درمان سرفه؛ خشک و خلط‌دار، سرفه‌ی کودکان، درمان خانگی، سرفه‌ی طولانی و سیاه‌سرفه

درمان سرفه به نوع آن بستگی دارد: سرفه‌ی خشک را باید آرام کرد و سرفه‌ی خلط‌دار را باید کمک کرد تا خلط بیرون بیاید. بیشتر سرفه‌ها ویروسی‌اند و در ۱ تا ۳ هفته خودبه‌خود خوب می‌شوند. در این مدت، مایعات گرم، عسل (فقط برای بالای یک سال)، هوای مرطوب، شست‌وشوی بینی با سرم نمکی و استراحت مؤثرترین کارها هستند. آنتی‌بیوتیک روی سرفه‌ی ویروسی اثری ندارد. شربت‌های ضدسرفه هم برای کودکان زیر ۴ سال توصیه نمی‌شوند. سرفه‌ای که بیش از ۳ هفته در بزرگسال یا ۴ هفته در کودک طول بکشد، با تب بالا، تنگی نفس، خلط خونی یا کاهش وزن همراه باشد یا با «صدای خروسک» و قطع نفس در نوزاد بیاید، باید حتماً معاینه شود.

سرفه یکی از رایج‌ترین دلیل‌هایی است که مردم به پزشک مراجعه می‌کنند. در پاییز و زمستان، «درمان سرفه» پرجستجوترین عبارت پزشکی در گوگل ایران و تبریز است. مشکل این است که بیشتر چیزهایی که درباره‌ی سرفه در فضای مجازی گفته می‌شود، یا ناقص است یا با هم تناقض دارد. یک جا می‌گویند عسل برای بچه‌ی یک‌ساله خوب است و جای دیگر می‌گویند تا دو سالگی ممنوع است. یکی شربت ضدسرفه را برای سرفه‌ی خلط‌دار کودک پیشنهاد می‌کند، درحالی‌که همین کار می‌تواند خلط را در ریه نگه دارد. دیگری برای سرماخوردگی آنتی‌بیوتیک یا آمپول کورتون توصیه می‌کند.

این راهنما را تیم پزشکی آذرنجات بر پایه‌ی راهنماهای بالینی معتبر دنیا نوشته است. مهم‌ترین آن‌ها راهنمای سرفه‌ی حاد مؤسسه‌ی ملی سلامت و مراقبت بریتانیا (NICE)، راهنمای سرفه‌ی مزمن انجمن پزشکان قفسه‌ی سینه‌ی آمریکا (CHEST) و انجمن تنفسی اروپا (ERS)، توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO)، آکادمی طب کودکان آمریکا (AAP)، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) و مرورهای نظام‌مند کاکرین هستند. هر جا لازم بوده، شرایط ایران و تبریز را هم کنار آن‌ها گذاشته‌ایم: برنامه‌ی واکسیناسیون کشوری، قاعده‌ی «سرفه‌ی بیش از دو هفته» برای بررسی سل، شربت‌های رایج داروخانه‌های ایران و آلودگی هوای زمستان تبریز. نتیجه یک مرجع کامل است: از اینکه سرفه‌تان از چه نوعی است، تا اینکه در خانه چه کاری واقعاً جواب می‌دهد، کدام دارو برای کدام سرفه است و چه زمانی باید فوراً کمک گرفت.

سرفه چیست و چرا سرفه می‌کنیم؟

سرفه یک واکنش دفاعی بدن است، نه یک بیماری. راه‌های هوایی، یعنی حلق، حنجره، نای و نایژه‌ها، پر از گیرنده‌های عصبی حساس هستند. وقتی این گیرنده‌ها با خلط، گرد و غبار، دود، اسید معده، ترشح پشت حلق یا التهاب ناشی از ویروس تحریک می‌شوند، پیامی به مرکز سرفه در ساقه‌ی مغز می‌فرستند. مغز هم دستور یک حرکت سه‌مرحله‌ای را صادر می‌کند. اول یک دم عمیق گرفته می‌شود. بعد تارهای صوتی بسته می‌شوند و عضلات شکم و قفسه‌ی سینه فشار زیادی پشت آن‌ها می‌سازند. در آخر تارهای صوتی ناگهان باز می‌شوند و هوا با سرعت زیاد بیرون می‌زند و هر چیزی را که در مسیر است با خود بیرون می‌برد.

پس سرفه در اصل کار مفیدی انجام می‌دهد: ریه را تمیز نگه می‌دارد. کسی که به هر دلیلی نمی‌تواند خوب سرفه کند، مثلاً بعد از سکته‌ی مغزی، در بیماری‌های عصبی-عضلانی یا در سالمندان خیلی ضعیف، بیشتر در خطر ذات‌الریه است، چون ترشحات و ذرات غذا در ریه‌اش جمع می‌شوند. به همین دلیل هدف درمان «خاموش کردن هر سرفه‌ای» نیست. هدف این است که علت سرفه برطرف شود و سرفه‌ی بی‌فایده و آزاردهنده، مثل سرفه‌ی خشکی که خواب را می‌گیرد، آرام شود.

با این حال سرفه‌ی طولانی خودش آسیب می‌زند. خواب را به هم می‌ریزد و باعث خستگی، سردرد و درد عضلات شکم و دنده‌ها می‌شود. در خانم‌ها، به‌ویژه بعد از زایمان و در سنین بالاتر، باعث نشت ادرار می‌شود. گاهی به استفراغ، خونریزی زیر ملتحمه‌ی چشم، فتق و حتی شکستگی دنده (به‌خصوص در افراد مبتلا به پوکی استخوان) و غش ناشی از سرفه می‌انجامد. سرفه‌ی مزمن در مطالعات اثر روشنی بر کیفیت زندگی، روابط اجتماعی و خلق‌وخو دارد. پس اینکه بگوییم «سرفه است دیگر، خوب می‌شود» همیشه درست نیست.

انواع سرفه: از روی مدت و از روی صدا

پزشکان سرفه را به دو شکل دسته‌بندی می‌کنند: از روی مدت، که مهم‌ترین سرنخ برای پیدا کردن علت است، و از روی ویژگی، یعنی خشک یا خلط‌دار بودن و صدایی که دارد. اگر قبل از هر کاری این دو را مشخص کنید، نیمی از راه تشخیص را رفته‌اید.

تقسیم‌بندی سرفه بر اساس مدت

این مرزها دلیل دارند. بیش از ۹۰ درصد سرفه‌های حاد ویروسی‌اند. مطالعات نشان داده‌اند میانگین طول سرفه بعد از یک عفونت تنفسی حدود ۱۸ روز است، یعنی بیشتر از آنچه مردم معمولاً انتظار دارند. پس سرفه‌ای که بعد از دو هفته هنوز هست، به‌خودی‌خود نگران‌کننده نیست، به شرطی که رو به بهتر شدن باشد و علامت خطری همراهش نباشد. در مقابل، سرفه‌ای که از ۸ هفته بگذرد تقریباً هیچ‌وقت «فقط سرماخوردگی» نیست و باید به‌طور منظم بررسی شود.

تقسیم‌بندی سرفه بر اساس ویژگی و صدا

یک نکته‌ی مهم: خشک یا خلط‌دار بودن سرفه در طول یک بیماری عوض می‌شود. سرماخوردگی اغلب با سرفه‌ی خشک و خارش گلو شروع می‌شود، چند روز خلط‌دار می‌شود و در هفته‌های آخر دوباره به یک سرفه‌ی خشک و تحریکی تبدیل می‌شود. پس درمان را هم باید با تغییر سرفه تغییر داد. شربتی که هفته‌ی اول خورده‌اید، لزوماً برای هفته‌ی سوم مناسب نیست.

سرفه‌ی خشک: علت‌ها و درمان

سرفه‌ی خشک سرفه‌ای است که خلطی بیرون نمی‌آورد. معمولاً با یک خارش، قلقلک یا احساس «چیزی در گلو» شروع می‌شود و با حرف زدن، خندیدن، هوای سرد، رفتن از جای گرم به جای سرد یا دراز کشیدن بدتر می‌شود. این سرفه کار مفیدی برای پاک کردن ریه انجام نمی‌دهد، چون چیزی برای بیرون آوردن نیست. به همین دلیل آرام کردنش منطقی است. حتی خود سرفه‌ی خشک با تحریک دوباره‌ی گلو، یک چرخه‌ی معیوب «سرفه، تحریک، سرفه‌ی بیشتر» می‌سازد.

شایع‌ترین علت‌های سرفه‌ی خشک

• عفونت ویروسی: سرماخوردگی، آنفولانزا، کرونا و ویروس‌های تنفسی فصل سرما، شایع‌ترین علت سرفه‌ی خشک کوتاه‌مدت هستند. اگر علائم شما با شروع ناگهانی تب و بدن‌درد بوده، راهنمای ویروس جدید سرماخوردگی و آنفولانزای امسال را هم ببینید.
• سرفه‌ی بعد از عفونت: ویروس رفته، ولی راه‌های هوایی هنوز ملتهب و «بیش‌حساس» مانده‌اند. این سرفه می‌تواند ۳ تا ۸ هفته طول بکشد.
• آلرژی و ترشح پشت حلق: آبریزش بینی که به پشت حلق می‌ریزد، گلو را تحریک می‌کند. اغلب با صاف کردن مکرر گلو و سرفه‌ی صبحگاهی همراه است.
• آسم، به‌ویژه «آسم سرفه‌ای»: نوعی آسم که تنها علامتش سرفه‌ی خشک است، بیشتر شب‌ها، بعد از ورزش یا در هوای سرد.
• ریفلاکس معده: برگشت اسید یا بخار اسید از معده به مری و حلق. گاهی سوزش سر دل ندارد و فقط با سرفه، گرفتگی صدا و صاف کردن گلو خودش را نشان می‌دهد.
• دارو: داروهای فشار خون خانواده‌ی «مهارکننده‌ی آنزیم مبدل»، یعنی کاپتوپریل، انالاپریل، لیزینوپریل، رامیپریل و سایر داروهایی که اسمشان به «ـپریل» ختم می‌شود. این داروها در بخشی از مصرف‌کنندگان سرفه‌ی خشک می‌دهند.
• هوای خشک، دود و آلودگی: بخاری و شوفاژ زمستان، دود سیگار و قلیان، و آلودگی هوای شهرهای بزرگ. در تبریز پدیده‌ی وارونگی دما در روزهای سرد و آرام زمستان، آلاینده‌ها را نزدیک زمین نگه می‌دارد و سرفه‌ی خشک را بیشتر می‌کند.
• علت‌های کمتر شایع ولی مهم: سیاه‌سرفه، بیماری‌های بافت بینابینی ریه، نارسایی قلب، تومورهای ریه و ورود جسم خارجی در کودکان.

