش دیده‌اید، راهنمای اروپایی شروع با ۵ تنفس کمکی را توصیه می‌کند. اگر آموزش ندیده‌اید، فقط فشردن قفسه‌ی سینه هم از هیچ کاری بهتر است.

در خفگی کودکان چه کنیم؟

اگر کودک سرفه می‌کند یا گریه می‌کند، او را به سرفه تشویق کنید و کاری نکنید. اگر صدایش درنمی‌آید و نمی‌تواند نفس بکشد، در کودک بالای یک سال ۵ ضربه‌ی محکم بین دو کتف و بعد ۵ فشار شکمی بدهید و به‌تناوب تکرار کنید. در نوزاد زیر یک سال، به‌جای فشار شکمی ۵ فشار روی سینه بدهید. کودک را سرپایین تکان ندهید و کورکورانه انگشت در گلویش نکنید. اگر بی‌هوش شد، ۱۱۵ و احیا.

مانور هایملیخ چیست و چه زمانی انجام می‌شود؟

مانور هایملیخ یعنی فشار سریع به داخل و بالای شکم، کمی بالای ناف، برای بیرون انداختن جسمی که راه هوایی را کامل بسته است. این مانور فقط برای فرد هوشیاری است که نمی‌تواند حرف بزند، سرفه کند یا نفس بکشد. راهنماهای فعلی معمولاً توصیه می‌کنند آن را به‌تناوب با ۵ ضربه بین دو کتف انجام دهید. برای نوزاد زیر یک سال، زن باردار در ماه‌های آخر و افراد بسیار چاق، فشار شکمی انجام نمی‌شود.

دستگاه شوک خودکار (AED) را چه کسی می‌تواند استفاده کند؟

هر کسی، حتی بدون آموزش. دستگاه شوک خودکار پس از روشن شدن، با صدا قدم‌به‌قدم راهنمایی می‌کند، ریتم قلب را خودش تحلیل می‌کند و فقط اگر شوک لازم باشد اجازه‌ی آن را می‌دهد. پدها را روی سینه‌ی برهنه و خشک بچسبانید، هنگام تحلیل و شوک به بیمار دست نزنید و بلافاصله پس از شوک فشردن قفسه‌ی سینه را ادامه دهید. این دستگاه در برخی اماکن عمومی و باشگاه‌ها نصب شده است.

علت ایست قلبی چیست؟

شایع‌ترین علت در بزرگسالان، اختلال ناگهانی ریتم قلب است که اغلب زمینه‌اش بیماری عروق کرونر و حمله‌ی قلبی است. علت‌های دیگر شامل نارسایی و بزرگی قلب، اختلال‌های ارثی ریتم، خفگی و غرق‌شدگی، مسمومیت با گاز مونوکسید کربن یا دارو، به‌هم‌ریختگی شدید پتاسیم خون، برق‌گرفتگی، خونریزی شدید و افت شدید دمای بدن است. در کودکان، بیشتر ایست‌های قلبی از مشکل تنفسی شروع می‌شوند.

علائم ایست قلبی چیست و آیا پیش از آن هشداری هست؟

خود ایست قلبی با بی‌پاسخ شدن ناگهانی و نبود تنفس طبیعی یا نفس‌های بریده‌بریده مشخص می‌شود. اما گاهی از چند ساعت یا چند روز قبل هشدارهایی می‌آید: درد یا فشار قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، تپش قلب همراه با سرگیجه، غش هنگام فعالیت یا خستگی شدید بی‌دلیل. با دیدن این علائم با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستانی بروید و منتظر بهتر شدن نمانید.

ایست قلبی در خواب چگونه اتفاق می‌افتد؟

بخشی از ایست‌های قلبی ناگهانی در خواب یا هنگام بیدار شدن رخ می‌دهد و معمولاً علتش اختلال ناگهانی ریتم قلب است. نشانه‌اش ممکن است صدای خرخر غیرعادی، نفس‌های بریده یا سکوت ناگهانی باشد. اگر کسی با تکان دادن بیدار نشد و طبیعی نفس نکشید، او را از تخت روی زمین سفت بیاورید، با ۱۱۵ تماس بگیرید و فشردن قفسه‌ی سینه را شروع کنید؛ روی تشک نرم، فشارها اثر ندارد.