درمان سریع سرفه‌ی خشک در خانه

برای سرفه‌ی خشکی که از یک سرماخوردگی یا تحریک ساده آمده، این کارها به ترتیب تأثیر و ایمنی پیشنهاد می‌شوند:

1. مایعات گرم، کم‌کم و مداوم: آب ولرم، چای کم‌رنگ، دمنوش آویشن، بابونه یا زنجبیل، یا آب گرم با عسل و لیمو. مایع گرم گلو را مرطوب می‌کند و رفلکس سرفه را برای مدتی آرام می‌کند.
2. عسل (فقط برای بالای یک سال): یک تا دو قاشق چای‌خوری خالص یا در آب ولرم، به‌خصوص قبل از خواب. شواهد علمی درباره‌ی عسل از بیشتر شربت‌های بدون نسخه قوی‌تر است. جزئیات و مقدار مصرف در بخش «عسل برای سرفه» آمده است.
3. مکیدن آب‌نبات یا قرص مکیدنی: بزاق بیشتر و بلع مکرر، خارش گلو را کم می‌کند. این کار برای کودکان زیر ۶ سال به دلیل خطر خفگی ممنوع است.
4. هوای مرطوب: دستگاه بخور سرد در اتاق خواب، یا چند دقیقه نشستن در حمام پر از بخار. رطوبت اتاق را حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد نگه دارید، نه بیشتر، چون رطوبت زیاد کپک می‌آورد.
5. دوری از محرک‌ها: سیگار و قلیان را کنار بگذارید و در خانه‌ای که بیمار دارد، کسی سیگار نکشد. در روزهای آلوده، فعالیت بیرون را کم کنید و اگر بیرون می‌روید، ماسک مناسب بزنید.
6. داروی ضدسرفه‌ی کوتاه‌مدت برای بزرگسالان: اگر سرفه‌ی خشک خواب را می‌گیرد، شربت حاوی دکسترومتورفان برای چند شب قابل استفاده است. البته در بارداری، شیردهی و برای افرادی که داروهای ضدافسردگی مصرف می‌کنند، باید با داروساز یا پزشک مشورت شود. جزئیات در بخش داروها آمده است.

سرفه‌ی خشک شبانه

بسیاری از سرفه‌های خشک شب‌ها بدتر می‌شوند. دلیلش این است که در حالت خوابیده، ترشح بینی به پشت حلق می‌ریزد، اسید معده راحت‌تر بالا می‌آید و هوای اتاق‌های گرم‌شده با بخاری خشک‌تر است. آسم هم ذاتاً در ساعات آخر شب بدتر می‌شود. برای بزرگسالان این کارها کمک می‌کند:

• سر و بالاتنه را با یک بالش اضافه یا بالا بردن پایه‌های سمت سر تخت، کمی بالاتر بگذارید (این کار برای شیرخواران ممنوع است؛ توضیح در بخش کودکان).
• تا ۲ تا ۳ ساعت قبل از خواب غذای سنگین، چرب، شکلات، قهوه و نوشیدنی گازدار نخورید.
• یک قاشق عسل یا یک لیوان آب ولرم دم دست بگذارید.
• اگر آبریزش بینی دارید، قبل از خواب بینی را با سرم نمکی بشویید.
• اگر هر شب حدود ساعت ۲ تا ۴ صبح با سرفه یا تنگی نفس بیدار می‌شوید، به آسم فکر کنید و معاینه شوید. سالمندی که با تنگی نفس بیدار می‌شود و فقط نشسته آرام می‌گیرد، ممکن است نارسایی قلب داشته باشد و باید زود معاینه شود.

سرفه‌ی خشک حساسیتی

سرفه‌ای که هر سال در فصل مشخصی برمی‌گردد، با عطسه‌ی پشت‌سرهم، خارش چشم و بینی و آبریزش شفاف همراه است و تب ندارد، احتمالاً حساسیتی است. در این حالت آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم مثل ستیریزین و لوراتادین، یا اسپری‌های کورتونی بینی که پزشک تجویز می‌کند، با کم کردن ترشح پشت حلق سرفه را بهتر می‌کنند. توجه کنید که خود آنتی‌هیستامین «ضدسرفه» نیست. اثرش از راه کم کردن آلرژی است و در سرفه‌ی سرماخوردگی معمولی، به‌ویژه نسل دوم، اثر چندانی ندارد. اگر سرفه‌ی حساسیتی با خس‌خس یا تنگی نفس همراه است، باید آسم بررسی شود.

سرفه‌ی خلط‌دار: معنای رنگ خلط و درمان

سرفه‌ی خلط‌دار یا «تر» سرفه‌ای است که ترشح یا بلغم را از راه‌های هوایی بیرون می‌آورد. برخلاف سرفه‌ی خشک، این سرفه کار مفیدی انجام می‌دهد. سرفه‌ی خلط‌دار را نباید با شربت ضدسرفه خاموش کرد، چون خلطی که بیرون نیاید در ریه می‌ماند و می‌تواند زمینه‌ی عفونت ثانویه را فراهم کند. هدف درمان این است که خلط رقیق‌تر شود تا راحت‌تر بالا بیاید.

رنگ خلط چه می‌گوید؟

بسیاری از مردم فکر می‌کنند خلط زرد یا سبز یعنی عفونت باکتریایی و نیاز به آنتی‌بیوتیک. این باور غلط است. رنگ زرد و سبز از آنزیم سلول‌های سفید خون می‌آید که در هر التهابی، چه ویروسی و چه باکتریایی، به راه هوایی می‌روند. مطالعه‌ی بزرگی در اروپا نشان داد رنگ خلط به‌تنهایی نمی‌تواند عفونت باکتریایی را از ویروسی جدا کند. با این حال رنگ خلط سرنخ‌های مفیدی دارد:

درمان سرفه‌ی خلط‌دار

1. مایعات کافی: بدن کم‌آب خلط غلیظ‌تر و چسبنده‌تری می‌سازد. نوشیدن آب، دمنوش و سوپ در طول روز ساده‌ترین «خلط‌آور» است. بیمارانی که نارسایی قلب یا کلیه دارند و پزشک مقدار مایعاتشان را محدود کرده، باید طبق دستور پزشک عمل کنند.
2. بخار و رطوبت: استنشاق بخار آب در حمام یا بخور سرد در اتاق، خلط را نرم‌تر می‌کند. از کاسه‌ی آب جوش، به‌خصوص در خانه‌ای که کودک دارد، استفاده نکنید. سوختگی با آب جوش در کودکان بسیار شایع است.
3. شست‌وشوی بینی با سرم نمکی: اگر خلط از سینوس و پشت حلق می‌آید، شست‌وشوی بینی منبع آن را کم می‌کند.
4. سرفه‌ی کنترل‌شده و تخلیه‌ی خلط: نشستن صاف، چند نفس عمیق آرام و بعد دو سرفه‌ی کوتاه و قوی، یا «هاف کردن»، یعنی بازدم سریع با دهان باز مثل وقتی که روی شیشه را بخار می‌کنید. این کار خلط را با زحمت کمتری بالا می‌آورد. برای سالمندان و بیماران بستری در خانه، تغییر وضعیت هر ۲ ساعت و نشاندن بیمار اهمیت زیادی دارد.
5. خلط‌آور و موکولیتیک: گایفنزین و برم‌هگزین در داروخانه‌های ایران رایج‌اند. استیل‌سیستئین (قرص جوشان یا ساشه) و آمبروکسول هم به رقیق کردن خلط کمک می‌کنند. شواهدشان برای سرماخوردگی معمولی متوسط تا ضعیف است و برای کودکان زیر ۲ سال توصیه نمی‌شوند. جزئیات در بخش داروها آمده است.
6. نبولایزر با سرم نمکی یا داروی گشادکننده‌ی نایژه: فقط با تجویز پزشک و معمولاً برای بیمارانی که آسم، COPD، برونشکتازی یا خلط خیلی چسبنده دارند.

خلط پشت حلق و گلو؛ چرا تمام نمی‌شود؟

«خلط پشت حلق» یکی از جستجوهای پرتکرار این روزهای تبریز است. احساس اینکه همیشه چیزی پشت گلو چسبیده، نیاز به صاف کردن مدام گلو، و سرفه‌ی صبحگاهی که کمی ترشح غلیظ بیرون می‌آورد، معمولاً از ترشح پشت حلق است. یعنی ترشحی که از بینی و سینوس‌ها به پشت حلق می‌ریزد. پزشکان امروز اسم این حالت را «سندرم سرفه‌ی راه هوایی فوقانی» گذاشته‌اند و آن را یکی از سه علت اصلی سرفه‌ی مزمن می‌دانند. علت‌های رایجش این‌ها هستند:

• رینیت آلرژیک (حساسیت فصلی یا دائمی به گرد و غبار، کنه‌ی خانگی، کپک یا حیوانات)،
• رینیت غیرآلرژیک (حساسیت به هوای سرد، بوهای تند، دود)،
• سینوزیت مزمن یا عود سینوزیت بعد از هر سرماخوردگی،
• ریفلاکس حنجره‌ای-حلقی که ترشح غلیظی در گلو می‌سازد،
• مصرف طولانی اسپری‌های بینی ضداحتقان (مثل اکسی‌متازولین و فنیل‌افرین) بیش از ۳ تا ۵ روز، که بینی را «معتاد» می‌کند و گرفتگی برگشتی می‌دهد.

درمان خانگی ترشح پشت حلق شامل شست‌وشوی روزانه‌ی بینی با سرم نمکی، مرطوب نگه داشتن هوا، نوشیدن کافی آب و دوری از محرک‌هاست. اگر بعد از ۳ تا ۴ هفته بهتر نشد، پزشک ممکن است اسپری کورتونی بینی، آنتی‌هیستامین یا درمان سینوزیت را شروع کند. اگر ریفلاکس محتمل باشد، تغییر عادت غذایی و داروی کاهنده‌ی اسید هم ممکن است تجویز شود. خلط پشت حلقی که خونی است، فقط از یک طرف بینی می‌آید یا با بوی بد، درد صورت و تب همراه است، باید معاینه شود.

درمان خانگی و فوری سرفه؛ کدام روش واقعاً جواب می‌دهد؟

درمان خانگی سرفه در ایران پر از توصیه‌های قدیمی و جدید است: از عسل و آویشن تا انار، خرمالو، آش شلغم و شوربا. بعضی از این‌ها پشتوانه‌ی علمی خوبی دارند، بعضی بی‌ضررند ولی اثرشان ثابت نشده، و چندتایی هم می‌توانند ضرر داشته باشند. جدول زیر شواهد را به زبان ساده خلاصه می‌کند:

درمان فوری سرفه؛ وقتی همین حالا آرام نمی‌شود

برای یک حمله‌ی سرفه‌ی خشک ناگهانی که نفس را بند آورده، مثلاً وسط شب یا در جلسه:

1. بنشینید یا بایستید و شانه‌ها را شل کنید. خوابیده سرفه سخت‌تر آرام می‌شود.
2. چند جرعه‌ی کوچک آب ولرم بنوشید.
3. از بینی، آرام و کم‌عمق نفس بکشید و لب‌ها را غنچه کنید. دم عمیق ناگهانی خودش سرفه را تحریک می‌کند.
4. وقتی قلقلک گلو را حس کردید، به‌جای سرفه کردن، آب دهان را چند بار قورت دهید یا یک قرص مکیدنی بمکید. این تکنیک «مهار سرفه» است که فیزیوتراپیست‌های تنفسی برای سرفه‌ی مزمن آموزش می‌دهند.
5. یک قاشق عسل بخورید.
6. اگر آسم دارید و اسپری نجات‌دهنده (مثل سالبوتامول) برایتان تجویز شده، طبق دستور استفاده کنید.

اگر حمله با کبودی لب‌ها، ناتوانی در حرف زدن، صدای خِس هنگام دم یا خلط خونی همراه است، یا بعد از خوردن چیزی ناگهان شروع شده و کودک نمی‌تواند نفس بکشد، دیگر وقت درمان خانگی نیست. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

عسل برای سرفه؛ چقدر، برای چه کسی و چرا زیر یک سال نه؟

عسل تنها درمان خانگی سرفه است که شواهد علمی آن حتی از بسیاری از شربت‌های داروخانه‌ای قوی‌تر است. مرور کاکرین روی کودکان نشان داد عسل احتمالاً دفعات و شدت سرفه را بیشتر از «هیچ درمانی»، دارونما و دیفن‌هیدرامین کم می‌کند و اثرش نزدیک به دکسترومتورفان است. مرور سیستماتیک دیگری در مجله‌ی BMJ Evidence-Based Medicine (۲۰۲۰) هم به نتیجه‌ی مشابهی برای عفونت‌های تنفسی فوقانی رسید. به همین دلیل راهنمای NICE، عسل را اولین پیشنهاد خودمراقبتی برای سرفه‌ی حاد بالای یک سال می‌داند.

چرا عسل برای زیر یک سال ممنوع است؟ عسل ممکن است هاگ باکتری کلستریدیوم بوتولینوم را داشته باشد. روده‌ی بزرگسالان و کودکان بزرگ‌تر با این هاگ مقابله می‌کند، ولی در روده‌ی نارس شیرخوار، هاگ رشد می‌کند و سمی می‌سازد که می‌تواند باعث ضعف شدید، یبوست، ناتوانی در مکیدن و حتی ایست تنفسی شود. پخته شدن یا مخلوط شدن عسل در غذا این خطر را از بین نمی‌برد. بعضی سایت‌های فارسی سن ممنوعیت را دو سال نوشته‌اند. مرز علمی و پذیرفته‌شده در منابع معتبر یک سال است، ولی هیچ اشکالی ندارد اگر پزشک کودک‌تان محتاط‌تر باشد.

چند نکته‌ی دیگر درباره‌ی عسل:

• عسل تیره‌تر، مثل عسل گون و چندگیاه کوهستانی، در بعضی مطالعات ترکیبات آنتی‌اکسیدان بیشتری داشته است. ولی برای سرفه، «عسل طبیعی و خالص» از هر نوعی کافی است. لازم نیست عسل‌های گران با ادعاهای درمانی بخرید.
• عسل در آب جوش ترکیبات مفیدش را از دست نمی‌دهد که کاملاً بی‌اثر شود، ولی بهتر است در آب ولرم یا گرم حل شود.
• عسل جایگزین معاینه نیست. اگر کودک تب بالا، تنفس تند یا بی‌حالی دارد، عسل دادن نباید مراجعه به پزشک را عقب بیندازد.
• برای کودک زیر یک سال، به‌جای عسل از شیر مادر یا شیر خشک بیشتر، قطره‌ی سرم نمکی بینی و بخور سرد استفاده کنید.

داروهای سرفه: کدام دارو برای کدام سرفه؟

داروهای سرفه در چند گروه اصلی قرار می‌گیرند و انتخاب درستشان به نوع سرفه بستگی دارد. نکته‌ی مهمی که بیشتر مردم نمی‌دانند این است که شواهد اثربخشی بیشتر شربت‌های سرفه‌ی بدون نسخه ضعیف است. مرور کاکرین روی داروهای بدون نسخه برای سرفه‌ی حاد در بزرگسالان، نتایج متناقض و کم‌قدرتی پیدا کرد. یعنی ممکن است کمی کمک کنند، ولی معجزه نمی‌کنند. این داروها علت سرفه را درمان نمی‌کنند و فقط علامت را کم می‌کنند.

شربت‌های رایج داروخانه‌های ایران؛ چه چیزی داخلشان است؟

در داروخانه‌های ایران چند دسته شربت سرفه بیشتر از بقیه دیده می‌شود. اسم تجاری‌شان زیاد است، ولی وقتی برچسب را بخوانید، ماده‌ی مؤثرشان معمولاً یکی از این‌هاست:

• شربت دکسترومتورفان: ضدسرفه، برای سرفه‌ی خشک بزرگسالان. با داروهای ضدافسردگی خانواده‌ی SSRI، داروهای مهارکننده‌ی MAO و ترامادول تداخل خطرناک دارد.
• شربت دیفن‌هیدرامین و دیفن‌هیدرامین کامپاند: آنتی‌هیستامین آرام‌بخش، بیشتر برای سرفه‌ی شبانه همراه با آبریزش. خواب‌آلودگی می‌دهد و نباید بعد از آن رانندگی کرد. در سالمندان می‌تواند گیجی و احتباس ادرار بدهد.
• شربت اکسپکتورانت (خلط‌آور): معمولاً ترکیبی از دیفن‌هیدرامین با یک ماده‌ی خلط‌آور. با وجود اسمش، جزء آرام‌بخش آن هم خواب‌آلودگی می‌دهد.
• شربت و قرص برم‌هگزین: رقیق‌کننده‌ی خلط.
• قرص جوشان و ساشه‌ی استیل‌سیستئین: رقیق‌کننده‌ی خلط. جستجوی «قرص جوشان استیل سیستئین برای چی خوبه» این روزها زیاد شده است. این دارو برای خلط غلیظ و چسبنده، به‌ویژه در برونشیت مزمن و COPD، کاربرد دارد. برای سرفه‌ی خشک فایده‌ای ندارد و برای کودکان زیر ۲ سال مناسب نیست. بوی گوگردی‌اش طبیعی است.
• شربت‌ها و قطره‌های گیاهی: آویشن، پیچک (هدرا)، پلارگونیوم، ختمی، گل بنفشه و ترکیبات آن‌ها. این‌ها هم دارو حساب می‌شوند و هر کدام سن مجاز و دوز مشخصی دارند. «گیاهی» بودن به معنی بی‌ضرر بودن در هر مقدار و هر سنی نیست.
• شربت‌های ترکیبی سرماخوردگی: ترکیب ضدسرفه، آنتی‌هیستامین، ضداحتقان و گاهی استامینوفن. خطر اصلی این است که هم‌زمان با یک قرص سرماخوردگی یا استامینوفن جداگانه خورده شوند و مقدار استامینوفن از حد مجاز بگذرد. همیشه برچسب همه‌ی داروهایی را که هم‌زمان می‌خورید، بخوانید.