احیا را تا کی باید ادامه داد؟

تا وقتی کادر اورژانس برسد و کار را به دست بگیرد، بیمار نشانه‌ی واضح زندگی نشان دهد، یعنی چشم باز کند، حرکت هدفمند کند یا طبیعی نفس بکشد، یا آن‌قدر خسته شوید که نتوانید ادامه دهید و کسی هم جایگزینتان نباشد. اگر چند نفر هستید، هر دو دقیقه جایتان را عوض کنید تا فشارها ضعیف نشوند. وسط احیا برای بررسی برگشت قلب دست نگه ندارید؛ تصمیم پایان احیا با تیم درمان است.

اگر فرد بی‌هوش است ولی نفس می‌کشد چه کنم؟

در این حالت احیا لازم نیست، اما او را به پشت رها نکنید، چون زبان یا استفراغ ممکن است راه هوایی را ببندد. او را در وضعیت بهبود، یعنی به پهلو، بخوابانید: سر کمی عقب و دهان رو به پایین باشد تا ترشحات بیرون بریزد. با ۱۱۵ تماس بگیرید و تنفسش را مرتب نگاه کنید. اگر تنفس قطع یا غیرطبیعی شد، دوباره او را به پشت بخوابانید و احیا را شروع کنید.

عوارض ایست قلبی برای کسی که احیا می‌شود چیست؟

مهم‌ترین عارضه، آسیب مغزی ناشی از کمبود اکسیژن است و شدت آن بیش از هر چیز به مدت زمانی بستگی دارد که مغز بدون جریان خون مانده است؛ به همین دلیل احیای فوری اطرافیان آن‌قدر اهمیت دارد. برخی بیماران پس از ترخیص با مشکلات حافظه، تمرکز، ضعف یا خستگی طولانی روبه‌رو می‌شوند و به توان‌بخشی نیاز دارند. شکستگی دنده هم ممکن است رخ دهد که معمولاً خوب می‌شود.

در تشنج چه کمک‌های اولیه‌ای لازم است؟

اشیای سخت و تیز را از اطراف بیمار دور کنید، چیزی نرم زیر سرش بگذارید و مدت تشنج را زیر نظر بگیرید. هیچ چیزی، نه قاشق و نه انگشت و نه آب، در دهانش نگذارید و او را محکم نگه ندارید. پس از پایان حمله، او را به پهلو بخوابانید. اگر تشنج بیش از پنج دقیقه طول کشید، پشت سر هم تکرار شد، اولین تشنج عمر بود یا پس از حمله نفس طبیعی برنگشت، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

در گازگرفتگی با بخاری چه باید کرد؟

پیش از هر چیز به فکر ایمنی خودتان باشید. در و پنجره‌ها را باز کنید، وسیله‌ی گازسوز را اگر بی‌خطر است خاموش کنید و مصدوم را به هوای آزاد ببرید. بعد با ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر بی‌پاسخ است و طبیعی نفس نمی‌کشد، احیا را با تنفس کمکی، در صورت آموزش، شروع کنید. حتی کسی که فقط سردرد و گیجی داشته و حالش بهتر شده باید در بیمارستان بررسی شود، چون علائم مونوکسید کربن ممکن است دیر ظاهر شوند.

درمانگاه شبانه‌روزی آذرنجات، تبریز

اورژانس و درمانگاه عمومی ۲۴ ساعته و بدون نوبت؛ برای سایر بخش‌ها زمان پذیرش را تلفنی بپرسید.

این راهنما برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. در فوریت‌های تهدیدکننده‌ی حیات با ۱۱۵ تماس بگیرید.