آنتی‌بیوتیک برای سرفه؛ چرا بیشتر وقت‌ها لازم نیست؟

بیش از ۹۰ درصد سرفه‌های حاد، از جمله اکثر برونشیت‌های حاد، ویروسی‌اند. آنتی‌بیوتیک روی ویروس هیچ اثری ندارد. مرور کاکرین روی برونشیت حاد نشان داد آنتی‌بیوتیک طول سرفه را در بهترین حالت حدود نصف روز کم می‌کند، و در مقابل عوارضی مثل اسهال، تهوع و بثورات پوستی دارد و مقاومت میکروبی را بیشتر می‌کند. ایران جزو کشورهایی است که مصرف آنتی‌بیوتیک در آن بالاست. هر مصرف بی‌مورد، آنتی‌بیوتیک‌ها را برای روزی که واقعاً لازم شوند، کم‌اثرتر می‌کند.

جستجوهایی مثل «قرص سیپروفلوکساسین ۵۰۰ برای چیست» و «قرص سفیکسیم ۴۰۰» این روزها زیاد شده‌اند. سیپروفلوکساسین آنتی‌بیوتیکی است که بیشتر برای عفونت ادراری و برخی عفونت‌های گوارشی تجویز می‌شود. انتخاب مناسبی برای عفونت‌های شایع ریه نیست. سازمان غذا و داروی آمریکا هم به دلیل عوارضی مثل آسیب تاندون، اعصاب و آئورت، مصرفش را در عفونت‌های ساده محدود کرده است. سفیکسیم هم آنتی‌بیوتیک است و جای خوردن خودسرانه ندارد.

چه زمانی آنتی‌بیوتیک ممکن است لازم باشد؟ وقتی پزشک بعد از معاینه به ذات‌الریه شک کند (تب بالا، تنفس تند، صداهای غیرطبیعی ریه، کاهش اکسیژن خون)، وقتی سیاه‌سرفه محتمل باشد، در سینوزیت باکتریایی با علائم بیش از ۱۰ روز یا «بهتر شدن و دوباره بدتر شدن»، و در تشدید عفونی COPD. تشخیص این‌ها با معاینه است، نه با رنگ خلط.

آمپول کورتون و «آمپول هیدروکورتیزون» برای سرماخوردگی

«آمپول هیدروکورتیزون در سرماخوردگی» یکی از جستجوهایی است که در ماه اخیر ناگهان بالا رفته. تزریق کورتون، مثل دگزامتازون یا هیدروکورتیزون، برای سرماخوردگی و سرفه‌ی ویروسی معمولی توصیه نمی‌شود. یک کارآزمایی بالینی بزرگ که در سال ۲۰۱۷ در مجله‌ی JAMA منتشر شد، نشان داد کورتون خوراکی در بزرگسالان مبتلا به عفونت حاد ریه که آسم نداشتند، نه طول سرفه را کم کرد و نه شدت آن را. کورتون عوارضی هم دارد: بالا رفتن قند خون (خطرناک برای بیماران دیابتی)، بالا رفتن فشار خون، بی‌خوابی، تحریک معده و ضعیف شدن موقت ایمنی. کورتون جای خودش را دارد، مثلاً در کروپ کودکان، حمله‌ی آسم و تشدید COPD، ولی باید پزشک بعد از معاینه تجویز کند.

پرستار آذرنجات فقط آمپولی را در منزل تزریق می‌کند که پزشک تجویز کرده باشد. این قانون ایمنی ماست.

کدئین و داروهای مخدر سرفه

کدئین ضدسرفه‌ی قوی است، ولی در بدن بعضی افراد که «متابولیزه‌کننده‌ی فوق‌سریع» هستند، خیلی سریع به مورفین تبدیل می‌شود و می‌تواند تنفس را متوقف کند. چند مورد مرگ کودکان باعث شد سازمان غذا و داروی آمریکا مصرف کدئین را در زیر ۱۲ سال ممنوع کند و برای ۱۲ تا ۱۸ سال توصیه نکند. داروهای سرفه‌ی حاوی کدئین و هیدروکودون از سال ۲۰۱۸ در آمریکا فقط برای بزرگسالان مجازند. سازمان دارویی اروپا هم کدئین را برای سرفه‌ی زیر ۱۲ سال ممنوع کرده است. کدئین در مادران شیرده هم توصیه نمی‌شود، چون به شیر می‌رود. در بزرگسالان هم خواب‌آلودگی، یبوست و خطر وابستگی دارد. پس فقط با نسخه و برای مدت کوتاه مصرف شود.

دارو برای سرفه در بارداری و شیردهی

در بارداری اول سراغ راه‌های غیردارویی بروید: مایعات گرم، عسل (در بارداری بی‌خطر است)، شست‌وشوی بینی با سرم نمکی، بخور سرد و استراحت. استامینوفن برای تب و بدن‌درد در مقدار معمول، پرکاربردترین داروی مجاز بارداری است. درباره‌ی دکسترومتورفان و گایفنزین، به‌ویژه در سه ماه اول، و درباره‌ی هر شربت ترکیبی، با پزشک یا داروساز مشورت کنید. ضداحتقان‌های خوراکی مثل سودوافدرین در سه ماه اول توصیه نمی‌شوند. سرفه همراه با تب، تنگی نفس یا خلط رنگی در بارداری را باید زودتر معاینه کرد، چون آنفولانزا و ذات‌الریه در بارداری شدیدتر است. اگر هنوز واکسن نزده‌اید، راهنمای واکسن آنفولانزا در بارداری را ببینید.

سرفه‌ی کودکان؛ راهنمای سنی برای والدین

کودکان سالم در سال‌های مهدکودک و دبستان معمولاً سالی ۶ تا ۸ بار یا حتی بیشتر سرما می‌خورند. هر بار هم ممکن است سرفه‌شان ۲ تا ۴ هفته طول بکشد. پس طبیعی است اگر به نظر برسد بچه «کل زمستان سرفه می‌کند». بیشتر این سرفه‌ها بی‌خطرند. ولی کودکان، به‌ویژه شیرخواران، چند تفاوت مهم با بزرگسالان دارند: راه هوایی‌شان باریک‌تر است، زودتر کم‌آب می‌شوند، نمی‌توانند بگویند «نفسم تنگ است» و داروهای بزرگسالان برایشان خطرناک‌تر است.

داروی سرفه برای کودک؛ چه چیزی در چه سنی مجاز است؟

سازمان غذا و داروی آمریکا مصرف داروهای سرفه و سرماخوردگی بدون نسخه را برای زیر ۲ سال ممنوع اعلام کرده است، چون گزارش‌های جدی از عوارض و حتی مرگ در این سن وجود داشت. تولیدکنندگان این داروها در آمریکا هم روی برچسب نوشته‌اند «زیر ۴ سال مصرف نشود». آکادمی طب کودکان آمریکا به دلیل اثربخشی ضعیف و خطر عوارض، مصرفشان را تا ۶ سالگی توصیه نمی‌کند. در بریتانیا هم این داروها برای زیر ۶ سال فروخته نمی‌شوند. مرور کاکرین روی کودکان نشان داد هیچ شواهد خوبی برای اثر داروهای سرفه‌ی بدون نسخه در کودکان وجود ندارد.

آسپرین را به کودک و نوجوان مبتلا به سرماخوردگی، آنفولانزا یا آبله‌مرغان ندهید. آسپرین در این حالت با سندرم رای، یک آسیب نادر ولی جدی کبد و مغز، ارتباط دارد. برای تب و درد کودک، استامینوفن یا ایبوپروفن (ایبوپروفن از ۶ ماهگی) با دوز مناسب وزن استفاده کنید.

درمان سرفه‌ی کودکان در خانه

• مایعات بیشتر: شیر مادر یا شیر خشک را بیشتر و در دفعات کوتاه‌تر بدهید. برای کودک بزرگ‌تر آب، سوپ و آبمیوه‌ی رقیق‌شده خوب است. علامت کم‌آبی: ادرار کمتر از ۴ بار در ۲۴ ساعت (یا پوشک خشک بیش از ۶ تا ۸ ساعت)، دهان خشک، گریه‌ی بدون اشک و فرو رفتن ملاج.
• قطره‌ی سرم نمکی و تخلیه‌ی بینی: شیرخواران فقط از بینی نفس می‌کشند. بینی گرفته هم شیر خوردن و خواب را سخت می‌کند و هم با ریختن ترشح به حلق سرفه را بیشتر می‌کند. قبل از شیر و خواب، ۲ تا ۳ قطره در هر سوراخ بینی بریزید و بعد با پوار ملایم ترشح را بیرون بکشید. روزی چند بار کافی است. زیادی پوار کردن بینی را ملتهب می‌کند.
• بخور سرد: در اتاق کودک، با فاصله از تخت. آب دستگاه را هر روز عوض و دستگاه را مرتب تمیز کنید. آکادمی طب کودکان آمریکا بخور سرد را به بخور داغ ترجیح می‌دهد، به دلیل خطر سوختگی.
• عسل برای بالای یک سال طبق جدول بخش عسل.
• دور نگه داشتن کودک از دود: دود سیگار و قلیان در خانه یکی از مهم‌ترین علت‌های قابل پیشگیری سرفه‌ی طولانی و آسم در کودکان است. کشیدن سیگار در بالکن یا اتاق دیگر هم کافی نیست، چون ذرات دود روی لباس و مو می‌مانند.
• بالا بردن سر فقط برای بالای یک سال: برای شیرخوار زیر یک سال، بالش، متکا یا بالا بردن تشک ممنوع است. توصیه‌ی ایمنی خواب شیرخوار، یعنی خواباندن به پشت روی سطح صاف و سفت و بدون بالش و عروسک، در سرماخوردگی هم تغییر نمی‌کند. بعضی سایت‌های فارسی این را بدون محدودیت سنی توصیه کرده‌اند که خطر خفگی و مرگ ناگهانی شیرخوار دارد.
• نوشیدنی‌های داغ و کاسه‌ی آب جوش را از کودک دور نگه دارید. «بخور با کاسه‌ی آب جوش و حوله روی سر» یکی از علت‌های شایع سوختگی کودکان در زمستان است.

سرفه‌ی کودک در خواب و شب

سرفه‌ی کودک شب‌ها معمولاً بدتر است، چون در حالت خوابیده ترشح بینی به حلق می‌ریزد. اگر کودک فقط موقع خواب و صبح زود سرفه می‌کند و در طول روز سرحال است، احتمالاً علت ترشح پشت حلق است و با تخلیه‌ی بینی و عسل (بالای یک سال) بهتر می‌شود. ولی اگر سرفه‌ی شبانه هفته‌ها ادامه دارد، با هر سرماخوردگی برمی‌گردد، بعد از بازی و دویدن هم سرفه می‌کند یا خس‌خس دارد، باید آسم کودک بررسی شود. سرفه‌ی ناگهانی نیمه‌شب با صدای پارس و صدای خِس هنگام دم، کروپ است.

سرفه‌ی خلط‌دار کودکان

«درمان سرفه‌ی خلط‌دار در کودکان» یکی از جستجوهایی است که این ماه ناگهان بالا رفته. کودکان، به‌ویژه زیر ۶ تا ۸ سال، معمولاً خلط را بیرون نمی‌اندازند و قورتش می‌دهند. به همین دلیل گاهی بعد از حمله‌ی سرفه استفراغ می‌کنند و ترشح غلیظ بالا می‌آورند. این حالت اغلب خطرناک نیست. درمان همان مایعات کافی، تخلیه‌ی بینی و هوای مرطوب است. به کودکی که سرفه‌ی خلط‌دار دارد شربت ضدسرفه (مثل دکسترومتورفان) ندهید و موکولیتیک‌ها را هم زیر ۲ سال استفاده نکنید. فرانسه در سال ۲۰۱۰ این داروها را برای زیر ۲ سال ممنوع کرد، چون در بعضی شیرخواران به‌جای بهتر کردن، ترشحات را بیشتر کرده و تنفس را سخت‌تر کرده بودند. سازمان دارویی اروپا هم این محدودیت را در سطح اروپا تأیید کرد.

سرفه‌ی خلط‌دار یا «تر» که در کودک بیش از ۴ هفته طول بکشد، دیگر عادی نیست. شایع‌ترین علتش «برونشیت باکتریایی طولانی» است که با یک دوره‌ی آنتی‌بیوتیک مناسب به تجویز پزشک خوب می‌شود. ولی علت‌های دیگری هم دارد، مثل جسم خارجی در ریه، آسم، برونشکتازی و به‌ندرت فیبروز کیستیک. پس باید بررسی شود.

کروپ یا سرفه‌ی خروسکی

کروپ التهاب ویروسی حنجره و نای است که بیشتر در کودکان ۶ ماه تا ۶ سال، و بیشتر در پاییز و زمستان، دیده می‌شود. کودک معمولاً یکی دو روز سرماخوردگی خفیف داشته و بعد نیمه‌شب ناگهان با سرفه‌ای شبیه پارس سگ، صدای گرفته و گاهی صدای خشن هنگام دم (به نام «استریدور») بیدار می‌شود.

• کروپ خفیف: فقط سرفه‌ی پارس‌مانند، بدون صدای خشن دم در حال آرامش. کودک را آرام نگه دارید، چون گریه علائم را بدتر می‌کند، و مایعات بدهید. هوای خنک گاهی کمک می‌کند. اگر کودک را بیرون می‌برید یا جلوی پنجره‌ی باز نگه می‌دارید، خوب بپوشانیدش. کارآزمایی‌ها نشان داده‌اند بخار و رطوبت‌سازی که سال‌ها توصیه می‌شد، اثر واقعی بر کروپ ندارند.
• درمان پزشکی: پزشک معمولاً یک دوز کورتون خوراکی (دگزامتازون) تجویز می‌کند که در کروپ شواهد بسیار قوی دارد. در موارد متوسط و شدید، اپی‌نفرین استنشاقی در اورژانس داده می‌شود.
• فوری با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر: صدای خشن دم حتی در آرامش وجود دارد، پوست بین دنده‌ها یا بالای جناغ موقع نفس کشیدن فرو می‌رود، کودک بی‌قرار، خواب‌آلود یا کبود است، آب دهانش جاری است و نمی‌تواند قورت دهد، یا جلو خم شده و نمی‌خواهد دراز بکشد. دو مورد آخر می‌تواند نشانه‌ی التهاب اپی‌گلوت باشد که اورژانس واقعی است.

برونشیولیت در شیرخواران

برونشیولیت عفونت ویروسی راه‌های هوایی کوچک ریه است. شایع‌ترین عاملش ویروس سین‌سیشیال تنفسی (RSV) است و بیشتر کودکان زیر ۲ سال، به‌خصوص زیر ۶ ماه، را درگیر می‌کند. با آبریزش بینی شروع می‌شود و بعد سرفه، تنفس تند، خس‌خس و سختی شیر خوردن اضافه می‌شود. علائم معمولاً روز ۳ تا ۵ به اوج می‌رسند و سرفه می‌تواند تا ۳ تا ۴ هفته بماند. راهنمای NICE و آکادمی طب کودکان آمریکا می‌گویند در برونشیولیت معمولی، سالبوتامول، کورتون، آنتی‌بیوتیک و فیزیوتراپی قفسه‌ی سینه فایده‌ای ندارند. درمان اصلی، مایعات کافی، تخلیه‌ی بینی و پایش تنفس و اکسیژن است. برای این پایش، در خانه یک پالس‌اکسیمتر کمک بزرگی است.

شیرخوار مبتلا به برونشیولیت را باید فوراً به اورژانس برد اگر کمتر از نصف همیشه شیر می‌خورد، تنفسش خیلی تند است، پوست بین دنده‌هایش فرو می‌رود، ناله می‌کند، لب‌هایش کبود است، مکث تنفسی دارد یا اکسیژن خونش زیر ۹۲ درصد است. شیرخواران زیر ۳ ماه، نوزادان نارس و کودکان مبتلا به بیماری قلبی یا ریوی بیشتر در خطرند. برای اینکه بدانید چه عددی طبیعی است، راهنمای عدد نرمال اکسیژن خون و پالس‌اکسیمتر را ببینید.

تنفس کودک تند است؟ این جدول را ببینید

سازمان جهانی بهداشت برای تشخیص ذات‌الریه در کودکان، شمردن تعداد تنفس را مهم‌ترین علامت ساده می‌داند. وقتی کودک آرام است یا خوابیده، نه وقتی گریه می‌کند، تعداد بالا و پایین رفتن قفسه‌ی سینه یا شکم را در یک دقیقه‌ی کامل بشمارید:

تنفس تند همراه با سرفه و تب، به‌ویژه اگر پوست زیر دنده‌ها هم موقع نفس کشیدن فرو برود، احتمال ذات‌الریه را بالا می‌برد و کودک باید در همان روز معاینه شود.

سرفه‌ی ناگهانی بعد از بازی یا غذا؛ جسم خارجی

اگر کودک سالم، به‌ویژه بین ۱ تا ۴ سال، ناگهان وسط غذا خوردن یا بازی دچار حمله‌ی سرفه و خفگی شد، حتی اگر بعد آرام شود، باید به ورود جسم خارجی به ریه فکر کرد. آجیل (به‌ویژه بادام‌زمینی و تخمه)، دانه‌ی انار، نخود، ذرت بوداده، انگور درسته، تکه‌های اسباب‌بازی و باتری‌های سکه‌ای مقصران معمول‌اند. جسمی که در ریه بماند، ممکن است هفته‌ها فقط با سرفه‌ی مقاوم، خس‌خس یک‌طرفه یا ذات‌الریه‌های تکراری خودش را نشان دهد. آجیل، تخمه، ذرت بوداده و انگور درسته را به کودک زیر ۴ تا ۵ سال ندهید.

اگر کودک نمی‌تواند نفس بکشد، گریه کند یا حرف بزند، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید و مانورهای رفع خفگی را شروع کنید: در شیرخوار ضربه به پشت و فشار قفسه‌ی سینه، در کودک بزرگ‌تر فشار شکمی (مانور هایملیک). روش درست را در آموزش احیا و کمک‌های اولیه ببینید.

چه زمانی سرفه‌ی کودک را باید به پزشک نشان داد؟

علت سرفه‌ی خشک طولانی چیست؟

«علت سرفه‌ی خشک طولانی» و «سرفه‌ای که تمام نمی‌شود» از جستجوهای پرتکرار این روزهاست. سرفه‌ی طولانی دو دسته دارد: سرفه‌ای که ۳ تا ۸ هفته مانده و اغلب دنباله‌ی یک عفونت است، و سرفه‌ی بیش از ۸ هفته که مزمن به حساب می‌آید و تقریباً همیشه علت مشخصی دارد که می‌شود پیدایش کرد و درمانش کرد. سرفه‌ی مزمن حدود ۱۰ درصد بزرگسالان دنیا را درگیر می‌کند و در زنان و افراد میان‌سال شایع‌تر است.

سرفه‌ی ۳ تا ۸ هفته: باقی‌مانده‌ی سرماخوردگی یا چیز دیگر؟

شایع‌ترین علت سرفه‌ای که بعد از سرماخوردگی یا آنفولانزا هفته‌ها می‌ماند، سرفه‌ی بعد از عفونت است. ویروس رفته، ولی پوشش راه‌های هوایی آسیب دیده و گیرنده‌های سرفه بیش از حد حساس شده‌اند. این سرفه معمولاً خشک است، با حرف زدن، خندیدن و هوای سرد تحریک می‌شود و کم‌کم و بدون درمان خاص بهتر می‌شود. اگر شدید باشد، پزشک ممکن است یک اسپری استنشاقی کورتونی یا داروی دیگری تجویز کند. اگر سرفه با حمله‌های شدید، استفراغ بعد از سرفه یا صدای «هوپ» همراه است، باید سیاه‌سرفه را در نظر گرفت، حتی در بزرگسالی که در کودکی واکسن زده است.

سرفه‌ی مزمن: علت‌های اصلی در بزرگسالان

راهنمای انجمن پزشکان قفسه‌ی سینه‌ی آمریکا (CHEST) و انجمن تنفسی اروپا (ERS) می‌گویند در افرادی که سیگار نمی‌کشند، داروی خانواده‌ی «پریل» مصرف نمی‌کنند و عکس ریه‌شان طبیعی است، بیش از ۹۰ درصد سرفه‌های مزمن از یک یا ترکیبی از سه علت اصلی می‌آیند:

آلودگی هوا و سرفه‌ی زمستانی در تبریز

در ماه‌های سرد، تبریز مثل چند کلان‌شهر دیگر کشور، روزهایی با هوای پایدار و وارونگی دما دارد. در این روزها آلاینده‌هایی مثل ذرات معلق ریز (PM2.5) و دی‌اکسید نیتروژن نزدیک سطح زمین می‌مانند. سازمان جهانی بهداشت این آلاینده‌ها را با التهاب راه‌های هوایی، تشدید آسم و COPD و سرفه‌ی طولانی مرتبط می‌داند. استفاده از بخاری‌های بدون دودکش مناسب، دود سیگار و قلیان در فضای بسته و گرد و غبار خانه هم مشکل را بیشتر می‌کند. در این روزها:

• شاخص کیفیت هوا را دنبال کنید و در روزهای ناسالم، فعالیت ورزشی بیرون را به داخل خانه منتقل کنید.
• سالمندان، کودکان، باردارها و بیماران قلبی و ریوی کمتر بیرون بروند. اگر بیرون رفتن لازم است، ماسک استاندارد N95 یا FFP2 که درست روی صورت بنشیند، از ماسک پارچه‌ای خیلی مؤثرتر است.
• بخاری‌های گازی را سالانه بازدید کنید. سرفه، سردرد، سرگیجه و تهوع هم‌زمان چند نفر در یک خانه می‌تواند نشانه‌ی گازگرفتگی با مونوکسید کربن باشد. در این حالت پنجره را باز کنید، همه را بیرون ببرید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

مسیر بررسی سرفه‌ی طولانی؛ پزشک چه کار می‌کند؟

1. شرح حال دقیق: از کی شروع شده، خشک است یا خلط‌دار، چه وقت بدتر می‌شود، سیگار و قلیان، داروهای مصرفی (به‌ویژه داروهای فشار)، شغل و محیط کار، حیوانات خانگی، سفر و تماس با بیمار سلی یا سیاه‌سرفه‌ای.
2. معاینه: بینی، حلق، گوش، ریه و قلب، و اندازه‌گیری اکسیژن خون.
3. عکس ساده‌ی قفسه‌ی سینه: تقریباً در همه‌ی سرفه‌های بیش از ۸ هفته، و زودتر اگر علامت خطر وجود داشته باشد.
4. اسپیرومتری (تست تنفس): برای آسم و COPD.
5. آزمایش‌های هدفمند: شمارش ائوزینوفیل خون، آزمایش خلط، آزمایش سل، و در صورت لزوم سی‌تی‌اسکن، آندوسکوپی یا برونکوسکوپی.
6. درمان آزمایشی: اغلب علت با پاسخ به درمان ثابت می‌شود. مثلاً سرفه‌ای که با اسپری کورتونی بینی یا استنشاقی بهتر شود، تشخیص را تأیید می‌کند. هر درمان آزمایشی باید زمان مشخص داشته باشد، معمولاً ۲ تا ۸ هفته.

برای سرفه‌ی مزمن مراجعه به پزشک عمومی یا متخصص داخلی شروع خوبی است. اگر علت پیدا نشد، ارجاع به فوق‌تخصص ریه یا متخصص گوش و حلق و بینی لازم می‌شود. اگر نمونه‌ی آزمایش لازم است و رفتن به آزمایشگاه برای بیمار سخت است، نمونه‌گیری آزمایش در منزل هم ممکن است.

سیاه‌سرفه؛ علائم، مراحل، درمان و واکسن

سیاه‌سرفه (پرتوسیس یا «سرفه‌ی صد روزه») یک عفونت باکتریایی بسیار مسری است که عاملش باکتری بوردتلا پرتوسیس است. یک بیمار مبتلا می‌تواند ۱۲ تا ۱۷ نفر از اطرافیان بی‌ایمنی را مبتلا کند. اسم فارسی‌اش از کبود و تیره شدن صورت کودک در حمله‌های شدید سرفه آمده است. سیاه‌سرفه در دهه‌های اخیر با واکسیناسیون گسترده کم شده بود. ولی از سال ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، موج بزرگی از بازگشت آن در اروپا، آمریکا و آسیا گزارش شد. به گزارش مرکز کنترل بیماری‌های اروپا، تعداد موارد در اروپا در سال ۲۰۲۳ و اوایل ۲۰۲۴ بیش از ده برابر سال‌های قبل بود و مرگ شیرخواران را هم به همراه داشت.

مراحل و علائم سیاه‌سرفه

سیاه‌سرفه در نوزادان و شیرخواران

خطرناک‌ترین سن سیاه‌سرفه، زیر ۶ ماه و به‌ویژه زیر ۳ ماه است. این شیرخواران هنوز همه‌ی دوزهای واکسن را نگرفته‌اند. در نوزادان ممکن است سرفه و «هوپ» اصلاً دیده نشود. به‌جایش مکث یا قطع تنفس (آپنه)، کبود شدن، بی‌حالی، سختی شیر خوردن یا تشنج دیده می‌شود. حدود یک‌سوم شیرخواران زیر یک سال مبتلا به سیاه‌سرفه در بیمارستان بستری می‌شوند و عوارضی مثل ذات‌الریه، تشنج، آسیب مغزی و مرگ عمدتاً در همین سن رخ می‌دهد. در بیشتر موارد، بیماری از یکی از اعضای خانواده به شیرخوار رسیده است: پدر، مادر، خواهر یا برادر بزرگ‌تر، یا پدربزرگ و مادربزرگی که «فقط یک سرفه‌ی طولانی» داشته‌اند.

سیاه‌سرفه در بزرگسالان

ایمنی واکسن و بیماری سیاه‌سرفه در طول زمان کم می‌شود. به همین دلیل نوجوانان و بزرگسالانی که در کودکی کامل واکسینه شده‌اند هم می‌توانند مبتلا شوند. در بزرگسالان علائم معمولاً خفیف‌تر است و اغلب فقط یک سرفه‌ی بسیار طولانی، شبانه و حمله‌ای دیده می‌شود که هفته‌ها بعد از یک «سرماخوردگی» ادامه پیدا کرده است. حمله‌ها می‌توانند به استفراغ، بی‌اختیاری ادرار، شکستگی دنده، فتق و غش منجر شوند. بسیاری از بزرگسالان مبتلا هیچ‌وقت تشخیص نمی‌گیرند و همین‌ها منبع اصلی انتقال بیماری به نوزادان‌اند.

تشخیص و درمان سیاه‌سرفه

• تشخیص: آزمایش PCR از ترشح پشت بینی، به‌ویژه در ۲ تا ۳ هفته‌ی اول سرفه. کشت و آزمایش خون (سرولوژی) در مراحل بعدی کاربرد دارند.
• آنتی‌بیوتیک: داروهای خانواده‌ی ماکرولید، مثل آزیترومایسین، کلاریترومایسین و اریترومایسین، درمان اصلی‌اند. اگر زود، یعنی در مرحله‌ی آب‌ریزش، شروع شوند، شدت بیماری را کم می‌کنند. اگر دیرتر شروع شوند، روی سرفه‌ای که شروع شده اثر زیادی ندارند، ولی جلوی انتقال بیماری به دیگران را می‌گیرند. فرد بیمار بعد از ۵ روز آنتی‌بیوتیک مناسب دیگر مسری نیست. بدون درمان تا حدود ۳ هفته بعد از شروع سرفه مسری می‌ماند.
• درمان پیشگیرانه‌ی خانواده: اعضای خانه و تماس‌های نزدیک، به‌ویژه وقتی شیرخوار یا باردار در خانه است، طبق دستور پزشک یا مرکز بهداشت آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه می‌گیرند.
• مراقبت حمایتی: مایعات کافی، وعده‌های غذایی کوچک‌تر و مکرر (برای کم کردن استفراغ)، دوری از دود و محرک‌ها، استراحت. شربت‌های ضدسرفه روی حمله‌های سیاه‌سرفه اثر قابل توجهی ندارند. شربت‌های گیاهی هم سیاه‌سرفه را درمان نمی‌کنند، برخلاف آنچه بعضی سایت‌های فروش دارو نوشته‌اند.
• بستری: بیشتر شیرخواران زیر ۶ ماه و هر کودکی که حمله‌هایش با کبودی، قطع نفس یا ناتوانی در خوردن همراه است، باید در بیمارستان مراقبت شوند.

واکسن سیاه‌سرفه در ایران و بارداری

در برنامه‌ی ایمن‌سازی کشوری ایران، واکسن سیاه‌سرفه در قالب واکسن پنج‌گانه در ۲، ۴ و ۶ ماهگی تزریق می‌شود و یادآورهای آن (واکسن سه‌گانه) در ۱۸ ماهگی و ۶ سالگی است. همه‌ی این واکسن‌ها در مراکز بهداشت رایگان‌اند. سر وقت زدن این واکسن‌ها مهم‌ترین کار برای محافظت از کودک است. اگر نوبتی عقب افتاده، هرچه زودتر با مرکز بهداشت محل هماهنگ کنید. لازم نیست برنامه از اول شروع شود.

سازمان جهانی بهداشت و بسیاری از کشورها برای محافظت از نوزاد در ماه‌های اول زندگی، تزریق واکسن سه‌گانه‌ی بزرگسالان (Tdap) را در هر بارداری، معمولاً بین هفته‌ی ۲۷ تا ۳۶، توصیه می‌کنند. پادتن مادر از جفت به جنین می‌رسد. طبق ارزیابی مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا، این واکسن از بیش از ۳ مورد از هر ۴ مورد سیاه‌سرفه در شیرخواران زیر ۲ ماه پیشگیری می‌کند، و ۹ شیرخوار از هر ۱۰ را از سیاه‌سرفه‌ی شدیدی که به بستری نیاز دارد محافظت می‌کند. این واکسن در برنامه‌ی کشوری ایران به‌طور روتین برای همه‌ی باردارها وجود ندارد. درباره‌ی امکان تهیه و تزریق آن، با پزشک یا ماما مشورت کنید. اطرافیان نزدیک نوزاد (والدین، پدربزرگ و مادربزرگ و پرستار) هم با به‌روز کردن واکسن خود می‌توانند از نوزاد محافظت کنند. این راهبرد «پیله» نام دارد.

سرفه در سالمندان و بیماران زمینه‌ای

سرفه در سالمندان را باید جدی‌تر گرفت. با بالا رفتن سن، رفلکس سرفه ضعیف‌تر می‌شود، ایمنی کمتر می‌شود و بیماری‌های قلبی، دیابت و داروهای متعدد، تصویر بیماری را پیچیده‌تر می‌کنند. ذات‌الریه در سالمندان اغلب «بی‌صدا» است. ممکن است تب بالا یا سرفه‌ی شدید نداشته باشند و به‌جایش فقط گیجی ناگهانی، بی‌اشتهایی، زمین خوردن، بی‌حالی یا تنفس تند دیده شود. هر تغییر ناگهانی در هوشیاری سالمندی که سرما خورده، باید معاینه شود.

• اکسیژن خون را بسنجید. در سالمندان و بیماران ریوی، داشتن یک پالس‌اکسیمتر در خانه کمک می‌کند افت اکسیژن زودتر دیده شود. عدد زیر ۹۲ درصد در فردی که بیماری ریوی زمینه‌ای ندارد، یا افت آشکار نسبت به عدد همیشگی بیمار COPD، نیاز به معاینه‌ی فوری دارد.
• داروهای خواب‌آور سرفه با احتیاط: دیفن‌هیدرامین و شربت‌های آرام‌بخش در سالمندان باعث گیجی، یبوست، احتباس ادرار و زمین خوردن می‌شوند. فهرست داروهای سالمند را با پزشک مرور کنید.
• بیمار بستری در خانه: سالمند کم‌تحرک یا بستری را هر ۲ ساعت جابه‌جا کنید، موقع غذا خوردن کاملاً بنشانید و تا ۳۰ دقیقه بعد از غذا نخوابانید. بهداشت دهان را هم جدی بگیرید، چون آلودگی دهان با ذات‌الریه‌ی آسپیراسیون ارتباط دارد. اگر مراقبت شبانه‌روزی سخت شده، پرستار سالمند در منزل می‌تواند کمک کند.
• بیماران COPD و آسم: اگر سرفه، خلط یا تنگی نفس بیشتر از روزهای معمول شد، طبق «برنامه‌ی اقدام» که پزشک داده عمل کنید و زود معاینه شوید. این بیماران معمولاً با دستگاه نبولایزر یا اکسیژن در خانه بهتر کنترل می‌شوند.
• واکسن: واکسن آنفولانزای سالانه و واکسن پنوموکوک برای بالای ۶۵ سال و بیماران زمینه‌ای، از مؤثرترین راه‌های پیشگیری از سرفه‌های شدید زمستانی و ذات‌الریه است.

علائم هشدار سرفه؛ کِی اورژانس، کِی پزشک، کِی خانه؟

خدمات آذرنجات برای بیماران دچار سرفه در تبریز

وقتی سرفه بیمار را زمین‌گیر کرده، یا بیمار سالمند، کودک کوچک، باردار یا بستری است و بیرون بردنش در سرما و شلوغی اتاق‌های انتظار فصل ویروس سخت و پرخطر است، گروه سلامت آذرنجات خدمات زیر را شبانه‌روزی در منزل ارائه می‌کند:

تعرفه‌ها پایه هستند. ساعت درخواست (نیمه‌شب و تعطیل)، فاصله تا مرکز شهر و تعداد خدمات روی مبلغ نهایی اثر دارد. مبلغ دقیق پیش از اعزام، تلفنی اعلام می‌شود. همه‌ی خدمات آذرنجات با مجوز رسمی ارائه می‌شوند و فاکتور رسمی دارند.

اگر ترجیح می‌دهید خودتان مراجعه کنید، درمانگاه شبانه‌روزی آذرنجات بدون نوبت قبلی و ۲۴ ساعته پذیرش دارد.

پیشگیری از سرفه در فصل سرما

• دست‌ها را بشویید: شستن دست با آب و صابون، دست‌کم ۲۰ ثانیه، به‌ویژه قبل از غذا و بعد از برگشتن به خانه، یکی از مؤثرترین راه‌های کم کردن عفونت‌های تنفسی است.
• واکسن‌ها را به‌روز کنید: آنفولانزای سالانه، واکسن‌های کودک سر وقت، واکسن پنوموکوک برای سالمندان و بیماران زمینه‌ای، و درباره‌ی واکسن سیاه‌سرفه در بارداری با پزشک مشورت کنید.
• سیگار و قلیان را کنار بگذارید. ترک سیگار سرفه‌ی سیگاری را در بیشتر افراد ظرف چند هفته تا چند ماه کم می‌کند. در ماه‌های اول بعد از ترک، سرفه ممکن است موقتاً بیشتر شود، چون ریه در حال پاک‌سازی است.
• هوای خانه را تازه و مرطوب نگه دارید: روزی چند دقیقه پنجره را باز کنید و رطوبت را حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد نگه دارید.
• بیمار در خانه: فردی که سرفه دارد موقع سرفه دهان و بینی را با دستمال یا آرنج بپوشاند، کنار سالمند و نوزاد ماسک بزند و ظرف غذا جدا داشته باشد.
• خواب، غذای کامل و تحرک: کمبود خواب و ویتامین D با عفونت‌های تنفسی بیشتر مرتبط است. مکمل ویتامین D در افراد دچار کمبود، در بعضی مطالعات عفونت‌های تنفسی را کمی کم کرده است.
• از تماس نزدیک با بیماران دچار سرفه‌ی طولانی، به‌ویژه وقتی نوزاد یا باردار در خانه است، تا زمان تشخیص پرهیز کنید.

باورهای غلط درباره‌ی سرفه

پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی سرفه

برای سرفه چی خوبه؟ سریع‌ترین درمان سرفه چیست؟

برای بیشتر سرفه‌های سرماخوردگی، مایعات گرم، عسل (برای بالای یک سال)، هوای مرطوب، شست‌وشوی بینی با سرم نمکی و استراحت بهترین و بی‌خطرترین درمان‌اند. هیچ درمانی سرفه‌ی ویروسی را یک‌شبه خوب نمی‌کند. اگر سرفه‌ی خشک خواب بزرگسالی را گرفته، شربت دکسترومتورفان برای چند شب قابل استفاده است. اگر سرفه خلط‌دار است، ضدسرفه نخورید.

برای سرفه‌ی خشک چی خوبه؟

عسل، مایعات گرم، مکیدن قرص یا آب‌نبات (بالای ۶ سال)، بخور سرد، دوری از دود و هوای آلوده، و در بزرگسالان شربت دکسترومتورفان کوتاه‌مدت. اگر سرفه‌ی خشک بیش از ۳ هفته ماند یا شبانه و بعد از ورزش است، باید آسم، ریفلاکس، ترشح پشت حلق و داروهای فشار خون بررسی شوند.

برای سرفه‌ی خلط‌دار چی خوبه؟

نوشیدن آب و مایعات کافی، بخار و رطوبت، سرفه‌ی کنترل‌شده برای بیرون دادن خلط، و در صورت نیاز خلط‌آور یا موکولیتیک مثل برم‌هگزین و استیل‌سیستئین. ضدسرفه برای سرفه‌ی خلط‌دار مناسب نیست. اگر خلط با تب بالا، تنگی نفس یا خون همراه است، معاینه لازم است.

علت سرفه‌ی خشک طولانی چیست؟

سرفه‌ی ۳ تا ۸ هفته اغلب باقی‌مانده‌ی سرماخوردگی است. سرفه‌ی بیش از ۸ هفته معمولاً از ترشح پشت حلق، آسم، ریفلاکس معده، داروهای فشار خون خانواده‌ی «پریل» یا سیگار است. علت‌های کمتر شایع ولی مهم، مثل سل، سیاه‌سرفه، نارسایی قلب و تومور ریه، را هم باید پزشک بررسی کند.

سرفه چند روز طول می‌کشد؟ کِی نگران شویم؟

سرفه‌ی سرماخوردگی به‌طور میانگین حدود ۱۸ روز طول می‌کشد. سرفه‌ی بیش از ۳ هفته در بزرگسال و ۴ هفته در کودک، یا هر سرفه‌ای با تب بالا، تنگی نفس، خلط خونی، درد قفسه‌ی سینه یا کاهش وزن، باید معاینه شود. در ایران سرفه‌ی بیش از دو هفته برای بررسی سل هم اهمیت دارد.

درمان سرفه‌ی کودکان در خانه چیست؟

مایعات بیشتر، قطره‌ی سرم نمکی بینی و تخلیه‌ی ترشح، بخور سرد، و برای بالای یک سال عسل (۱ تا ۵ سال نصف قاشق چای‌خوری، ۶ تا ۱۱ سال یک قاشق چای‌خوری). شربت‌های سرفه و سرماخوردگی برای زیر ۴ سال توصیه نمی‌شوند. تب در زیر ۳ ماه، تنفس تند، کبودی یا قطع نفس نیاز به معاینه‌ی فوری دارد.

شربت سرفه برای کودک زیر دو سال چی بدیم؟

هیچ شربت سرفه یا سرماخوردگی بدون نسخه برای زیر ۲ سال مجاز نیست. برای این سن، سرم نمکی بینی، شیر و مایعات بیشتر، بخور سرد و برای بالای یک سال عسل، بهترین راه‌اند. اگر کودک بدحال است، پزشک بعد از معاینه تصمیم می‌گیرد.

عسل برای سرفه خوبه؟ چقدر بخوریم؟

بله. عسل از بهترین درمان‌های خانگی سرفه است و در مطالعات از بعضی شربت‌ها بهتر بوده است. مقدار: ۱ تا ۵ سال نصف قاشق چای‌خوری، ۶ تا ۱۱ سال یک قاشق چای‌خوری، از ۱۲ سال به بالا دو قاشق چای‌خوری، به‌خصوص قبل از خواب. برای زیر یک سال ممنوع است.

انار و خرمالو برای سرماخوردگی و سرفه خوبه؟

انار و خرمالو میوه‌های سالم و پر از ویتامین‌اند و خوردنشان در سرماخوردگی اشکالی ندارد. ولی هیچ مطالعه‌ی بالینی اثر درمانی‌شان را بر سرفه ثابت نکرده است. ترشی انار ممکن است گلوی ملتهب را بسوزاند. خرمالوی نارس و گس، اگر زیاد و ناشتا خورده شود، در افراد مستعد می‌تواند مشکل گوارشی بدهد.

آیا با سرفه باید آنتی‌بیوتیک خورد؟

معمولاً نه. بیش از ۹۰ درصد سرفه‌های حاد ویروسی‌اند و آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثری ندارد. آنتی‌بیوتیک فقط وقتی لازم است که پزشک به ذات‌الریه، سیاه‌سرفه، سینوزیت باکتریایی یا تشدید عفونی COPD شک کند. خوردن خودسرانه‌ی سیپروفلوکساسین، سفیکسیم یا آموکسی‌سیلین برای سرفه توصیه نمی‌شود.

آمپول هیدروکورتیزون یا دگزامتازون برای سرماخوردگی خوبه؟

نه. کورتون برای سرماخوردگی و برونشیت حاد معمولی، طول و شدت سرفه را کم نمی‌کند و می‌تواند قند و فشار خون را بالا ببرد. کورتون در کروپ کودکان، حمله‌ی آسم و تشدید COPD کاربرد دارد و باید پزشک بعد از معاینه تجویز کند.

سیاه‌سرفه چیست و چه علائمی دارد؟

عفونت باکتریایی بسیار مسری که با علائم سرماخوردگی شروع می‌شود و بعد از ۱ تا ۲ هفته به حمله‌های پشت‌سرهم سرفه می‌رسد. بعد از حمله، دم پرصدا («هوپ») و گاهی استفراغ می‌آید. در نوزادان ممکن است سرفه دیده نشود و به‌جایش قطع نفس و کبودی رخ دهد که اورژانس است. درمانش آنتی‌بیوتیک ماکرولید است و بهترین پیشگیری، واکسن سر وقت.

سیاه‌سرفه در بزرگسالان هم پیدا می‌شود؟

بله. ایمنی واکسن کودکی با گذشت سال‌ها کم می‌شود. در بزرگسالان، سیاه‌سرفه معمولاً به شکل سرفه‌ای بسیار طولانی، حمله‌ای و شبانه دیده می‌شود. اغلب تشخیص داده نمی‌شود و به نوزادان خانواده منتقل می‌شود.

سرفه‌ی خروسکی کودک را چطور آرام کنیم؟

کودک را آرام نگه دارید و بغل کنید، چون گریه علائم را بدتر می‌کند. مایعات بدهید و با پزشک تماس بگیرید. پزشک معمولاً یک دوز کورتون خوراکی تجویز می‌کند. اگر صدای خشن هنگام دم در حال آرامش، فرو رفتن پوست بین دنده‌ها، آب دهان جاری یا کبودی دیدید، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.

چرا سرفه شب‌ها بدتر می‌شود؟

در حالت خوابیده ترشح بینی به پشت حلق می‌ریزد، اسید معده راحت‌تر بالا می‌آید، هوای اتاق‌های گرم‌شده خشک‌تر است و آسم هم ذاتاً شب‌ها بدتر می‌شود. بالا گذاشتن سر (فقط برای بالای یک سال)، شام سبک و زود، سرم نمکی بینی قبل از خواب، رطوبت هوا و عسل کمک می‌کنند.

داروی فشار خون من سرفه می‌دهد؟

اگر داروی شما کاپتوپریل، انالاپریل، لیزینوپریل یا هر داروی دیگری با پسوند «پریل» است، ممکن است علت سرفه‌ی خشک‌تان همان باشد. این عارضه حتی ماه‌ها بعد از شروع دارو هم می‌تواند پیدا شود. دارو را خودتان قطع نکنید. پزشک می‌تواند آن را با داروی دیگری مثل لوزارتان عوض کند و سرفه معمولاً ظرف چند هفته بهتر می‌شود.

قرص جوشان استیل‌سیستئین برای سرفه خوبه؟

استیل‌سیستئین خلط غلیظ و چسبنده را رقیق می‌کند و بیشتر در برونشیت مزمن، COPD و سرفه‌ی خلط‌دار با خلط سفت کاربرد دارد. برای سرفه‌ی خشک فایده‌ای ندارد و برای کودکان زیر ۲ سال توصیه نمی‌شود. در زخم معده و آسم با احتیاط و با نظر پزشک مصرف شود.

در بارداری برای سرفه چه چیزی بخوریم؟

اول راه‌های غیردارویی را امتحان کنید: مایعات گرم، عسل، سرم نمکی بینی، بخور سرد و استراحت. استامینوفن برای تب و درد در مقدار معمول مجاز است. درباره‌ی هر شربت سرفه، به‌ویژه در سه ماه اول، با پزشک یا داروساز مشورت کنید. سرفه با تب یا تنگی نفس در بارداری را زودتر معاینه کنید.

پزشک می‌تواند برای سرفه به خانه بیاید؟

بله. در تبریز، پزشک آذرنجات شبانه‌روزی و حتی روزهای تعطیل به منزل می‌آید، ریه را معاینه می‌کند، اکسیژن خون را می‌سنجد و درباره‌ی دارو، آزمایش یا نیاز به بیمارستان تصمیم می‌گیرد. تعرفه‌ی پایه‌ی ویزیت پزشک عمومی در منزل ۳٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان است. تماس: ۰۹۱۴۹۱۴۴۴۰۳.

منابع

• NICE — Cough (acute): antimicrobial prescribing (NG120) و Bronchiolitis in children: diagnosis and management (NG9)
• Irwin RS و همکاران، CHEST — Classification of Cough as a Symptom in Adults and Management Algorithms: CHEST Guideline and Expert Panel Report
• Morice AH و همکاران، European Respiratory Journal — ERS guidelines on the diagnosis and treatment of chronic cough in adults and children (2020)
• Cochrane — Honey for acute cough in children، Over-the-counter medications for acute cough in children and adults و Antibiotics for acute bronchitis
• Abuelgasim H و همکاران، BMJ Evidence-Based Medicine — Effectiveness of honey for symptomatic relief in upper respiratory tract infections: a systematic review and meta-analysis
• Hay AD و همکاران، JAMA (2017) — Effect of Oral Prednisolone on Symptom Duration and Severity in Nonasthmatic Adults With Acute Lower Respiratory Tract Infection
• Ebell MH و همکاران، Annals of Family Medicine — How long does a cough last? Comparing patients’ expectations with data from a systematic review
• FDA — Should You Give Kids Medicine for Coughs and Colds? و FDA restricts use of prescription codeine pain and cough medicines in children
• American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) — Coughs and Colds: Medicines or Home Remedies? و Croup and Your Young Child
• World Health Organization — Pneumonia in children (fact sheet)، Pertussis و Ambient (outdoor) air pollution and health
• CDC — About Whooping Cough و Tdap vaccination during pregnancy
• ECDC — Increase of pertussis cases in the EU/EEA (۲۰۲۴)؛ یورونیوز فارسی — هشدار درباره‌ی بازگشت سیاه‌سرفه به اروپا
• European Medicines Agency و ANSM فرانسه — محدودیت مصرف داروهای موکولیتیک در کودکان زیر ۲ سال (۲۰۱۰)؛ و محدودیت کدئین برای سرفه در زیر ۱۲ سال (۲۰۱۵)
• وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی — برنامه‌ی ایمن‌سازی کشوری و راهنمای کشوری مبارزه با سل

این مطلب برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و نظر پزشک را نمی‌گیرد. مقدار و انتخاب دارو برای کودکان، باردارها، سالمندان و بیماران دارای بیماری زمینه‌ای را با پزشک یا داروساز تعیین کنید.